fajka - Święta fajka pokoju, która również stanowiła rodzaj glejtu nietykalności dla posłów. W języku Indian Dakota zwała się wookiye cannonbanpa. Lulki tych fajek wyrabiano z czerwonego kamienia z kamieniołomu Pipestone leżącego w południowo-zachodniej części stanu Minnesota. Wbrew mylnym twierdzeniom, nawet współczesnych Indian, kamieniołom Pipestone nie jest unikatem na świecie, pokłady czerwonego kamienia są także w stanie Wisconsin, Ohio i Arizona, lecz jedynie Pipestone jest dla Indian świętym miejscem religijnego kultu.
Faraon - Jedna z grup Indian Apache.
Faruta - Jedna z nazw Indian Guarano.
fasola - (Phaseolus L.); jest rodzajem z rodziny motylkowatych obejmującym około 200 gatunków roślin rocznych i wieloletnich, pnączy i półkrzewów o dużych liściach i białych, żółtych lub czerwonych kwiatach.
Fasola jest starą rośliną uprawną tropikalnej Ameryki. Oprócz Ameryki, ojczyzną wielu gatunków fasoli są Indie.
Dobrze zachowane jej nasiona znaleziono w zabytkach kultury sprzed okresu Inków. Nasiona fasoli często znajdowane są też w wykopaliskach starej kultury peruwiańskiej i meksykańskiej.
Huairuro, to odmiana fasoli uprawianej w Peru. Nazwa ta pochodzi z języka Indian Quechua. Również z języka tych samych Indian pochodzi nazwa poroto (od pierwotnego purutu), będąca określeniem innego gatunku tej rośliny.
Do Europy fasola dostała się po pierwszych wyprawach Kolumba. Uprawiana jest pospolicie w wielu odmianach dla jadalnych strąków i nasion a czasem uprawiana jest też i jako roślina ozdobna.
Jako roślinę leczniczą fasolę znano już od najdawniejszych czasów. Proszkiem z wysuszonych, rozdrobnionych strąków posypywano chore miejsca skóry (świeże rany, oparzenia, egzemy, róża). Proszek ten stanowił podstawę do sporządzania pigułek. Później odwary ze strąków fasoli gotowano jako środek leczniczy przeciw cukrzycy.
Piure z fasoli jest dietetycznym daniem przy zapaleniach żołądka z osłabioną działalnością wydzielniczą gruczołów i przy otyłości. W lecznictwie ludowym białych napar lub odwar ze strąków stosuje się w chorobach nerek i pęcherza moczowego, osłabieniu serca z obrzękami, nadciśnieniu, przewlekłym gośćcu i podagrze. Odwar z suszonych kwiatów stosuje się przy kamicy moczowej.
fecelia - (Phecelia); pochodząca z Kalifornii fecelia błękitna (P. tanacaetifolia), posiada łodygę o wysokości 0d 20 do 70 cm. W górze jest ona szorstko owłosiona. Liście są pojedynczo lub podwójnie pierzastosieczne, o karbowanych odcinkach. Kwiaty są w skrętkach. Kielich jest szorstko owłosiony, głęboko 5-dzielny. Korona ma barwę niebieską lub niebieskofioletową. Wysiewana jest jako roślina miododajna. Niekiedy dziczeje.
fejhoa sellowska - (Feijoa selloviana), wiecznie zielone małe drzewo lub krzew rosnący w subtropikalnej części Ameryki Południowej, należący do rodziny mirtowatych Uprawiana jest ze względu na soczyste, kwaskowate owoce zawierające jod lub jako krzew ozdobny.
Współczesna medycyna białych ceni fejhoe jako środek lecznicy przeciw chorobom tarczycy i stwardnieniu tętnic.
fenakit - Fenakit jest rzadko występującym krzemianem berylu o wzorze chemicznym Be2SiO4. Jego kryształy są często bezbarwne, chociaż zabarwienia brunatne, różowe i żółte nie są rzadkie. Najlepsze okazy mają wartość jubilerską i z powodu dobrej brylancji są niekiedy mylone z diamentami.
Wystąpienia najlepszych kryształów fenakitu znajdują się w Brazylii, Meksyku i USA.
Fernandeno - Indianie południowo wschodniej Kalifornii. Zaliczani do uto-azteckiej rodziny językowej. Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, słomą lub skórami. Utrzymywali się głównie ze zbieractwa żołędzi. Znani jako "misyjni ludzie", liczyli w chwili dotarcia do nich Hiszpanów około 5000 osób. Żyli wzdłuż Gabrielano i San Nicoleno.
ferokaktus - (Ferocactus Br. et R.), jedne z największych kaktusów kulistych porastających południowe stany USA, Meksyk i Półwysep Kalifornijski. Mają potężne żebra, mocne ciernie, niekiedy haczykowato zagięte, szerokości nawet do 10 mm. Opisano około 40 gatunków tego rodzaju.
FI - Friends of the Indians; Przyjaciele Indian. W ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku pojawiły się wśród białych Stanozjednoczników grupy, które pragnęły, kierując się uczuciami humanitaryzmu, poprawić los Indian. Nazwali się Przyjaciółmi Indian. Wskazywali na to, że system rezerwatów nie spełnia pokładanych w nich nadziei i doprowadzi do degradacji Indian.
Trzeba jednak pamiętać, że w tamtym okresie niewielu ludziom przychodziło na myśl by traktować na równi kulturę indiańską z kulturą europejska. Środowiska ludzi pragnących naprawić krzywdy społeczne były, zwłaszcza w XIX wieku, nastawione dość etnocentrycznie. Przyjaciele Indian nie dostrzegali bogactwa tradycji indiańskich i obce im były wszelkie koncepcje kulturowego pluralizmu, które dopiero kiełkowały w umysłach nielicznych jeszcze naukowców; zaś krytykę systemu rezerwatów uprawiano w duchu chrześcijańskiego humanizmu.
Sugestie i projekty SI w perspektywie okazały się dla Indian opłakane w skutkach. Wierzyli oni, że poprzez sprawiedliwe prawa można uzyskać pożądane zmiany społeczne również w przypadku Indian.
Filadelfia - Kultura z północno-zachodniej Kostaryki, rozwijająca się w latach 750-100 n.e.
fillokaktus - (Phyllocactus), krzewiasty kaktus (nadrzewny lub naskalny), z międzyzwrotnikowej Ameryki. Łodygi spłaszczone, członowate, bez kolców. Kwiaty duże, białe lub czerwone. Hodowany jako roślina doniczkowa.
Fincenu - Indianie kolumbijscy.
fiołek - (Viola), roślina jednoroczna lub wieloletnia. V. tricolor, fiołek trójbarwny, nazywany bywa także bratkiem zwyczajnym. Stosowany jest współcześnie jako środek oczyszczający krew, między innymi przez działanie odwadniające, szczególnie przy dolegliwościach skóry, egzemach niemowląt - kiedy to karmiąca matka powinna pić fiołkową herbatkę. V. odorata, fiołek wonny. Rozpuszcza śluz przy kaszlu z silnym wydzielaniem śluzu i chroni błony śluzowe przy suchym kaszlu.
fique agawa
Fisher, Thomas Michael - Poeta z narodu Sioux.
Fitirihuino - Indianie żyjący w jednym z rezerwatów Patagonii, po stronie argentyńskiej.
Fitita - Indianie kolumbijscy.
fittonia argyroneura - (Fittonia argyroneura), roślina z rodziny akantusowatych, pochodząca z Peru.
flaszowiec - (Annona), drzewo lub krzew tropikalnej Ameryki. Niektóre gatunki tej rośliny uprawiane są w strefie między i podzwrotnikowej dla jadalnych owoców. Do najcenniejszych należy tu czerymoja i flaszowiec łuskowaty (A. squamosa). Występuje łączni w około 60 gatunkach. Owoce są mięsiste, jagodokształtne, u licznych gatunków jadalne.
Flaszowiec siatkowy, (A. reticulata), tworzy duże, ciemnobrązowe owoce zawierające słodki, czerwony miąższ.
Flathead - Czyli Płaskogłowi; Indianie z zachodniej Montany. Zaliczani do saliszańskiej rodziny językowej. Mieszkali w krytych korą lepiankach i w tipi. Utrzymywali się z polowania na bizony i dużą zwierzynę.
Indianie Flathead są podgrupą plemion Spokane. Ich nazwa pochodzi o zwyczaju wiele saliszańskich ludów praktykowania deformacji czaszek poprzez ściskanie głów noworodków deseczkami przywiązywanymi do nosidełek. Powodowało to spłaszczenie głowy i utworzenie się na niej czubka. Indianie Flathead nie praktykowali jednakże tego zwyczaju i dlatego czubki ich głów były bardziej płaskie niż u innych ludów saliszańskich i stąd też wzięła się ich nazwa.
Z powodu bliskości Indian Flathead równim, rozwinęli oni pewne kulturowe rysy właściwe tam żyjących plemion. Na przykład znani byli ze swej jazdy konnej a kiedy polowali, używali równinnego typu tipi krytych skórami bawolimi.
Tradycyjnym terenem Indian Flathead był obszar otaczający dzisiejsze jezioro Flathead w zachodniej Montanie, a ich obecny rezerwat jest przyległy do południowego brzegu tego jeziora.
W latach 1849-59 napadali na karawany osadników.
Wykorzystują gorące źródła do celów leczniczych. W 1964 roku ich liczbę szacowano na 4213 osób a w roku 1970 na 3702.
W 1985 roku liczebność Indian Flathead wynosiła 3225 osób. W roku 1970 liczebność ich szacowano na 2900 osób.
Żyją w rezerwacie położonym na północ od miejscowości Missoula.
flogopit - Flogopit jest zazwyczaj brunatny, lecz może także być zielony, czerwony, biały żółty lub nawet całkowicie bezbarwny. Tworzy niedoskonale wykształcone kryształy.
Duże kryształy flogopitu znaleziono m.in. w USA. Występuje także i w Ontario oraz Quebeku w Kanadzie.
floks - (Phlox), zwany również płomykiem, należy do rodziny wielosiłowatych. Jest ozdobną, głównie kwietnikową, rośliną roczną lub wieloletnią. Pochodzi z Ameryki Północnej i Syberii. Jej kwiaty są różowej barwy, często paskowane lub plamiste. Występuje w 61 gatunkach, z czego około 20 gatunków uprawia się jako rośliny ozdobne.
W Polsce najczęściej występuje w uprawie pochodzący z Ameryki Północnej floks wiechowaty (Ph. paniculata), zwany również płomykiem trwałym. Jest to bylina o wzniesionych, trwałych łodygach, wysokich do 120 cm, liściach długich do 12 cm, kwiatach o średnicy do 25 cm, zebranych w szczytowe, gęste baldachogrona lub piramidalne wiechy.
Bardzo popularny jest również floks szydlasty (Ph. subulata), będący byliną lub półkrzewem tworzącym liczne darnie. Łodygi jego ścielą się, są zakorzenione i gęsto ulistnione, wysokie do 10 cm. Kwiaty mają średnicę 25 cm.
Floks Drummondii (Ph. drummonda), jest odmianą jednoroczną, gruczołowato owłosioną, wysoką do 50 cm. Ph. setacea pochodzi ze wschodu USA.
Flores - Indianie gwatemalscy.
fluoryt - Fluoryt jest minerałem, który zawsze zwracał uwagę pięknym wykształceniem kryształów i rozmaitością barw. Zazwyczaj przybiera postać krystalicznych sześcianów. Może występować w wielu kolorach, np. w niebieskim, purpurowym, zielonym i żółtym. Rzadziej jest biały lub różowy. Mieni się ultrafioletowym blaskiem, które to zjawisko nazywamy fluorescencją.
Fluoryt posiada szereg zastosowań w przemyśle, głównie w metalurgii żelaza, ceramice i do otrzymywania szkieł optycznych. Jest także podstawowym surowcem do otrzymywania fluoru i kwasu fluorowodorowego. Niektóre odmiany tego zmiennie zabarwionego minerału stosowane są również jako kamienie ozdobne.
W USA fluoryt występuje w Crystal Peak (Kolorado) i w Hardin County (Illinois). Fluoryt itrowy napotkano w Sussex County, w stanie New York. W Polsce można go znaleźć na Dolnym Śląsku (Kletno, Bystrzyca Kłodzka, Kamienne Góra, Strzegom, Bogusz, Stanisławów).
W przypadku cielesnych dolegliwości kładziemy najpierw fluoryt na chore miejsce po to, aby znieść blokady energetyczne, a następnie zamienia się go na odpowiadający specjalnie danej chorobie kamień, który może zadziałać skuteczniej. Fluoryt leczy niesprawność mózgu. Przepracowane i wrażliwe osoby powinny pić "wodę fluorytową" (kawałek kryształu wkładamy do czystej wody na noc). Środek ten wypity nazajutrz wzmacnia i odświeża system nerwowy.
Fluoryt wnosi duchowe poznanie w nasze życie codzienne ucząc nas podejmowania odpowiedzialności za nasze myśli, słowa i czyny. Pomagając zachować posłuszeństwo wobec utworzonych i przyjętych przykazań oraz zasad, wnosząc porządek i spokój w myślenie, posuwa nas naprzód w duchowym rozwoju.
FNC (1) - First Nations Confederacy; Konfederacja Pierwszych Narodów.
Adres:
FNC
27th Garry Street
Winnipeg, Manitoba R3C 1H3
Canada
FNC (2) - Four Nations Confederacy; Konfederacja Czterech Narodów
Adres:
FNC
500-275 Poriage Ave.
Winnipeg, Manitoba R3B 2B3
Canada
foka - Północnoamerykańscy Indianie Beothuk z Nowej Funlandii jadali coś w rodzaju puddingu zawiniętego w jelito i złożonego z tłuszczu foki, wątroby, jaj i innych składników.
Fools Crow, Frank - Indianin Oglala Teton Lakota Sioux. Człowiek Wiedzy. Urodził się w 1887 roku. Wysoki, przystojny, nosił długie warkocze wypływające z wielkiego brązowego kowbojskiego kapelusza. Silny autorytet dla Indian Oglala w drugiej połowie XX wieku. Uczestnik okupacji Wounded Knee w 1973 roku. W 1974 roku stał się współzałożycielem IITC.
Forbes, Jack D. - Poeta Indian Powhatan/Delaware.
Fornio Fulnio
Fort - Umocniona niewielka osada, faktoria handlowa lub posterunek wojskowy. Fortyfikacje tworzyła najczęściej palisada z bramą i jedną lub dwiema wieżyczkami. Na Równinach, gdzie trudno było o drewno, stosowano czasem fortyfikacje ziemne. Forty powstawały w miejscach dogodnych do handlu z Indianami, na szlakach osadniczych i handlowych, jako bazy wojskowe. Wiele z nich zostało założonych przez firmy jak Hudson's Bay Company czy American Fur Company, prywatnych przedsiębiorców, jak właściciele Fort Bridger czy Fort Bent, wreszcie wojsko, które czasami wykupywało fory prywatne, by osadzić w nich garnizon. W latach osiemdziesiątych większość fortów straciła swój charakter obronny zamieniając się w koszary. Dawały początek wielu osadom i miastom Zachodu, inne po spełnieniu swej roli opustoszały i podupadły w ruinę i zapomnienie.
Fort Abrahama Lincolna - Placówka zbudowana w 1873 roku nad Missouri przez generała George'a A. Custera jako baza do walk z Indianami. Opuszczony przez wojsko w 1895 roku.
Fort Anthony - Pierwotna nazwa Fortu Snelinga.
Fort Atkinson - Thomas Fitzpatrick zwołał tu naradę z Indianami Kiowa i Comanche.
Fort Benta - Założony w 1832 roku przez Williama Benta i jego wspólników na północnym brzegu Arkansas. Leżący w górzystej części Szlaku Santa Fe, fort stał się ważnym punktem handlu futrami. Tu traperzy zaopatrywali się na wyprawy. Indianie wymieniali futra na towary.
Fort Buford - W roku 1866 został zaatakowany przez Indian Sioux dowodzonych przez Siedzącego Byka. W roku 1881 w palcówce tej poddała się powracająca z Kanady grupa Indian prowadzonych przez Siedzącego Byka.
Fort Gibson - Wzniesiony został przy Muskogee m.in. w celu obrony sprowadzonych na Terytorium Indiańskie Pięciu Cywilizowanych Plemion przed Indianami Równin, którzy byli rozgoryczeni z powodu musu dzielenia swej ziemi z nowoprzybyłymi ludami.
Fort Hays - Zbudowany w 1867 roku przez generała Johna Pope'a w Kansas jako element systemu posterunków wojskowych przeznaczonych do walki z Indianami. Przez pewien czas był kwaterą Ph. Sheridana. Stacjonował tam też George Custer.
Fort Laramie - Powstał w czerwcu 1834 roku, zbudowany przez handlarzy futer z St. Louis: Williama Sublette'a i Roberta Campbella. Początkowo nazywał się Fort William. Położony w pobliżu zbiegu rzek Laramie i North Platte na terenach Indian Sioux i Cheyenne, szybko stał się centrum handlowym dla Indian i traperów. W 1836 roku odkupiła go American Fur Company i nazwała Fort John, lecz przyjęła się nazwa Fort Laramie. Gdy ruszyły karawany osadników do Oregonu, fort stał się jednym z najważniejszych przystanków na trasie. By zapewnić bezpieczeństwo emigrantom, rząd w 1846 roku kupił fort za 4 tys. dolarów i osadził tam załogę wojskową. Podczas wojen z Indianami fort był miejscem spotkań i narad obu stron i jednym z punktów dowodzenia. Tu podpisano Traktaty z Fort Laramie. Po pokonaniu Indian i ostatecznym zamknięciu ich w rezerwatach, wojsko opuściło fort w 1890 roku.
Fort Leavenworth - W 1824 roku powstał projekt zbudowania posterunek wojskowego chroniącego kupców na Szlaku Santa Fe. W trzy lata później zmysł zrealizowano, budując fort przy zachodniej granicy Missouri. W 1832 roku nadano mu dzisiejszą nazwę. Był miejscem narad z Indianami, punktem zaopatrzenia, bazą wojskowych ekspedycji na Zachód. W różnych okresach stanowił siedzibę dowództwa armii na Zachodzie, dowództwa Kansas i Missouri.
Fort Phil Kearny - Główny posterunek wojskowy na Szlaku Bozemana w północnym Wyoming. Jego budowę rozpoczęto w lipcu 1866 roku pod kierunkiem pułkownika H. Carringtona. Spotkało się to z gwałtownym sprzeciwem Indian Sioux. W ciągu następnego pół roku Indianie 51 razy niepokoili i atakowali fort zabijając 154 żołnierzy i uprowadzając ponad 700 sztuk bydła i koni. Po Masakrze Fettermana fort znalazł się w stanie permanentnego oblężenia. Brakowało żołnierzy do obrony, żywności i amunicji. Na domiar złego nastała bardzo ostra zima. Wtedy zwiadowca John "Portugee" Philips, wyruszył na pomoc i pokonując 236 mil dotarł do Fort Laramie. W sierpniu 1867 roku pokonano Indian Sioux w Bitwie Przy Wozach, ale nadal brakowało wojska do podjęcia działań ofensywnych. Po opuszczeniu przez wojsko fortu i innych posterunków na Szlaku Bozemana, został spalony przez Indian w 1868 roku.
Fort Pierre - 5 lipca 1825 roku podpisano tu traktat handlowy i wzajemnych stosunków między Stanozjednocznikami a Indianami Dakota.
Fort Randall - Tutaj więziony był Siedzący Byk od 1881 do 1883 roku.
Fort Ridgely - W napadzie Indian Santee Dakota podczas powstania z 1862 roku, tubylcy stracili 100 zabitych, a wielu odniosło rany. Obrońcy fortu stracili natomiast 3 zabitych i mieli 13 rannych, nie licząc 25 zabitych żołnierzy podczas niefortunnego rekonesansu kapitana Marsha. Indianie ponieśli tak duże straty na skutek zastosowania dział przez obrońców.
Fort Sill - Dziś w Muzeum Fortu Sill obejrzeć można m.in. ekspozycje ukazujące historię kilku wodzów indiańskich.
Fort Snelling - Zbudowany został w 1820 roku przez Josiaha Snellinga na miejscu wytypowanym w roku 1805 przez badacza Zebulona Pike'a. Fort ten pierwotnie zwany był Fortem Anthony. Agent indiański stacjonujący w tym forcie, przysłał do osady Indian Kaposia misjonarza, księdza Thomasa S. Williamsona, czyniąc to na osobistą prośbę wodza - Małej Wrony. W 1820 roku podstępnie próbował go zniszczyć Waneta wraz ze swymi wojownikami. W 1865 roku powieszono tu Małą Szóstkę.
Fort Washita - Wzniesiony został koło Durant m.in. w celu obrony sprowadzonych na Terytorium Indiańskie Pięciu Cywilizowanych Plemion przed Indianami Równin, którzy byli rozgoryczeni z powodu musu dzielenia swej ziemi z nowoprzybyłymi ludami.
fosgenit - Jest on rzadkim minerałem, którego piękne kryształy są bardzo cenione przez kolekcjonerów. Występuje w postaci kryształów igiełkowych w kwarcu z Kalifornii i Kolorado (USA). Drobne jego kryształy występują w Polsce, w Tarnowskich Górach.
Fox - Mesquaki lub Muskwaki. Indianie z Illinois. Zaliczani do algonkińskiej rodziny językowej. W pewnym okresie czasu stosowano względem nich też nazwę Outagami, która pochodziła od używanej wobec nich nazwy Indian Ojibwa - Utagamia, znaczącej tyle, co "Ci z innego brzegu".
Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, słomą lub skórami, budowanych zazwyczaj w pobliżu rzek. Utrzymywali się głównie z hodowli kukurydzy. Miejscem letnich obozowisk Indian Fox był leżący koło oklahomskiego miasta Perkins Kanion Złodziei Koni.
Byli oni budowniczymi doskonałych, lekkich kanu (szkielet z drewna jodły pokryty korą brzozową) oraz łodzi-dłubanek z pni specjalnie lekkich drzew. Kobiety uprawiały kukurydzę, fasolę i dynię. Mężczyźni zaś byli doskonałymi jeźdźcami i hodowcami koni.
Pierwotnie Indianie ci zamieszkiwali większą część lasów północnego Wisconsinu, skąd wyparci zostali przez Indian Chippewa i osiedli na terenach leżących pomiędzy południowymi brzegami Jeziora Górnego, zachodnimi brzegami Jeziora Michigan i wschodnim brzegiem rzeki Missisipi. Była to kraina lasów i prerii porosłej wysoką trawą. tam też zastali ich pierwsi misjonarze francuscy.
Indianie Fox i Sauk, często wspierani przez Indian Sioux, prowadzili ustawiczne wojny z Indianami Chippewa.
Oryginalnie nazywają się Mesquaki, czyli "Ludzie Czerwonej Ziemi". Ich obecnie używana nazwa, Fox (Lisy), pochodzi od Francuzów, którzy zauważyli, że mają oni wewnątrz struktury plemiennej Klan Lisa. Inaczej niż inne plemiona Wielkich Jezior, Indianie Fox nie utrzymywali przyjaznych stosunków z Francuzami i byli z nimi w stałej wojnie.
George Catlin przebywając wśród Indian Fox i Sauk opisał zaobserwowany wśród nich zwyczaj zwany "wypalaniem koni". Oto na czym on polegał:
Gdy wojownikom Indian Fox zabrakowało koni na wojenną wyprawę, wtedy wysyłali wiadomość do swych braci, Indian Sauk, że przybędą nazajutrz o ustalonej porze "wypalić" określoną liczbę koni. Następnego dnia udali się w kierunku osady Indian Sauk i w jej pobliżu, obnażeni do pasa, zsiedli kołem na ziemi zwróceni twarzami do siebie. Każdy Z nich zaczął palić fajkę. Wkrótce po tym pełnym galopem nadjechali Indianie Sauk. Było ich akurat tylu, o ile koni prosili Indianie Fox.
Każdy z nadjeżdżających w pełnym pędzie Indian Sauk trzymał w ręku ciężki, długi bicz. Zataczali oni coraz węższe koło wokół palących fajki i każdy wybierał sobie tego, któremu chciał ofiarować swego konia. Potem, dalej galopując wkoło, za każdym razem gdy mijał wybrańca, uderzał go biczem w ramiona i plecy. Trwało to tak długo, dopóki po plecach proszącego nie popłynęły strugi krwi. Wtedy to Indian Sauk natychmiast zatrzymywał rumaka, zsiadał z niego i uzdę, wraz z biczem, wręczał wybrańcowi, mówiąc: Jesteś żebrakiem, ofiaruję ci konia, ale za to będziesz nosił mój znak na swoich plecach.
W 1670 roku jezuicki misjonarz, ojciec Claude Allouez, założył wśród Indian Fox misję, pragnąc nawracać ich na chrześcijaństwo.
Indianie Fox, podjudzeni przez Anglików, chcąc zemścić się na Francuzach za ich pomoc okazaną Indianom Chippewa, w 1712 roku zaatakowali francuski fort w Detroit i omal go nie zdobyli. Na nieszczęście dla Indian Fox na odsiecz fortowi pospieszyły plemiona indiańskie sprzymierzone z Francuzami. Pobiły Indian Fox i ścigały aż do ich głównej osady, którą zdobyły mordując wszystkich wojowników, a kobiety i dzieci zabierając do niewoli.
Główna, poniesiona w 1716 roku z rąk Francuzów porażka zaostrzyła jedynie wrogie nastawienie Indian do zwycięzców. Kolejna jednak przegrana z 1730 roku praktycznie przyczyniła się do rozbicia plemienia. Ich resztki przyłączyły się do ich krewniaków, Indian Sauk, którzy żyli na terenie Green Bay i kontynuowali walkę do roku 1740, kiedy to Indianie Sauk i Fox zawarli pokój z Francuzami.
W 1780 roku Indianie Fox wraz z Indianami Sioux zaatakowali Indian Chippewa w Saint Croix Falls, lecz zostali tam pobici.
Wśród szkiców wykonanych około 1850 roku przez Setha Eastmana znajduje się rysunek przedstawiający bitwę na Jeziorze Górnym stoczoną w łodziach pomiędzy Indianami Chippewa i Indianami Fox.
Do początku XIX wieku Indianie Fox żyli przy rzece Rock w północnym Illinois. W 1940 roku było 400 Indian Fox koło Tama (Iowa) i około 475 koło Stroud (Oklahoma). Indianie Fox żyją dziś w Tama (stan Iowa). Niewielu innych żyje wraz z Indianami Sauk w Kansasie i Oklahomie.
W 1985 roku liczebność wymieszanych ze sobą Indian Fox i Sauk wynosiła 745 w Iowa, 56 z nich żyło w rezerwacie w Kansasie a 1041 w Oklahomie.
frailea - (Frailea Br.et R.), są to typowe kaktusy - miniatury. Pęd ich bywa różnie zabarwiony, ciernie krótkie. Rośliny te kwitną już jako zupełnie małe egzemplarze. Kwiaty jednak otwierają się tylko przy pełnym nasłonecznieniu. Opisano ponad 40 gatunków tego rodzaju.
Francisco Inka - Przywódca powstania Indian rozpoczętego w 1750 roku na terenie andyjskiego Hurachiri.
Frentones (1) Toba
Frentones (2) Abipon
Frentones (3) Mocovi
frizea lśniąca - (Vriesea splendens), występuje w Gujanie w około 200 gatunkach.
FSI - Federation of Saskatchewan Indians; Federacja Indian z Saskatchewan.
Adres:
FSI
1714 Central Avenue
Prince Albert, Saskatchewan S6V 5T2
Canada.
FSIN - Federation of Saskatchewan Indian Nations; Stowarzyszenie Narodów Indiańskich z Saskatchewan.
Adres:
FSIN
1100 1st Avenue East
Prince Albetr, Saskatchewan S6V 2A7
Canada. fuksja - (Fuchsia), zwana również ułanką, należy do rodziny wiesiołkowatych. Kwiaty jego są zwisłe, często dwubarwne (purpurowe lub czerwone). Występuje w kilkudziesięciu gatunkach, głównie w Meksyku i Ameryce Południowej. Fuksje są popularnymi roślinami ozdobnymi, uprawianymi w szklarniach i we wnętrzach. Obecnie wyhodowano wiele odmian pochodzenia mieszańcowego o bardzo wyszukanych kształtach i barwach kwiatów oraz interesującym pokroju.
FUNAI - Fundacao Os Indios; Narodowa Fundacja do Spraw Indian. W 1967 roku rząd brazylijski powołał FUNAI, której naczelnym zadaniem miała być realizacja programu ochrony Indian brazylijskich. Działalność FUNAI kontrolowana była przez Ministerstwo Interioru, a koordynował ją Centralny Zarząd Rozwoju Amazonii - SUDAM. Dokumentem, który określa zadania i uprawnienia FUNAI jest Status Indianina, zatwierdzony przez rząd brazylijski w 1973 roku. W dokumencie tym wyróżniono trzy kategorie plemion indiańskich: izolowane, w toku integracji, zintegrowane. Respektuje on kulturę Indian oraz zapewnia im prawo do wyłącznego korzystania z terenów obecnie przez nich zasiedlonych i użytkowanych. Status gwarantuje także kontrolę państwa nad warunkami najemnej pracy Indian. Jedną z form działania FUNAI jest organizowanie tak zwanych placówek tubylczych (posto indigene), za pośrednictwem których utrzymywane są kontakty z izolowanymi i znajdującymi się w toku integracji plemionami indiańskimi. FUNAI wydaje też zezwolenia na prowadzenie badań wśród Indian.
FUNAI połączyła w jedną całość dawniejszą Narodową Radę Ochrony (SPI) i Narodowy Park Xingu. Organizmowi temu wytyczono wtedy nowe zadania: sprawowanie troskliwej opieki nad Indianami, zabezpieczenie całości ich ojcowizny, szersze stosowanie pomocy leczniczo-sanitarnej i stosowanie większego nacisku na program nauczania w rezerwatach.
Ilustrowana broszura FUNAI z 1970 roku formułuje zakres podstawowych działa tej instytucji w sposób następujący:
"Struktura FUNAI opiera się na posterunkach indiańskich. Są one wykonawcami programu rządowej orientacji i polityki w tej dziedzinie. W tej chwili liczba posterunków rozsianych po całym kraju wynosi 117. Zadaniem centralnego zarządu jest utrzymywanie dobrosąsiedzkich stosunków między Indianami a ich otoczeniem, przysposobienie młodzieży do praktycznych zawodów, zatrudnienie antropologów, lekarzy, służby sanitarnej, agronomów, weterynarzy i nauczycieli w rezerwatach. Włączona będzie do tej akcji kształcąca się młodzież brazylijska, werbowana ochotniczo w całym kraju. Celem tych kadr jest naukowe przygotowanie procesu integracji i adaptacji nowego pokolenia plemion do modelu życia ogólnonarodowego. Rzecz w tym, aby Indianin dobrowolnie i stopniowo przestawał być zawadą czy też kulą u nogi postępu. Mimo, że jeszcze traktowany jest jako odmienny okaz społeczny, archaiczny kulturowo, jako pozostałość po dziejowych przemianach na tym kontynencie, należy go z całym szacunkiem wprowadzić do wspólnej rodziny brazylijskiej. Należą do niej bowiem dziesiątki różnych typów ludzkich, ras i kultur."
Jak wynika z programu FUNAI, systematyczny proces asymilacji plemion w mniejszych rezerwatach będzie realizowany aż do skutku.
Pod koniec 1974 roku Indianie Atroani i Waimiri napadli i spalili doszczętnie placówkę FUNAI położoną w głębi dżungli.
W serii reportaży "Brazylia - 1974" publikowanych w ŻYCIU WARSZAWY, Zdzisław Marzec, korespondent PAP, poruszył następujący temat:
"Proces zagospodarowywania brazylijskiej Amazonii pociąga za sobą nierzadko dramatyczną konfrontację dwóch światów: cywilizacji XX wieku i epoki kamienia łupanego, w której nadal trwają niektóre szczepy okolicznych Indian. Szacuje się, że tylko w wyniku budowy Transamazonii około sześciu tysięcy zetknie się po raz pierwszy z białym człowiekiem. I prawdę powiedziawszy na niewiele się tu zdają podjęte zawczasu środki ostrożności: utworzenie specjalnych patroli policyjnych, których członkowie rekrutują się wyłącznie spośród ludności tubylczej, czy też przydzielenie do brygad pracujących w dżungli fachowców, antropologów, oddelegowanych przez FUNAI."
Brazylijski reporter w swej książce "Transamazonica" tak oto dalej rozwijał wyżej zasygnalizowany problem:
"Pojedyncze zatargi między Indianami a robotnikami przy budowie autostrady, napady wojowniczych plemion na obozowiska inżynierów i techników nie stanowią najtrudniejszych problemów, jakie ma do pokonania FUNAI. Kierownicy tej instytucji lękają się naprawdę owych chorób, przenoszonych przez robotników i osadników z północno-wschodnich stanów. Ich szybkimi roznosicielami będą kierowcy maszyn, używanych przy budowie, i środków transportowych, kursujących stale między miastami i selwą, a więc tyfusu, suchot, ospy, odry i tylu innych, na które nagminni cierpi ludność w ośrodkach cywilizacji (...) Zachowanie dotychczasowych struktur plemiennych wśród Indian na trasie amazońskiej jest przedmiotem szczególnej troski FUNAI (...) Głównym zadaniem FUNAI jest progresywne przygotowanie plemion, w ramach ich dotychczasowej organizacji, do życia cywilizowanego, przez szkolnictwo, instruktaż rolniczy, odpowiednie używanie coraz bardziej współczesnych narzędzi i podnoszenie ich poziomu umysłowego. Dopóki jednak trwa budowa trasy, FUNAI będzie się starała usuwać plemiona te od bezpośrednich kontaktów z różnorodnymi elementami napływowymi."
Przywódca amazońskich Indian, Davi Yanomani, odbierając przyznaną mu przez ONZ nagrodę ekologiczną "Global 500" powiedział między innymi:
- Wiedziałem, że poszukiwacze złota przyjdą kiedyś na moją ziemię. Wiedziałem, że FUNAI pozwoli poszukiwaczom złota na ten najazd. Indianie prosili FUNAI o usunięcie poszukiwaczy, ale nie zrobiono nic...
W 1991 roku prezydent Brazylii zwolnił Guimaraesa ze stanowiska przewodniczącego FUNAI głównie z powodu wstrzymania przez niego ewakuacji poszukiwaczy złota z terenów Indian Yanomami. Jego miejsce zajął Sydney Possuelo, który 22 lipca ogłosił rezolucję wzywającą do wytyczenia granic jednolitego Parku Yanomami.
Funucuna - Indianie kolumbijscy.
Fusihatchi - Byłe miasto Górnych Indian Creek leżące na brzegu rzeki Tallapoosa w alabamskim hrabstwie Macon. Nazwa pochodzi z języka Indian Creek i oznacza: fu' swa - "leśny ptak", ha' tchi - "rzeka".