sabal - (Sabal palmetto); palma sabalowa lub bocznia. Nazwa anglojęzyczna - saw palmetto. Rodzaj małej palmy z rodziny arekowatych o dużych, wachlarzowatych liściach, jadalnych pąkach liściowych i owocach dostarczających tłuszczu. Pochodzi z południowo-wschodniej Ameryki.
Indianie Maya robili napar z liści i korzeni oraz odwar ze środka pnia S. japa będący lekiem na dyzenterię i bóle brzucha. Napój pozyskiwany ze środka pnia stosowali ponadto jako lek na ukąszenie węży i insektów oraz jako okłady na rany. Zgnieciony korzeń aplikowany był na rany męskich piersi.
Benjamin Hawkins zanotował w 1799 roku, że owoce S. repens jedzone były zjadane tak przez Indian jak i przez niedźwiedzie, jelenie i indyki.
Indianie Houma używali soku ze zgniecionych korzeni palmy S. adamsonii jako przemywacza na bolące oczy. Napary z sabalu pito na problemy z nerkami. Suszone zaś korzenie używano na "zawroty głowy" lub na "wysokie ciśnienie krwi".
Indianie Alabama używali tłuczonych korzeni gotowanych wraz z kolcoroślą na zaburzenia żołądkowe. Substancja ta aplikowana była też zewnętrznie na rany lub "łamanie" w plecach.
Sabale sadzone są dziś w krajach o klimacie ciepłym jako roślina ozdobna i użytkowa.
Sabane - Indianie z Brazylii (stan Mato Grosso i Rondonia).
Sabaneue - Indianie kubańscy.
Sabela - Indianie ekwadorscy. Już przed 1580 rokiem porzucili odwieczną dla nich uprawę ziemi na rzecz nowego sposobowi życia opartemu o całokształt kultury związanej z koniem.
Saboibo Soboibo
Sabonan - Indianie brazylijscy.
Sabuia Sapuia
Sacajawea - lub Sacagawea, czyli Kobieta Ptak. Jako młoda dziewczyna została porwana przez Indian Minataree (tak nazywano Indian Atsina i Hidatsa) znad górnej Missouri. Podczas jednej z wypraw Charbonneau ujrzał ja w obozie Indian Minetaree. Zachwycony jej urodą odkupił ją i poślubił. Sacajawea stała się duchem opiekuńczym wyprawy Lewisa i Clarka. Znała dobrze kraj za Missouri, mówiła językami kilku plemion, była więc przewodniczką oraz tłumaczką. Gdy ekspedycji brakło żywności, wskazywała jadalne dzikie rośliny, uratowała Clarka tonącego w wezbranej rzece, pośredniczyła w nawiązaniu przyjaźni z Indianami Shoshone, otrzymała od wodza konie dla ekspedycji, wskazywała przejścia przez góry Montany. Po zakończeniu wyprawy Charbonneau porzucił ją wraz z dzieckiem, by dalej prowadzić życie trapera. Sacajawea znikła. Jedni twierdzili, że umarła z zawiedzionej miłości, inni - że powróciła z synkiem do kraju Indian Shoshone. Sacajawea oddała ekspedycji Lewisa i Clarka tak wielkie przysługi, że stała się jedną z trzech czy czterech Indianek najbardziej znanych białym Stanozjednocznikom. Jej pomnik stoi w Bismarck, stolicy Dakoty Północnej.
Sacamecran Chacamecra
Sacata - Indianie peruwiańscy.
Saccha Colorado
Sacoci - Indianie boliwijscy.
Sacuia - Indianie brazylijscy.
Sacuriu-ina - Indianie brazylijscy.
sadziec - (Eupotorium perfoliatum); nazwa anglojęzyczna - boneset. Bylina, podkrzew lub krzew (często zimozielony). Uprawiany jest głównie ze względu na kwiaty. Występuje w wielu gatunkach. E. maculatum, sadziec plamisty, w języku angielskim nazywany jest Joe-Pye-weed. Indianie Chippewa nazywali to me'skwana'kuk bu'giso'win (co znaczy "kąpiący") i używali w lecznictwie do kąpieli wzmacniających, zwłaszcza dla dzieci. Do tego celu używano wyciągu z korzenia. Pomagało to też zasnąć dziecku, które było rozdrażnione.
Odmiana E. purpureum, w języku angielskim nazywana też Joe-Pye-weed używana była przez Indian Nowej Anglii przy leczeniu tyfusu. Indianie Potawatomi z Wisconsin używali świeżych liści tej odmiany na gorące okłady stanów zapalnych, a wódz Smith informował, że plemię to używało w lecznictwie też i korzenia. Indianie Ojibwa robili silny wywar z korzenia, używając go do obmywania noworodka w przekonaniu, że może go to wzmocnić. Indianie Menominee używali tej, i innych odmian, w niedomaganiach rodno-moczowych. Indianie Meswaki uważali to za lek miłosny.
E. perfoliartum to sadziec ulistniony. E. occidental arizonium był jednym ze składników przeciwreumatycznych leków Indian Zuni.
Doktor Benjamin Barton w swoim krótkim streszczeniu 59. tubylczych leków poświęcił sadźcowi około siedmiu stron. Wspomina tam o używaniu tej rośliny przez Indian z północy jako lekarstwa na gorączkę i zaznacza, że ich nazwa dotycząca tej rośliny znaczy tyle, co "dreszczowy chwast".
W 1793 roku sadziec używany był do zwalczania epidemii żółtej malarii w Filadelfii.
Szerokie zastosowanie tej rośliny przez Indian nie zostawia żadnych wątpliwości co do tego, że biali nauczyli się stosować tę roślinę od tubylców. Sadziec stosowany był na przeziębienie i gorączkę prze Indian Iroquois i Mohegan. Kobiety Indian Creek, skarżące się na bóle w biodrach, poddawały się leczeniu parą otrzymywaną z gotowanych roślin. W podobny sposób, lecz przy pomocy pary otrzymywanej jedynie z korzenia, leczono chorych na epilepsje. Indianie Alabama używali E. serotinum jako środka na bóle żołądka. Indianie Menominee robili herbatkę z sadźca ulistnionego na zbicie gorączki, a lekarz Indian Meskwaki, pan Mc Intosh, stosował herbatkę z kwiatów i liści jako leku na robaki.
Indianie Chippewa włókna korzenia sadźca, wraz z korzeniem trojeścia, kładli na gwizdek służący do przywoływania jelenia w magicznym celu zwiększenia jego skuteczności.
Przez Indian Iroquois oraz Cherokee używane był jako lek moczopędny kwiaty gatunku E. serotinum. Z tego samego środka Indianie Houma robili herbatkę podawaną chorym na tyfus brzuszny.
Sae - Indianie kolumbijscy.
Sagahiganirini - Indianie z kanadyjskiej prowincji Quebek, zaliczeni w XVII wieku go grupy nazwanej ogólnie Indianami Algonquin.
Sagnitaounigama - Indianie z kanadyjskiej prowincji Quebek, zaliczeni w XVII wieku go grupy nazwanej ogólnie Indianami Algonquin.
Sagua - Indianie kubańscy.
Saha Tsahatsaha
SAI - Society of American Indians; Towarzystwo Indian. Grupa intelektualistów indiańskiego pochodzenia zorganizowała się w roku 1911 na spotkaniu, które miało miejsce 12 października w mieście Columbus, stan Ohio. Wówczas to powstało ważne dla przyszłości ruchu indiańskiego SAI, które miało stać na straży interesów wszystkich plemion, wszystkich Indian, a więc po raz pierwszy realizowało program panindiański. W SAI działał Charles Alexander Eastman. Jednym z założycieli i aktywnym członkiem SAI był też Carlos Montezuma, jednakże z czasem popadł w konflikt z kierownictwem tej organizacji i stał się jednym z najbardziej zagorzałych jej krytyków.
Indiańscy przywódcy tego ruchu wyrażali żal po utraconej kulturze plemiennej, sądzili też, że tożsamość plemienna i narodowa powinny się nawzajem uzupełniać, a więc nie były uważane za sprzeczne i wobec siebie konkurencyjne. Kryterium odrębności rasowej jako podstawy ogólnoindiańskiej tożsamości w tym okresie zyskujące znaczenie w myśleniu o sprawach społecznych, bardzo odpowiadało zadaniu skonstruowania ogólnoindiańskiej tożsamości. SAI uznawało samodzielność i odpowiedzialność za własny los Indian, za podstawowy warunek poprawy ich sytuacji. Towarzystwo domagało się poprawy sytuacji mieszkaniowej Indian, zarówno żyjących w rezerwatach, jak i utrzymujących się z samodzielnie prowadzonych gospodarstw rolnych. Interesujący był też program przekształcenia rezerwatów w niezależne jednostki gospodarcze, funkcjonujące na zasadach spółdzielczych, podobnych do osiedli mormońskich. Siedziba SAI mieściła się w Waszyngtonie, D.C., aby mogło ono wywierać bezpośredni wpływ na konkretne posunięcia polityczne władz federalnych wobec Indian. Wydawany od 1913 roku przez SAI kwartalnik QUARTERLY JOURNAL miał za zadnie uczyć indiańskiego patriotyzmu i rzetelnie informować publiczność nieindiańską o problemach Indian. SAI dało początek wielu późniejszym organizacjom, które odegrały istotną rolę w ukształtowaniu się nowoczesnego stylu racy i walki politycznej oraz artykułowaniu problemów.
W 1914 roku w QUARTERLY JOURNAL (t. 1) Carlos Montezuma napisał:
"Jako, że jesteśmy Towarzystwem Indian, naszym obowiązkiem jest ochraniać i bronić naszych ludzi aby zatrzymać to wyprzedawanie, oszukańcze malwersacje w sprzedawaniu naszych terenów. Czy możecie dopuścić do tego, że jakaś inna rasa zrobiłaby to bez waszej zgody? Im szybciej rząd zlikwiduje Biuro Indiańskie, tym lepiej to będzie dla nas Indian ze wszystkich punktów widzenia. System, który utrzymuje Indiańskie Biuro przy życiu, podporządkowuje sobie naszych ludzi od wielu lat [...]."
W latach dwudziestych XX wieku zainteresowanie uczonych oraz działaczy SAI aktualnymi problemami zbiorowości tubylczej zaowocowało w postaci kolejnych raportów ujawniających opinii publicznej opłakany stan warunków życia Indian.
Rozdzierane konfliktami (przede wszystkim wokół stosunku do pejotyzmu) SAI wyłoniło z siebie organizację bardziej radykalną - NCAI.
SAIIC - South and Central American Indian Information Center; Centrum Informacyjne Indian Ameryki Południowej i Środkowej.
W listopadzie 1986 roku Marek Nowocień otrzymał z SAIIC list o następującej treści:
"Drogi Przyjacielu,
Bardzo ucieszył nas Twój list wysłany w lutym. To wspaniale wiedzieć, że naszą działalnością interesują się ludzie w Polsce i że informacje, które wysyłamy, są dobrze wykorzystywane. To dla nas bardzo ważne, aby rosło zainteresowanie i poparcie dla spraw tubylczych. Także z przyjemnością dowiedzieliśmy się, że w Polsce odbywa się konferencja poświęcona tubylczym ludom obu Ameryk. Bylibyśmy bardzo wdzięczni za wszelkie informacje o rezultatach konferencji, która odbyła się wiosną lub o przyszłych sesjach. Obecnie mamy bardzo mało pieniędzy i nie możemy wysłać na sesję swego przedstawiciela, ale jeżeli będziemy nadal informowani, to być może w przyszłości jeden z naszych członków będzie mógł w niej uczestniczyć. Ale pamiętajcie, że cieszymy się z Waszego zainteresowania naszą działalnością i z Waszego poparcia. Będziemy nadal wysyłać Wam materiały, które publikujemy z życzeniem, abyś dopilnował, aby znalazły czytelników w Polsce.
Dziękuję jeszcze raz. Szczerze,
Susan Lobo."
W dniach od 17 do 21 lipca 1990 roku w stolicy Ekwadoru, Quito, spotkało się blisko 400 Indian reprezentujących 120 narodów, plemion i organizacji Zachodniej Półkuli. Było to pierwsze tego typu zgromadzenie tubylców z Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej, zorganizowane przez CONAIE, ONIC i SAIIC. Celem tego historycznego spotkania było wzajemne zbliżenie jego indiańskich uczestników, omówienie walki ich ludów o samookreślenie oraz wypracowanie strategii wspólnej reakcji Indian na obchody jubileuszu Pięćsetlecie w roku 1992. Nie godząc się na europocentryczną wersję historii i protestując przeciwko jej świętowaniu, uczestnicy Konferencji postanowili wykorzystać tę symboliczną rocznicę do refleksji nad prawdziwymi skutkami prowadzonej w imię "Boga", "cywilizacji" i "demokracji" inwazji, do nasilenia walki tubylczych ludów Ameryki o autonomię, do uświadomienia społeczności światowej trwającego bez przerwy od 500 lat oporu pierwotnych mieszkańców obu ameryk oraz do wypracowania alternatywnych propozycji życia w harmonii z Matką Ziemię. Na Konferencji przyjęto szereg rezolucji oraz uchwalono "Deklarację", której pełny tekst opublikowany został w TAWACINie nr 18.
Sainte-Marie, Buffy - Jako studentka koledżu, około 1960 roku otrzymała wykształcenie, stając się wykonawczynią piosenek protestacyjnych i miłosnych. Piosenki te były włączone do repertuaru wielu artystów, m.in. Janis Joplin, Bobby'ego Darina, Barbary Streisand, Elvisa Presley'a, Tracy'ego Chapmana itd.
Jej pierwszy album trafił na listę BILLBOARD MAGAZINE w 1964 roku, gdy Buffy miała 21 lat. Jej pierwszy koledż nadał jej nominację nauczyciela.
Napisała "Universal Soldier", jeden z hymnów ruchu pokojowego lat 60-tych, nie bywając jednak na wielkich marszach protestacyjnych.
Sama kupiła i nałożyła struny na swą gitarę. Grała też na harmonijce ustnej.
W 1967 roku nagrała pierwszy album z całkowicie elektronicznym wokalem i kontynuowała przełamywanie barier i stereotypów. Wszystko to za pomocą muzyki elektronicznej.
W albumie "Illuminations" wykorzystała syntezatory Boucla, po wystaraniu się o to u Michaela Tschaikovsky'ego.
Zaczęła pracować nad serżami. Napisała parę utworów filmowych i skomponowała elektroniczne standarciki.
W 1993 roku spędziła wiele czasu podróżując po Europie i Ameryce Północnej, promując album "Concidence and Like Stories".
Jej projekt "Gradleboard Teaching" zaopatrzył rzesze nauczycieli w dodatkowe materiały korygujące nieścisłe informacje encyklopedyczne i łączące tysiące drużyn i studentów Pierwszych Narodów.
Przez pięć lat była gościem "Ulicy Sezamkowej".
Otrzymała stopień doktora sztuk pierwotnych na Uniwersytecie Massachusetts.
We Francji nazwana została Najlepszą Artystką 1993 roku oraz przyjęła Nagrodę Charlesa de Gaulle'a.
saletra chilijska nitratyn
Salinar - Pierwsze cmentarzysko tej kultury odkrył Larco Hoyle w El Salinar, w dolinie Chicama w 1941 roku. Zbadano tam przeszło 200 grobowców i stwierdzono, że kultura ta znajdowała się pomiędzy kulturami Cupisnique a Mochica.
Dekoracje dokonywane na ceramice wykonywane były techniką nacinania, albo też malowania najczęściej kolorem białym i czerwonym. Głównymi motywami były linie łamane i faliste, pętle i gwiazdy.
Przedstawiciele kultury Salinar grzebani byli w grobach przeważnie o kształcie elipsoidalnym, w pozycji wyprostowanej, zwykle na prawym boku, z rękami wyprostowanymi wzdłuż tułowia. Do grobu wkładano garnki w liczbie od 1 do 3. Poza tym wydrążone dynie z mięsem, kukurydzę, ślimaki, ptaki, muszle skorupiaków, czerwony proszek oraz wytłaczane złote przedmioty. Do ust wkładano niektórym zmarłym małe, okrągłe lub owalne złote blaszki. Z ozdób natrafiono na kolczyki, pierścienie, kolczyki do nosa raz naszyjniki.
Stwierdzono też fakt nacinania skóry obok oczu, nosa i ust, jak również używanie różnorodnych form nakrycia głowy.
Salinero - Indianie meksykańscy.
Salish - Indianie północnoamerykańscy. W ich mitologii występował między innymi Baxbakwalanuxsiwae, Kanibal Z Północnego Końca Świata, o którym mówili, że jest niewolnikiem przebywającym na końcu oceanu.
Saliva (1) Chaliva
Saliva (2) - Indianie z Wenezueli i Kolumbii.
Saluda - Małe plemię żyjące pierwotnie przy rzece Saluda w Karolinie Południowej. W XVIII wieku przeniosło się do Pensylwanii gdzie przyłączyło się do Indian Shawnee.
Saluma - Indianie brazylijscy.
sałata dzika - (Lactuca). Występuje w kilku gatunkach. Dzikie formy sałaty można spotkać zarówno w Europie jak i w Azji, Afryce i Ameryce. L. perennis to zioło trwałe, wyrastające do ponad 1,5 metra wysokości. Ma mleczny sok. Określane jest jako dzikie warzywo. Młode liście, choć gorzkawe, mogą być używane jako sałata.
L. canadensis L. w języku angielskim nazywany jest wild lettuce. Indianie Chippewa nazywali ten gatunek odjici'gomin i używali go do leczniczego usuwania brodawek.
Indianie Menominee zeskrobywali mleczny sok ze świeżej rośliny L. canadensis L. na wysypkę powstałą po oparzeniu się trującym bluszczem.
Indianie Ojibwa robili herbatkę z L. spicata i podawali kobietom ze stwardniałymi piersiami po to, by ułatwić im karmienie dzieci. Indianie Potawatomi również wykorzystywali ten gatunek sałaty, lecz nie wyjawili do jakich celów - skrytość niektórych Indian była dość powszechna w przypadku leków kobiecych.
Indianie Meskwaki warzyli herbatkę z liści L. scariola (syn. L. vivosa Ryd.), określanej nazwą sałaty ciernistej, którą podawali kobietom w rekonwalescencji poporodowej i w celu przyśpieszenie wypływu mleka z piersi. Biali dawniej używali mleka tej rośliny jako środka nasennego i uśmierzającego oraz podawali go w formie syropu dzieciom, głównie chorym niemowlakom.
Sałata spożywana była także przez Indian Wielkiej Kotliny, takich jak Gosiute, Panamint, Pajute, Kawaiizu, Chemehuevi i Ute.
Jak podaje Miloslav Stingl w książce "Indianie bez tomahawków" - sałata uprawiana była prze Indian Pueblo.
Sama - Indianie peruwiańscy.
Samish - Indianie północnoamerykańscy, żyjący w rezerwacie Tulalip.
samobójstwo - Poziom zabójstw i samobójstw wśród indiańskich społeczności w USA niemal dwukrotnie przekracza średnią krajową. Jak głosi raport Indiańskiej Służby Zdrowia (IHS) liczba zabójstw popełnianych wśród amerykańskich Indian wynosi obecnie 14,5 na każde 100 tysięcy (średnia krajowa - 8). Jeszcze gorsze są statystyki samobójstw. Na własne życie targnęło się 20,2 Indian na każde 100 tysięcy (w całych USA - 10,6). Ubóstwo i poczucie bezwartościowości to główne przyczyny, które popychają współczesnych Indian do stosowania przemocy i popełniania samobójstw.
- Nasze badania pokazują, że ludzie o niskich dochodach, bez względu na rasę, są bardziej podatni na sięganie po przemoc - powiedziała Nancy Bill z IHS w Arizonie. - Nie mają dostępu do dobrego wykształcenia i dobrze płatnej pracy, czyli do tych dziedzin, które wpływają na poprawę poziomu życia.
samogłów - (Mola mola); wielka ryba oceaniczna rodzaju; nazwa jednego z klanów Indian Menominee.
Samotny Człowiek - Is'na'la-wic'a'; Lone Man. Indianin Teton. Wziął udział w Tańcu Słońca mając 20 i 31 lat. Nosił około stu blizn na swych ramionach. Przy jednej okazji wybrano go do pomocy przy ustawianiu pala Tańca Słońca, a przy innych okazjach do śpiewu i bębnienia. Był wybitnym członkiem plemienia, walcząc i biorąc udział w bitwie nad Little Big Horn.
Samotny Róg - Indianin Sioux. Zimowe Kroniki odnotowały, że w roku 1852/53 złamał on sobie nogę podczas polowania na bizony.
Samotny Wilk - Indianin Kiowa. Wziął udział w drugiej bitwie pod Adobe Walls 27 czerwca 1874 roku. 27 września 1874 roku wziął udział w potyczce z wojskiem USA w kanionie Palo Duro.
samotortury - Ludy prymitywne posiadały mniejszą wrażliwość zmysłu bólu i o wiele lżej niż współcześni ludzie cywilizowani znosili cierpienie i katusze. Samoudręczenie i samo torturowanie było rozpowszechnione nie tylko wśród Indian obydwu Ameryk; zwyczaj ten istniał także w południowej Azji. W parze z większą odpornością na ból szła mniejsza wrażliwość na zmęczenie i głód.
Samuca Zamuco
Sanamaica - Indianie brazylijscy.
San Antonio - Osada i grupa Indian Tigua Pueblo.
Sanapana - Indianie paragwajscy.
Sanaviron - Indianie argentyńscy.
San Blas - Indianie panamscy.
San Carlos - W 1983 roku sprawami rozwoju i przemysły Indian San Carlos Apache zajmowała się Eva Wesley (prawnik), córka wodza Wesleya.
Sanco Cusco
Sand Creek - Instrukcja dowodzącego wyprawą Chivingtona dane żołnierzom były jasne: "Zabijajcie i skalpujcie wszystkich, dużych i małych, z gnid powstają wszy." Według późniejszych oświadczeń oficerów, przed samą bitwą powiedział on: "No chłopcy, nie będę wam mówił, kogo macie zabijać, ale pamiętajcie o naszych pomordowanych kobietach i dzieciach."
Kapitan Silas S. Soule przed rozpoczęciem ataku protestował wobec Chivingtona przeciwko napadowi na obóz Indian Cheyenne. Odmówił również dania rozkazu strzelania swoim żołnierzom, chociaż to nie powstrzymało ich od wzięcia udziału w masakrze.
Podczas przeprowadzonego w późniejszym czasie dochodzenia w sprawie okoliczności dokonania masakry Indian nad Sand Creek zeznawało 33 świadków, w większości uczestników rzezi. 17 z nich potępiło Chivingtona. Sławny z walk z Indianami Kit Carson, powołany rzezi komisję na eksperta, oświadczył: "Chivington i jego chłopcy byli tchórzami i psami."
Przyznanie przez Kongres odszkodowań dal wdów i sierot po masakrze nad Sand Creek miało raczej znaczenie symboliczne, ponieważ większość tam pomordowanych stanowiły właśnie kobiety i dzieci.
Sandia - Osada i grupa Indian Tigua Pueblo. Gdy wybuchła w 1680 roku Rewolta Indian Pueblo przeciw władzy Hiszpanów, wzięli w niej udział i Indianie Tigua z puebla Sanda. Gdy rok później zjawił się gubernator Otermin, chcąc ponownie podbić kraj, wszystkie pueblo zostało puszczone, a później spalone przez Hiszpanów.
W 1970 roku liczyli 211 osób, a w roku 1985 - 248.
Sandusky - Nazwa dwóch wiosek Indian Wyandot z Ohio. Wywodzi się od słowa tych Indian, Otsaandosti, znaczącego "zimna woda".
sangwinaria - (Sanguinaria canadensis L.) lub sanguinaria; zimotrwała bylina kłączowa z mięsistymi podziemnymi pędami, które po nacięciu wydzielają czerwony sok. Dorasta do 15 cm wysokości i 30-45 cm szerokości. Pochodzi z Ameryki Północnej. Dostarcza czerwony lub żółty barwnik.
Pierwsi osadnicy zanotowali, że Indianie używali korzenia tej rośliny jako barwnika, do wypędzania insektów, ale głównie jako środka na wymioty.
Hunter zanotował, że Indianie żyjący na zachód od Missisipi uważali sangwinarię za lek na różne ich choroby, ale najbardziej był pomocny w leczeniu reumatyzmu. Dodał też, że farbę ze sproszkowanego korzenia używali jako środka kaustycznego. Indianie Onondaga używali tego jako środka powodującego wymioty, podczas gdy Indianie Tuscarora używali go zarówno w ten sam sposób jak i w postaci nalewki, w przypadku gorączki i reumatyzmu. Indianie Mohegan moczyli korzeń w celu pozyskania leku "na krew" i środka wymiotnego. Indianie Menominee dodawali to do innych leków aby wzmocnić ich działanie. Indianie Meskwaki żuli korzeń i umieszczali pozyskaną plwocinę na oparzenia. Indianie Ojibwa i Potawatomi wyciskali z korzeni sok i leczyli tym chore gardło. Później Indianie ci moczyli korzeń na nalewkę używaną w dyfterycie.
Sanha - Indianie kolumbijscy.
sanicula - (Sanicula canadensis); nazwa angielska - snakeroot. Indianki Chippewa piły wyciąg z korzenia tej rośliny, oraz z korzenia pierwiosnka, w czasie połogu, lub w przypadku zatrzymania się okresu. W tym przypadku wyciąg robiono z garści rozdrobnionego korzenia zagotowanego w jednej kwarcie wody.
sanidyn - Minerał, zwykle ma barwę białą lub szarawą, czasem może być także różowy, żółtawy lub też bezbarwny. Tworzy nierzadko dobrze wykształcone kryształy tkwiące w skałach lub popiołach wulkanicznych.
Na Ziemi Indian występuje w Narodowym Parku Yellowstone (Wyoming, USA).
W Polsce znaleziony został w trachtitach dolnośląskich.
Saninaua - Indianie brazylijscy.
Saninauaca - Indianie brazylijscy.
San Miguel Sucumbio
San Pedro - (Trichocereus pachanoi); kaktus rosnący głównie w rejonie wokół Huancabamba, w pobliżu granicy między Peru a Ekwadorem. Jest on od co najmniej trzech tysięcy lat rytualnym sakramentem. Jest jedną z najstarszych, magicznych roślin Ameryki Południowej. Sławni szamani peruwiańscy pili napój zrobiony z jego soku i zasadniczo proces tan trwa nadal. Dzisiaj, aby sprowadzić wizje, tnie się go na plasterki, gotuje przez około siedem godzin wodzie a potem zjada. Zazwyczaj do wody w której gotowany jest San Pedro niczego się nie dodaje, ale są szamani, którzy dorzucają doń bielunia.
W Peru nazywa się go po prostu San Pedro a w Boliwii - Achuma. Sprzedawany jest na placach handlowych. zawiera meskalinę. Początkowo wywołuje ospałość i stan sennego letargu. Potem następuje niezwykłe wyostrzenie mentalnych zdolności. W końcu można doświadczyć "telepatycznego uczucia przechodzenie przez czas i materię".
Szamani z Peru i Boliwii wykorzystują ten kaktus do kontaktowania się z duchami, do leczenia chorób, zapobiegania niebezpieczeństwom czarów i co celów wróżbiarskich. Pielgrzymują oni na miejsce występowania tego kaktusa, lub też wysyłają po niego swych przyjaciół. Im kaktus jest cieńszy, tym bardziej jest pożądany.
Eduardo Calderón, peruwiański uzdrowiciel, uważa, że San Pedro i inne magiczne zioła posiadają "wielką szamańską wartość".
Sanquelche Ranquelche
San Regino - Indianie peruwiańscy.
Sansimoniano - Indianie boliwijscy.
Santa Crucino Aguano
Santa Cruz - Indianie meksykańscy.
Santa Maria - Indianie z Peru i Ekwadoru.
Santa Rosina (1) Oa
Santa Rosina (2) Canelo
Sante - Indianie ekwadorscy.
Santee Dakota Sioux - Należeli do wielkiego narodu Indian Sioux mówiącego językiem sju. W czasie swej wielkiej wędrówki przywędrowali z okolic Florydy i na początku XVII wieku osiedlili się w zachodniej części Wielkich Jezior na terenie dzisiejszej Minnesoty. Tam zostali zlokalizowani po raz pierwszy przez misjonarzy francuskich w 1640 roku. Dzieli się na następujące grupy: Mdewakaton, Wahpeton, Wahpekute i Sisseton.
Około 1772 roku konie wśród Indian Santee Dakota Sioux zaczęły rozpowszechniać się konie..
Przez 30 lat po Rewolucji Amerykańskiej (tj. do 1775 roku) odmawiali uznania suwerenności nowo powstałych stanów Zjednoczonych.
W 1796 roku koń już całkowicie zastąpił łodzie Indianom Santee Dakota Sioux.
W 1815 roku uznali realność siły Stanozjednoczników i w 10 lat później, nakłonieni przez agentów rządowych, podpisali traktat.
Następny traktat Indianie Dakota podpisali w 1837 roku w Waszyngtonie, mocą którego zrzekli się wszystkich swoich terytoriów na wschód od Missisipi, lecz pieniądze należne za cesją zabrali biali kupcy jako spłatę długów za towary dawane na kredyt. W 1850 roku Indianie Santee Dakota sprzedali rządowi południową część Minnesoty, a w 1851, na wielkiej naradzie w Traverse des Sioux (nad rzeką Minnesotą) oddali resztę ziem w Minnesocie za 1 665 000 dolarów, to jest po 5 centów za akr, zatrzymując dla siebie rezerwat po obydwu brzegach Minnesoty. Jednak w 1858 roku Senat USA przyznał im tylko rezerwat na południowym brzegu rzeki.
Santiago (1) - Indianie peruwiańscy.
Santiago (2) - Osada i grupa Indian Tigua Pueblo.
Santiago del Estero - Indianie argentyńscy.
Sapai Suppaye
Sapara - Indianie brazylijscy.
Saparuna - Indianie boliwijscy.
Sapibocona - Indianie boliwijscy.
Sapuia - Indianie brazylijscy.
Saopuqui - Indianie paragwajscy.
Sara - Indianie kolumbijscy
sacacenia kapturnica
Saraveca - Indianie z Brazylii i Boliwii.
sard - Sard jest kamieniem ozdobnym o charakterystycznej, brunatnej barwie. Stanowi on zarazem odmianę chalcedonu, który jest z kolei mikrokrystaliczną odmianą kwarcu.
Kamień ten tworzy się w kawernach i pustkach skał wulkanicznych, w których wytrąciła się krzemionka z krążących roztworów wodnych. Spotyka się go także w niektórych skałach osadowych, gdzie również wytrąca się z roztworów wodnych zawierających rozpuszczoną krzemionkę.
Na Ziemi Indian sard znajdowany bywa w Rio Grande de Sul (Brazylia) a także w Urugwaju.
W Polsce sard czasami spotkać można na Dolnym Śląsku.
Sarigue - Indianie paragwajscy.
Sarsi - Indianie północnoamerykańscy. Po wejściu w posiadanie konia, nazywali siedmioma psami, gdyż mógł on udźwignąć ciężar większy niż jakikolwiek pies.
W 1885 roku przyłączyli się do powstania Louisa Riela.
Sasaricon - Indianie brazylijscy.
Satank lub Setangya, czyli Siedzący Niedźwiedź. Urodził się około 1810 roku w rejonie Black Hls. Był pół krwi Indianinem Sarsi. Stał się jednym z najsławniejszych wodzów Indian Kiowa i członek Koitsenko. Cieszył się też sławą czarownika. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z jesieni 1845 roku, kiedy to porucznik Albert, dokonujący na polecenia ministerstwa wojny pomiar ziem nad rzeką Washita i Canadian, gościł go wraz z Dohasanem w swym obozie. Podpisał traktat pokojowy w Fort Atkison w Kansas, regulujący stosunki między białymi a plemionami Indian Kiowa, Kiowa Apache i Comanche. W roku 1867, podczas omawiania warunków traktatu nad Medicine Lodge, wystąpił z przemówieniem w imieniu Indian Kiowa i Comanche.
Latem 1870 roku jego najstarszy, ulubiony syn zginął podczas wyprawy do Teksasu. Przyjaciele wodza musieli związać go lassem, gdyż chciał popełnić samobójstwo. Satank woził później w swych wędrówkach kości syna na jucznym koniu, a w obozie rozbijał specjalne tipi, gdzie dla jego ducha umieszczał pożywienie i wodę.
Satank był oczywiście znienawidzony przez Białych i budził w nich lęk. Oto co napisał o nim pan Tatum, agent Indian Kiowa i Comanche: "Satank był chyba najgorszym Indianinem w rezerwacie. Nadjechał na mule, który należał do mieszkańca Teksasu. Teksańczyk wykazał, że muł nosi jego znak i dalsze śledztwo potwierdziło, że miał do niego prawo. Satank stwierdził, że jakiś czas temu jeden z jego synów wyruszył do Teksasu by zdobyć kilka koni, nie mają przy tym zamiaru nikogo skrzywdzić, lecz gdy właśnie odpędzał wierzchowca, zastrzelili go szaleni Teksańczycy. Pojechał zatem w tę samą okolicę i porwał muła, którego dosiadł, a którego pokochał jak syna. Uważał więc, że powinien go sobie zatrzymać." Ponieważ Tatum sądził inaczej, Satank zaproponował, aby we dwóch, on i agent, spotkali się na prerii i stoczyli decydujący bój. Kto kogo zabije, ten zatrzyma muła. Pan Tatum niw skorzystał z tej propozycji.
18 maja 1871 roku wziął udział w sławnym napadzie na tabor kapitana Warrena nad Salt Creek. Aresztowano go w chwili, gdy zgodnie z tradycją indiańską przedstawiał swoje bojowe wyczyny przy ognisku. Rzucił się na strażników, i zginął 28 maja 1871 roku nad potokiem, który ku jego pamięci nazwano Sitting Bear Creek. Pochowany został na cmentarzu wojskowym w Fort Sill. Inne źródła mówią, że zmarł 8 czerwca roku 1871 w Fort Sill.
Satanta - A właściwie Set-t'ain'-te, czyli Biały Niedźwiedź. Urodzony w 1830 roku wódz Indian Kiowa. Pozycje tą zdobył dzięki swym osiągnięciom wojennym, mając zaledwie 20 lat, Był doskonałym dyplomatą i świetnym mówcą, jego wielkie poczucie humoru czyniło go postacią lubianą przez oficerów i innych Białych, choć latami przebywał na wojennej ścieżce, głównie na wyprawach w głąb Teksasu. Był potężnie zbudowany, o wyniosłej postaci i przenikliwym wzroku. Jego kruczoczarne włosy sięgały mu do potężnych ramion. Jego ramiona i nogi były dobrze umięśnione, a z otwartej twarzy biła pewność siebie. W 1865 roku podpisał traktat zawarty nad Little Arkansas River. 21 października 1867 roku podpisał traktat nad Medicine Lodge Creek, choć podczas trwających wówczas rozmów powiedział, że wędrujące i polujące plemiona nie mogą się zgodzić na życie w zamknięciu. Został jednak przegłosowany i Indianie Kiowa zgodzili się zamieszkać w rezerwacie. Podpis Satanta widnieje jako podpis drugiego Indianina Kiowa.
Indianie Kiowa zwlekali jednak z wejściem do rezerwatu tak długo, aż pułkownik George Custer uwięził Satanta i Samotnego Wilka. Wówczas zgodzili się na przesiedlenie, a oficer uwolnił wodzów.
W rezerwacie postanowiono nauczyć Indian uprawiać kukurydzę. Rozbawiło to bardzo Satanta, który zapytał:
- Czy to nie Indianin pierwszy nauczył Białego jak sadzić i hodować kukurydzę?
Jednak kiedy nadeszła wiosna 1870 roku, Indianie Kiowa głodowali i rządowy przedstawiciel zezwolił im na polowanie na bizony. W tym też roku niejaki William S. Soule wykonał znane nam jego zdjęcie.
Od czasu kiedy Indianie zostali zamknięci w rezerwacie, Biali przeprowadzili wiele zmian na ich dawnych terenach łowieckich. Satanta to spostrzegł i powiedział generałowi Hancockowi:
- Ci żołnierze ścinają moje drzewa, zabijają bawoły, gdy to wszystko widzę to rozdziera się moje serce, jest mi bardzo przykro... Czy Biały stał się dzieckiem, że lekkomyślnie zabija nie po to, aby jeść, ale po to, aby tyć i nie umrzeć z głodu?
Satanta mówił też o milionach bizonów zabitych przez myśliwych białych i porzuconych po odarciu ze skóry.
17 maja 1871 roku Satanta wraz z Setangy i Wielkim Drzewem poprowadził atak nad Salt Creek na karawanę dostawcy rządowego, Henry'ego Warrena, zabijając siedmiu przewoźników i odpędzając 41 mułów. Przywódcy wyprawy, głównie Satanta, obszernie opowiedzieli o tym agentowi Lawrie Tatumowi, który powiadomił o tym pułkownika Benjamina Griersona, dowódcę Fortu Sill. Wodzowie zostali aresztowani i wysłani pod eskortą na sąd do Jacksboro w Teksasie. Setangya zginął zabity po drodze, zaś Satanta i Wielkie Drzewo, po trzech dniach procesu, zostali 8 lipca 1871 roku skazani na powieszenie. Wyrok ten zamieniono później na dożywocie. W październiku 1873 roku, dzięki pomocy Samotnego Wilka z plemienia Indian Seneca, gubernator Edmund J. Davis ułaskawił obydwu Indian, co spotkało się z powszechnym potępieniem. Kiedy wybuchła wojna na rzeką Red, Satanta wziął w niej czynny udział, walcząc między innymi 27 kwietnia 1874 roku w bitwie pod Adobe Walla. Wziął też udział w zaistniałej 22 sierpnia w potyczce pod Anadarko. Po poddaniu się w październiku 1874 roku został wysłany do stanowego więzienia w Huntsville w Teksasie.
Gdy w więzieniu odwiedził go pewien podróżnik, napisał później, że ujrzał "wysokiego, pięknie zbudowanego mężczyznę o książęcym sposobie bycia, noszącego z wdziękiem nawet więzienny strój". Satanta przyjął swego gościa "z takim dostojeństwem i czarem jak monarcha w rozmowie z ambasadorem obcego państwa".
Będąc w więzieniu, gdy od miejscowego szeryfa dowiedział się, że już nigdy nie wyjdzie na wolność. Satanta zgłosił się do lekarza mówiąc:
- Moje serce jest już chore.
Na następny dzień, 11 października 1878 roku, ujrzano go w oknie drugiego piętra więziennego szpitala. Stał na parapecie z rozpostartymi ramionami, patrzył w niebo i śpiewał pieśń śmierci Indian Kiowa. Zanim zdążono cokolwiek zrobić, skoczył w przestworza i poszybował wolny jak ptak, głową ku kamieniom dziedzińca.
Indianie Kiowa do dzisiaj czczą jego imię. W 1963 roku prochy Satanta sprowadzono z Hentsville, aby pochować je na cmentarzu Fortu Sill obok innych wodzów plemienia.
Satudene Bear Lake
Sauk - (Sawk). Nazwa pochodzi być może od słowa Indian Sauk, asagiwa, znaczącego tyle co "Ci, którzy idą dalej". Według zaś innych, nazwa plemienia pochodzi od słowa asawakia - "Żółta ziemia". Indianie ci nazywani byli również Sacs. Należą do algonkińskiej rodziny językowej. Zjednoczyli się z Indianami Fox i mają w związku z tym podobną historię. Pierwotnie obydwa te plemiona zamieszkiwały większą część lasów północnego Wisconsinu, skąd wyparci zostali przez Indian Chippewa i osiedli na terenach leżących pomiędzy południowymi brzegami Jeziora Górnego, zachodnimi brzegami Jeziora Michigan i wschodnim brzegiem rzeki Missisipi. Była to kraina lasów i prerii porosłej wysoką trawą. Tam też zastali ich pierwsi misjonarze francuscy. Miejscem letnich obozowisk Indian Sauk był leżący koło oklahomskiego miasta Perkins Kanion Złodziei Koni.
Indianie Sauk mieszkali w lecie w półkolistych osadach o podłużnych, kopulastych wigwamach, które przeważnie budowali w pobliżu rzek, natomiast zimą polowali na prerii na bizony. Byli oni budowniczymi doskonałych, lekkich kanu (szkielet z drewna jodły pokryty korą brzozową) oraz łodzi-dłubanek z pni specjalnie lekkich drzew. Kobiety uprawiały kukurydzę, fasolę i dynię. Mężczyźni zaś byli doskonałymi jeźdźcami i hodowcami koni.
Indianie Fox i Sauk, często wspierani przez Indian Sioux, prowadzili ustawiczne wojny z Indianami Chippewa.
W latach 1729-33 wspomagali Indian Fox w ich wojnie z Francuzami.
Gdy rolę głównego członka rady plemienia Indian Sauk objął Keokuk, zaistniał wtedy otwarty konflikt między nim a wodzem Czarnym Jastrzębiem wynikły na tle sporu o porozumienie zawarte przez grupę Indian Sauk, dowodzoną przez Kwasakwamię z rządem Stanów Zjednoczonych, mocą którego Indianie zrzekli się kraju Rock River. Czarny Jastrząb i większość Indian Sauk nie uznali porozumienia a Keokuk, zachowując bierną postawę, utracił wpływy. Intrygi zainicjowane przez Keokuka spowodowały rozłam w plemieniu. Wtedy to Keokuk został mianowany naczelnym wodzem przez rząd Stanów Zjednoczonych. Rozłam uniemożliwił Czarnemu Jastrzębiowi zmobilizowanie całego plemienia do walki w 1832 roku. W wyniku przegranej wojny musieli opuścić tereny na wschód od Missisipi i dołączyli się do Indian Fox już osiadłych w obecnym stanie Iowa.
Keokuk częściowo odzyskał uznanie Indian Sauk i Fox, gdy na naradzie w Waszyngtonie zgłosił oficjalnie pretensje tych plemion do terenów stanowiących obecnie stan Iowa. Keokuk zmarł w Kansas w 1848 roku.
W 1933 roku żyło około 875 Indian Sauk w środkowej Oklahomie i około 125w rezerwacie leżącym na skraju północno-wschodniego Kansasu oraz kilku innych w Nebrasce.
Ze 100 Indian Sauk, którzy przedostali się na zachodni brzeg Missisipi 70 zabitych zostało przez Indian Dakota.(Kiedy to było?)
Saukenuk - Osada Indian Sauk leżąca w stanie Wisconsin, w widłach rzeki Rock i Missisipi.
Sayaco Amahuaca
Sayma Chayma
Sayula - Indianie meksykańscy.
Sayulteca - Indianie meksykańscy.
scheelit - Minerał, ważna ruda cennego metalu wolframu. Jest on zazwyczaj biały, ale może mieć także różne odcienie barwy brunatnej, zielonej, czerwonej lub żółtej. Krystalizuje się zwykle w postaci podwójnych piramid. Rzadziej tworzy skupienia zbite. Powstaje w skałach metamorficznych i hydrotermalnych.
Występuje w Boliwii i USA (Connecticut, Nevada, Arizona).
Scyri Cara
Sebondoy - Indianie kolumbijscy.
Seburuco - Indianie wenezuelscy.
Sec - Indianie peruwiańscy.
Sechura - Indianie peruwiańscy.
Seco Paya
Secoya-Gai - Indianie z Peru i Ekwadoru.
See-non-ty-a - Leczniczy człowiek Indian Iowa. W 1829 roku sportretowany został przez George'a Catlina.
sekwoja - (Sequoia sempervirens); wieczne zielone drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych. Nazwane tak zostało dla uczczenia przywódcy indiańskiego, twórcy alfabetu Indian Cherokee, syna Indianki i białego, Sequoyaha.
Dorasta do 100 metrów wysokości. Żyje 2000 lat. Ma bardzo gruby, czerwonobrunatny pień, płaskie igły i nieduże, jajowate szyszki. Rośnie w nadbrzeżnych górach Oregonu i Kalifornii. Drzewo podlega ochronie.
Jeden z okazów sekwoi zwany Howard Libbey Redwood jest najwyższym drzewem świata liczącym 110 metrów wysokości (średnica pnia - 13, 4 metry.
Niegdyś do rodzaju Sequoia zaliczano mamutowca olbrzymiego.
W Polsce małe okazy sekwoi uprawiane są w szklarniach.
Selcnam - Indianie z Argentyny i Chile.
selenicerus - (selenicereus Br. et R.); rodzaj kaktusów tropikalnej Ameryki, tworzących płożące, czterożebrowe i wielożebrowe pędy z korzeniami powietrznymi, którymi rośliny czepią się gałęzi drzew. Mają ogromne kwiaty, szerokości do 30 cm, a długości do 25 cm. Opisano około 30 gatunków tego rodzaju, z których najbardziej znany jest S. grandiflorus (L.) Br. et R. - sławna "królowa nocy".
selenit - Minerał, grubokrystaliczna, bezbarwna odmiana gipsu.
Na Ziemi Indian występuje m.in. w USA i w Meksyku.
Na pustyni w Nowym Meksyku ruchome wydmy białego piasku lśnią w słońcu tak jak pola śniegu. Białe Piaski (White Sands) nie są tu jednak zbudowane z kryształków kwarcu, jak na niemal wszystkich pustyniach, lecz z miękkiego, podobnego do kredy siarczanu wapnia, czyli selenitu. Same Białe Piaski rozciągają się na obszarze 700 km2. Początków tej niezwykłej pustyni należy szukać około 100 milionów lat temu, kiedy ta część kontynentu północnoamerykańskiego znajdowała się pod powierzchnią płytkiego morza. Pozostawały po nim jeziora o słonej, bogatej w minerały wodzie, które też ostatecznie wyparowały. Na ich dnie grubymi warstwami osiadła sól oraz siarczan wapnia.
Selenit był symbolem jednego z 18 miesięcy kalendarzowego roku Indian Maya, rozpoczynającego się 22 czerwca a kończącego 11 lipca. Zgodnie z wierzeniami tego ludu, Selenity to ludzie łagodnego usposobienia. Cenią takt, grzeczność, dobre maniery. Razi ich zbyt swobodny sposób bycia. Są wrażliwi i niełatwo im znaleźć partnera. Kiedy są w stałym związku, można liczyć na ich lojalność i oddanie. Nie lubią zmian. Kobiety - Selenity mają dużo w sobie ciepła i są subtelne, serdeczne i czułe. Los obdarzył je wyjątkową intuicja.
Sam selenit nie posiada mocnych wibracji leczniczych i powinno się go łączyć z innymi minerałami.
Poprzez selenit nasza świadomość doświadcza jasnych, czystych wibracji, pobudzane są funkcje mózgu. Kryształ ten wnosi światło w nasze myśli i dzięki temu możemy uzyskać najczystszy stan umysłu. Ponieważ selenit jest kamieniem duchowej jasności, użyty w medytacji, rozwija zdolności telepatyczne.
Semigae - Indianie z Ekwadoru i Peru.
Seminole - W XVIII wieku część Indian Creek, żyjąca w dorzeczu Chattahoochee, oderwała się od reszty narodu i przeniosła się na obszar Florydy. Tam z kolei połączywszy się z resztkami innych ludów indiańskich (głównie Indian Muskogee) a także z murzyńsko-indiańskimi mieszańcami utworzyła nowe plemię - Seminole, co oznacza w ich języku "Oddzielający się", "Uchodźcy". Mimo że Floryda była kolonią Hiszpanii, w roku 1818 zaatakowały lud Seminole oddziały północnoamerykańskie dowodzone przez generała Jacksona (tego samego, który później przesądził o losach Indian Cherokee i innych plemion południowego wschodu Ameryki Północnej, wysiedlając je za Missisipi). Jackson poczynał sobie wtedy na Florydzie tak dzielnie, że nie tylko szybko pozbawił życia jedną trzecią wszystkich ludu Seminole, ale na dobitkę zdołał przekonać władze hiszpańskie, że "byłoby dowodem rozsądku", gdyby Hiszpania odprzedała ten półwysep Stanom Zjednoczonym - co też się stało. Później - w roku 1823 w Moultrie - Unia zmusiła lud Seminole do podpisania układu, w którym ci zrzekli się większości swego terytorium plemiennego na Florydzie na rzecz Stanów Zjednoczonych. Ponieważ jednak biali mieli zwyczaj nieustannego zmieniania "niezmiennych", "świętych" i "wieczystych" umów z Indianami, przeto również układ zawarty w Moultrie obowiązywał zaledwie dziewięć lat...
Około 1825 roku szeregi Indian Seminole zasilili Indianie Apalacho.
W roku 1832 Stany Zjednoczone unieważniły "niezmienny układ", każąc Indianom Seminole opuścić Florydę i ruszyć za Missisipi, lecz w odróżnieniu od Indian Cherokee, Seminole nie usłuchali. Przez osiem lat wojska Unii biły się z nielicznymi Seminolami, których wspierali zbiegli z niewoli Murzyni. Na czele ludu Seminole stał jeden ze słynnych bohaterów wojen indiańskich, mężny wódz Osceola. Choć było ich niewielu, Seminole częstokroć sami wykazywali inicjatywę strategiczną. W Forcie King zabili głównego pełnomocnika rządu, generała Thompsona, napadli też i całkowicie zlikwidowali ekspedycję karną majora Dade'a itd. Ostatecznie jednak Osceola poniósł klęskę, dostał się do niewoli i został uwięziony, najpierw w Charlestonie, a następnie w Forcie Moultrie. Ale człowiek, który tak bardzo kochał wolność, nie potrafił żyć w niewoli. I oto pewnego dnia Osceola wyłudził od strażników pod byle jakim pretekstem swój wspaniały strój wojownika, po czym zawiązawszy sobie pętlę na szyi, dobrowolnie rozstał się z tym światem. A jego Seminole zostali w końcu wraz z Indianami Cherokee i innymi plemionami wschodnimi wydaleni w 1889 roku za Missisipi i osadzeni na tzw. Terytorium Indiańskim - w obecnej Oklahomie.
W 1900 roku liczbę Indian Seminole z Florydy szacowano na 2200. W roku 1910 przyjęli pejotyzm. Zamieszkują rezerwaty Big Cypres i Bringhton oraz mieszkają w pokazowej wiosce Silver położonej nad jeziorem Okecchabee. Żyją też w ośmiu osadach wzdłuż szlaku Tampa-Miami. Rezerwaty Big Cypres i Bringhtan nie są rezerwatami indiańskimi, ale rezerwatami przyrody.
Zgodnie z uchwałą Kongresu Bill 29879/329 z 10 sierpnia 1956 roku florydcy Indianie Seminole nie są obywatelami USA i zamieszkuję stan Floryda bezpodstawnie.
W 1980 roku ich liczebność szacowano na 10363 osoby a w roku 1990 na 15564.
W oklahomskim mieście Wewoka znajduje się Muzeum Narodu Seminole ukierunkowane na podnoszenie wiedzy o Indianach Seminole z Oklahomy. Adres:
Seminole Nation Museum
P.O. Box 1532
Wewoka, OK 74884
USA.
sen - Indianie, jak większość pierwotnych ludów, traktowali sny i wizje jako rzeczywistość. Wierzyli, że dusza śpiącego człowieka opuszcza ciało i podczas wędrówki 90 w zaświatach obcuje z istotami nieziemskimi. Sny i wizje decydująco wpływały na postępowanie Indian i odgrywały olbrzymią rolę w ich życiu. Wiązały się one ściśle z wierzeniami religijnymi.
Seneca - Indianie północnoamerykańscy. Żyli wzdłuż rzeki Red Deer.
W plemieniu Seneca siódemkę reprezentowało siedem kamieni: kamień krwi, kamień żyzności, kamień słońca, kamień rozkwitania, kamień wody, kamień dobroczynności i kamień uzdrowienia.
Kiedy pod koniec lat 50-tych XX wieku podjęto decyzję o budowie zapory Kinzua i tym samym zalaniu ziem Indian Seneca w zachodniej części stanu Nowy Jork, przywódcy Indian sprzeciwili się tym planom, występując jednocześnie o odszkodowanie. Kongres USA uzależnił wypłacenie odszkodowania Indianom Seneca od ich zgody na realizację planu likwidacji plemienia. Dzięki jednak pomocy organizacji NCAI Indianie Seneca mogli odrzucić ten warunek i otrzymali odszkodowanie.
W 1985 roku w Kanadzie żyło 5548 Indian Seneca.
Do 2004 roku muzea zwróciły Indianom Seneca kilka ich pasów wampumowych.
Seneca del Sur - Osada i grupa Indian Tigua Pueblo.
Sensi - Indianie peruwiańscy.
Sensivo Sensi
Senyo - Indianie kolumbijscy.
serce - Indianie Cheyenne nazywali je hesta.
Serce Kobiety - Man-yi-ten; był typowym wodzem wojennym Indian Kiowa. Chociaż podpisał traktat nad Medicine Lodge to nie należał do pokojowego ugrupowania.
24 grudnia 1868 roku pułkownik Evans na czele 200 żołnierzy zaatakował koło Soldier Spring liczącą 60 tipi wieś Indian Nokoni Comanche na których czele stał Grot Strzały. Usłyszawszy huk armat na pomoc pośpieszyli im Indianie Kiowa grupy Serca Kobiety. Przegrana przez Indian walka ustała po zmierzchu, a niszczenie wioski trwało do północy.
Zimą 1868 roku, wraz z wrogimi Indianami Cheyenne, przebywał koło Antelope Hills. Po bitwie nad Washitą, przeniósł się w okolice Sheep Mountain, gdzie wdał się w bitwę przy Soldier Springs. Wziął udział w dwudniowych walkach rozpoczętych 22 sierpnia 1874 roku w obozie Indian Noconee Comanche, których chciał rozbroić pułkownik Davison.
Brał udział w powstaniu w 1874 roku, lecz wkrótce po tym się poddał. Był jednym z Indian Kiowa zesłanych na Florydę w roku 1875.
Serecong - Indianie z Gujany francuskiej.
serenzja - (Soehrensia Bckbg.); względem kwiatów kaktusy tego rodzaju zbliżone są do lobiwii, mają jednak gruby pęd, kształtu od kulistego do niskocylindrycznego. Ojczyzną ich jest teren obecnej Argentyny.
Seri - Indianie meksykańscy.
Sericuma Terecuma
serpentyn - Krzemian magnezu. Grupa minerałów o zielonej barwie. Jego powierzchnia jest tłusta i woskowata. Powstaje przez przeobrażenie głównie oliwinu lub piroksenów. Serpentyny tworzą zbite, masywne skały zwane serpentynitami.
Największe złoża światowe serpentynu znajdują się w Kanadzie i USA.
W Polsce serpantyny i złoża serpentenitowe występują na Dolnym Śląsku; m.in. Jordanów, Sobótka, Szklary.
Serpentyn łatwo się tnie i modeluje, toteż wykorzystuje się go jako kamień ozdobny.
Olmekowie wyrabiali z serpentynu m.in. niezwykle pomysłowe topory wotywne, które ozdabiali rzeźbionymi lub grawerowanymi motywami. Znana jest interesująca statuetka produkcji olmeckiej wykonana z lśniącego, czarnego serpentynu: szkaradne niemowlę lub karłowate stworzenie bez dolnej szczęki, odrzuca w tył tchawicę, wyłaniającą się spomiędzy obojczyków i kończącą się w wysuniętych ustach pośród wydętych policzków. Obydwa kawałki, z których składa się statuetka, znaleziono w odległych miejscach i w bardzo różnym czasie; miejsce przełamania było stare a głowa mocniej zwietrzała niż korpus. Otwór wywiercony w kikucie brakującej nogi wskazywał, że figurkę chciano naprawić. W muzeach i zbiorach prywatnych znajduje się wiele tego typu rzeźb wykonanych z niebieskozielonego jadeitu, serpentynu i zwykłego kamienia.
W olmeckim mieście La Venta znaleziono łącznie 37 toporów z serpentynu, ułożonych w kształcie krzyża. Topory takie, odnalezione również w innych miastach stanu Tabasco i Veracruz, skłaniają niektórych badaczy do wyrażenia poglądu, że topór stanowił zasadniczy symbol władzy i pełnił podobną funkcję do tej, jaką u chrześcijan odgrywa krzyż.
Również rzadko spotykane u Indian Mexica topory wytwarzano też m.in. z tego minerału. Zachowało się również serpentynowe naczynie Tezcatzontecatla, boga pulque, wykonane przez kulturę Indian Mixtec - Pueblo.
serpentynit - Skała ultrazasadowa, powstała wskutek przeobrażeń hydrotermalnych, złożona głównie z serpentynu i oliwinu. W niektórych odmianach serpentynitu występuje też czerwony granat, piroksen a także opal, chloryt i inne minerały.
Skała ta wykorzystywana jest do wyrobu materiałów ogniotrwałych i kwasoodpornych.
Serrano (1) - Indianie chilijscy.
Serrano (2) - Indianie kolumbijscy.
Seta Ivapare
Setebo - Indianie peruwiańscy.
Seuacu - Indianie brazylijscy.
Seueni - Indianie kolumbijscy.
Sewee - Małe plemię, przypuszczalnie siouańskie, pierwotnie żyjące we wschodniej części Południowej Karoliny. Później połączyło się z Indianami Catawba.
sfaleryt - Sfaleryt jest kruszcem stanowiącym główne, przemysłowe źródło cynku. Bywa też nazywany blendą cynkową lub po prostu blendą. Minerał ten, choć najczęściej żółtawy, brunatny lub czarny, może być również bezbarwny, czerwony lub zielony.
Sfaleryt występuje w żyłach powstałych z gorących roztworów oraz w dolomitach jako minerał zastępujący tę skałę.
Najważniejsze gospodarczo złoża sfalerytu występują w centralnych o południowo-wschodnich stanach USA (górny bieg Missisipi). W Polsce znajdowany bywa w wielu kopalniach.
sfen tytanit
sferokobalt - Sferokobaltyt jest minerałem rzadkim i z tego też względu nie ma praktycznego zastosowania, choć zawiera dużo cennego kobaltu. Jego ładnie wykształcone kryształy są bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów minerałów. Znaleźć go można w meksykańskim Baja California.
Shahala - Saxala, czyli Powyżej. Nazwa nadana przez Lewisa i Clarka plemionom Indian Chinook żyjącym nad rzeką Columbia od wyspy Sauvies do Kaskadów w Oregonie. Ich liczbę określili na 2800 osób zamieszkujących 62 domy i wymienili następujące plemiona: Neerchokioon, Wahclellah i Jehuh. Rodzimą nazwą Indian tego regionu była Katlagakya.
Shapra Zapa
Shawnee - Nazwa zaczerpnięta została z algonkńskiego określenia znaczącego "południowiec".
W mitologii Indian Shawnee występuje Kenawa. Kenawa znaczy mający wiry wodne lub połykający. Wierzy się, że zły duch żyje w wodzie, która wciąga przedmioty i ludzi na dno rzeki.
Słowniczek języka Indian Shawnee:
Auglaize (rzeka w Ohio) - Kathinakithiipi
babcia - cocumtha
babcia (moja) - no'kom'tha
bagno - miskekopke
Bądź ostrożny - Paselo
Bądź silny! - Oui-shi-cat-to-oui!
Biały - Shemanese
Biały Jastrząb (imię) - Waupee
bieg - memequiluh
bizon - m't
bizonica - m'thotho
blisko - maketchenelu
Błękitny Kubrak (imię) - Wehyahpiherhnwah
bóbr - amaghqua
bransoletka - kinkepethoowe
brat - jai-nai-nah
brat (mój)- ni-je-ni-nuh
broda (zarost) - quinilu-narolih
brzydki - matethi-i-thi
butelka - oui-thai-quuc-quoi
cebule - shekagosheke
chata - cakiwiikiwa
chleb - takhwa
chłopiec - skillewaythetha
chmury - pasquawke
ciało - ni-i-yah
ciemność - pai-bai-ke-char
Co? - nethowwe
córka - dah-nai-tha
córka (moja) - ni-da-ne-thuh
cybuch fajki - pootacika
Czarna Broda (imię) - Wesecahnay
Czarna Ryba (imię) - Chiungalla
Czarne Kopyto (imię) - Catahecassa
czarny - p'catewah
Czarny Ogarek (imię) - Chiuxca
Czarny Wąż (imię) - Shementeo
Czerwony Słup (imię) - Misquacoonaw
cześć - bezon
człowiek - elene
czoło - lah-oui-ki-leh
cztery - Newe
dąb - wahbah-comeshi
deszcz - gimewane lub keawa
dłoń - ki-leh-chi
Długie Podudzia (imię) - Waytheah
dobry - oui-sah
dolina - ki-kah-ka-mi-ka-tui
dom - wiikiwa or wiigiiwa
drewniany - utequi
drewno - utequi
drwa na opał - potawe
drzewa - metequeghke
drzewo - m'tekwi lub te-qui
dużo - metchi lub squa-thi
Duży Róg (imię) - Spemica Lawba
dwa - neshwa
dym - liwate
dziadek (mój) - ni-me'soom'tha
Dziecko W Kocu (imię) - Aquewa Apetotha
dzień - qui-si-qui
dzień (piękny) - washekee sheke
Dzień dobry - way-se-gi-se-gi
dziesięć - metathwe
dziewczyna - squithetha
dziewięć - chakatswa
dzięcioł zielony - kwakwath
Dziękuję ci - neahw
Dziki Kot (imię) - Peshewa
dzisiaj - e-no-ke-kah-she-ki-ki
dziura - waasaalakwi
farba - holamo
fasola - miscoochethake
fort - wakahowe
Francuz - tota
gęś - lika lub nika
głowa - oui-i-si
gorąco - aquetteta
góra - we'setekwi
Great Miami (rzeka w Ohio) - Msimiyamithiipi
grzebać (pochować) - nepaka
grzechotnik - msithwe
gwiazdy - alagwa
Hocking (rzeka w Ohio) - Wi'thakakkwathiipi
Hog Creek (rzeka w Ohio) - Koskothiipi
igła - saponika
indyk - pelewa
iść - pamtheloh lub wehpetheh
ja - ni-la
Ja tu żyję - Niila hoci-lenawe
jabłka - meshemenake
jako - oua-oui
jasność - papapanawe
jeden - negate
jeleń - peshikthe
jesień - pahcotai
Jestem Indianinem Shawnee - Lenawe nilla
Jesteś moim mężem - ni wahsiu
Jesteś moim wrogiem - matchele ne tha-tha
Jesteś moją żoną - ni haw-ku-nah-ga
jeść - oui-then-eluh
jezioro - mskekwi
język - ki-lar-ni
jutro - wuhkernekah
Kacze Jaja (imię) - Sheshepukwawala
kaczka - si'sipa
kamień - shequomur
kanu - holakeesi lub olagashe
kapelusz - petakhowe
karabin - m'tekwa
kłoda - hote'kwi
koc - aquewa
kocioł - h'ko'kwa lub achqua
koń - m'seewa
kopystka (rodzaj łyżki) - shumaghtee
kora - oulagequi
koszula - kota lub piitenika
kość - h'kah-nih lub ho'kani
kot - posetha
krew - ps'qui
królik - petakine'thi
krzemień - sakoka
Księżyc - te-bethto-kish-thoe lub tepe'kikiisthwa
kubek - tephica or tiphicah
kukurydza - tame
Kukurydziana Łodyga (imię) - Hokolesqua
kula - petekwalwi
kwiecień- tkikami
las - metequeghke
Latający Kot (imię) - Kumskaka
lato - ni-pai-n'oui
lek - chobeka
lis - waakoce'thi
Little Miami (rzeka w Ohio) - Cakimiyamithiipi
lód - ki-pat-te-nui
lusterko - waapatawi
łabędź - waapehti
Łagodny Jastrząb (imię) - Kekewapilethy
łoś - waapitti
łoś amerykański - moswa
łódź - holakeesi
łóżko - tthani
łuk - hilena'kwi
łyżka - hemkwa
maczuga wojenna - pokkesi
Mad (rzeka w Ohio) - Hathennithiipi
Małe Słońce (imię) - Matchsquathi Kisathoi
małpa - chaquiweshe
mały - match-squa-thi
Mały Księżyc (imię) - Matchsquathi Tebethto
Masz ładne włosy - Ulethi oui'thai-ah
matka - nik-yah
matka (moja) - neegah
mąż - wahsiu
mąż (mój) - ni-da-ne-thuh
melony - usketomake
metal (czerwony) - ou-thow-o-qu-quah
Meteor (imię) - Tecumapese
miasto - hotewe lub ou-te-ou-wel
miedź - ou-thow-o-qu-quah
mięso - oui-or-thi
młody - mai-ah
mokasyny - m'ki-thai-nah
mój - ni (ne)
mówić - atchmoloh
Mówię językiem Indian Shawnee - Ni-sawanwa-towe
mrok - pakesemou
Muamee (rzeka w Ohio) - Hotaawathiipi
Muskingum (rzeka w Ohio) - Wakatamothiipi
my - ni-la-weh
My jesteśmy Indianie Shawnee - Sawanwa killa
mydło - ithinika
nad - kit-te
nas - ni-la-weh
Następny! - Pe-e-wah
nie - mat-tah
niebo - menquotwe
niedźwiedź - muga
noc - te-beth-ki
noga - t'karchi
nogawice (legginsy) - matetawawa
nos - ki-tschar-si
nóż - maanethi
obóz - kesi
odejść - wehpetheh
odpowiadać - atchmoloh
ogień - scoote lub skote
Ogniste Serce (imię) - Skootekitehi
Ohio (rzeka w Ohio) - pelewathiipi lub spelewathiipi
ojciec - mikona
ojciec (mój) - no'tha
ojciec (twój) - ko'tha
on - yah-ma
oni - la-neh-ke
opaska - mskwa'thapiya
orzech - pacan
orzeł - pele'thi
osiem - sashekswa
Otwarte Dźwi (imię) - Tenskwatawa
palce - ki-leh-chi
pantera - msipesi
patrz - nineemeh
picie - meneluh
pies - wi'si
pieśń - nacamoloh
pięć - nialinwe
piękna kobieta - ulethi equi'wa
piżmoszczur - oshasqua
planety - alagwa
Płynące Chmury (imię) - Payakootha
pochmurny dzień - mes-quet-wee
pokrowiec na karabin - hokote
pole - kitika
południe - yelaawa'kweki
poranek - piaitahcouthamou
półmrok - pakesemou
północ - wecipepooki
preria - tawaskote
proch - m'kota
Przeskakująca Pantera (imię) - Tecumseh
przystojny - ulethi
pszenica - cawasque
ptak - ouiske-lo-tha lub wiskilo'tha
pułapka - naquaga
ramię - ki-neh-ki
Robi Głośny Chałas (imię) - Lalawethika
rożen - thakhowe
róg - wiiwiila
ryba - name'tha
rybak - hocaka
rynka - thathikacika
rzeka - thiipii
rzepa - openeake
Sandusky (rzeka w Ohio) - Potakihiipi
serce - ki-te-hi
sępy - sholees
sieć (duża) - skemotah
siedem - neshwathe
siekiera - tecaca
siodło - apapewe
siostra (moja) - ni-t-kweem-a
skalp - wiil'tekwi
skała - shequomur lub sikona
skazany na śmierć - cut-ta-ho-tha
skóra - ha'thaya
skunks - sekakwa
Słońce - kiisthwa lub kesathwa
sosna - s'shequoi
sowa - miyathwe
sól - nepepimma lub nepipemi
spać - ne-pah-loh
spójrz - nineemeh
srebro - moni
St. Mary's (rzeka w Ohio) - Kokothikithiipi
stary człowiek - pashetitha
statek - misheolagashe
staw - miskeque
Stojący Mocno (imię) - Wasabogoa
stopa - nithichi
strumień - thiipowe'thi
suchy - hasiski
syn (mój) - ni-kwith-ehi
szarfa - mskwa'thapiya
sześć - negotewathe
szop - etepate
ścieżka - miyeewi
śmierć - nepwa
śnieg - cone lub koona
Świeci Gdy Idzie (imię) - Wapameepto
świeży - oui-or-thi
święty tytoń - nilu famu
tak - hahhah
taniec - meniedeluh
ten - la-yah-mah
tęcza - quaghcunnega
tomahawk - tekhaaka lub cheketacaca
trochę - match-squa-thi
trzy - nithese
twarz - e-shi-que-chi
ty - ki-luh
Ty jesteś Indianinem Shawnee - Sawanwa nilla
tytoń - latheema
ucho - h'tow-wa-ca
urson - kakwa
Uspokój się! - Nooleewi-a
usta - ki-tor-ni
uzda - saketonebetcheka
wczoraj - ulaoco
wiatr - wishekuanwe
wiele - metchi
Wielki Biały Wilk (imię) - Psaiwiwuhkernekah Ptweowa
Wielki Żółw (imię) - Sheltowee
Wiem jak mówi się po angielsku - Ni-wakota ys'asi tekosi-w-aatoweeya
wiewiórka - haniwa lub anequoi
wilk - m'weowa
wilki - petweowas
wiosło - shumaghtee
wiosna - me-loh-cak-me
wiosna - tkikami
witaj - bezon
włosy (na głowie) - oui-thai-ah
włócznia - cithhika
woda - nipe
wojownik - ne-noth'tu
wojownik (wielki) - psai-wi ne-noth-tu
wódz - okema
wschód - wa'ta'pethekwi
wstążka - picika
Wszechświat - ya-la-ku-qua-kumi-gigi
wszystko - tscha-yah-ki
wydra - kitati
Wymieniający Pióra (imię) - Penagashea
Wyrzuć to! - Puck-e-ton!
wyspa - mene'thi
wyżej - kit-te
zabić - tsi or Tschi
zachód - ta'paksimoci
ząb - ki-be-tar-leh
ziemia - ake
ziemia (urodzajna) - alwameke
zima - paipoun'oui
Zimna Woda (imię) - Wepe-nipe
złoto - hothaawimoni
zły - mat-ou-oui-sah
Zły Duch (imię) - Matchemenetoo
zobacz - nineemeh
zupa - hapikamite
żaba - toti
żelazo lub metal - m'kopelekwi
żołnierz - shemagana
żona (moja) - ni-wa
żona (twoja) - keewa
Żółty Jastrząb (imię) - Outhowwa Shokka
żółw lądowy - skotelawe
Żółw składający Jaja (imię) - Methoataske
żółw wodny - ka'skotelawe
żywy - lenawawe
Pierwsze kontakty Indian Shawnee przybyłych z Ohio do Tennessee z Francuzami miały miejsce w 1650 roku. W Południowej Karolinie znajduje się ich kolonia zwana Savannah, położona pomiędzy Indianami Cherokee i ziemiami Indian Catawba.
W latach 1660-1670 Indian Shawnee, nieposiadający jeszcze broni palnej, wyparci zostali przez Indian Iroquois, prawdopodobnie do Wisconsin, gdzie nastąpił ich podział na cztery grupy. Jedna z nich (Chillicote and Kispoko) za zgodą Indian Cherokee osiedliła się w dorzeczu rzeki Cumberland w Tennessee, oddzielając ich od ich odwiecznych wrogów Indian Chickasaw.
Około 1670 roku druga grupa Indian Shawnee (Hathawekela), po przejściu Appalachów, osiadła w Karolinie Południowej nad rzeką Savannach, pomiędzy Indianami Cherokee i Catawba.
W 1674 roku brytyjscy handlarze napotykali w górnym biegu rzeki Savannah grupę Indian Shawnee. W 1677 roku część Indian Shawnee, Piqua, przeniosła się na wschód do Pensylwanii, gdzie osiadła wśród Indian Delaware, w widłach rzek Pequa Creek i Sasquehannock. Czwarta grupa wycofała się na zachód, gdzie osiadła w Illinois, nad górnym biegiem rzeki Illinois w pobliżu francuskiej placówki handlowej Fort St. Luis. Francuzi określali ich mianem Chaskp (Chuesnon). W roku 1683 było ich ponad 3000.
W 1684 roku Indianie Iroquois zaatakowali Indian Miami, ponieważ ci pozwolili osiedlić się Indianom Shawnee w pobliżu swoich siedzib w północno-zachodniej części Indiany.
W roku 1689 doszło do gwałtownej konfrontacji między Indianami Shawnee zamieszkałymi w Illinois, a Konfederacją Indian Illinois, po której to znaczna część tych pierwszych dołączyła do pobratymców w Tennessee.
W 1692 roku jedna z grup, która opuściła Illinois, dotarła do wschodniego Marylandu i ostatecznie osiadła wśród Indian Delaware (Munsee) w Dolinie Lehigh (wschodnia Pensylwania).
W roku 1692 Indianie Shawnee z Tennessee zorganizowali wyprawę na wioski Indian Cherokee w celu zdobycia niewolników.
W roku 1694 Indianie Shawnee z Doliny Lehigh zawarli porozumienie pokojowe i przystąpili do przymierza z Indianami Iroquois.
W 1715 Indian Shawnee z Kamberlandu zostali pobici przez Indian Cherokee sprzymierzonych z dotychczasowymi swoimi wrogami, Indianami Chickasaw.
W roku 1729 część Indian Shawnee z Kumberlandu przeniosła się do Kentucky.
W 1737 roku Indianie Delaware wraz z zamieszkałymi wśród nich Indianami Shawnee opuścili dolinę Lehigh Valey we wschodniej Pensylwanii i osiadli tymczasowo na ziemiach Indian Iroquois w Wyoming i dolinie rzeki Susquehanna.
W roku 1745 kumberlandzcy Indianie Shawnee założyli Shawneetown nad Ohio w południowym Illinois. Rok później jedna z grup Indian Shawnee zawarła pokój z Indianami Cherokee i ponownie osiedliła się w zlewisku Kumberlandu.
W 1756 roku doszło do bitwy pod Nashville z Indianami Chickasaw i wycofania się Indian Shawnee do Tennessee.
W roku 1758 większość Indian Shawnee, z wyjątkiem małej grupy zamieszkałej wśród Indian Creek w Alabamie, zamieszkiwali na północ od Ohio między Scioto i Alleghenami.
W lata 1740-tych Indianie Shawnee z Wyoming i doliny Sasquanny, wraz z Indianami Delaware, przenieśli się do zachodniej Pensylwanii.
W 1753 zostaw schwytany w Południowej Karolinie wódz wojenny Indian Shawnee, The Pride (Duma), podczas wyprawy przeciwko Indianom Catawba. Zmarł w brytyjskim więzieniu.
W latach 1754-63 trwała wojna Francuzów i Indian.
W lipcu 1755 roku w Philadelphi powieszono delegację Indian Shawnee i Delaware, która przybyła, aby zaprotestować przeciwko cesjii Ohio przez Indian Iroquois. W odpowiedzi, ci pierwsi, w przeciągu dwóch następnych lat przeprowadzili szereg wypraw wojennych na pogranicza Pennsylwani, Wirgini i Marylandu, w których zginęło około 2500 osadników.
Na przełomie 1757 a 1758 roku w Forcie Pitt kapitan Simeon Ecuyer zainfekował Indian Shawnee, Delaware i Mingo wydając im zarażone ospą koce.
W czerwcu 1759 roku Indianie Shawnee i Delaware z Ohio zawarli pokój z Brytyjczykami.
1 października 1774 roku doszło do Bitwy nad Wielka Kanawahą, stoczonej pod wodzą Cornstalka przeciw armii generała Andrew Lewisa. Zakończyła się zwycięstwem Indian.
7 listopada 1811 roku gubernator W.H. Harrison zniszczył i spalił osadę Tippecanoe, założoną przez Tecumseha.
5 września 1813 zginął Tecumseh w bitwie nad Thames River.
W 1825 roku liczebność Indian Shawnee z Missouri oszacowano na 1400 osób; z Luizjany na 110 osób, z Ohio -na 800 a kilka setek naliczono w Teksasie. Razem liczyli około 2500.
W 1832 roku na Terytorium Indiańskie przybyła mieszana grupa szaunisko-senecka z Lewistown.
18 lutego 1835 roku ukazał się SIWINOWE KESIBIWI (Shawanoe Sun), pierwszy indiański periodyk w USA (wydawany w Kansas).
W roku 1867 Indianie Shawnee Wschodni, z mieszanej grupy szaunisko-seneckiej z Lewistown, uznani zostali za odrębne plemię.
Według przeprowadzonego w 1910 roku spisu ludności ustalono liczebność Indian Shawnee Nieprzejednani (Shawnee Absentee) na 481 osób, Wschodnich Indian Shawnee (Eastern Shawnee) na 107 osób, a Indian Cherokee Shawnee na 1400 osób.
W roku 1990 językiem Indian Shawnee potrafiły posługiwać się 234 osoby. Obecnie w rezerwacie Indian Cherokee w Oklahomie, gdzie przebywa największa grupa szauniska, realizuje się program nauki dzieci w języku plemiennym.
Shelknam Selcnam
Shikiana Chiquena
Shimigae Semigae
Shinngass - Wódz Indian Delaware za którego skalp angielski generał Braddock podczas wojny Francuzów i Indian z Anglikami wyznaczył nagrodę 200 funtów.
shitana kluzja
Shocleng (1) Chocren
Shocleng (2) Ivapare
Shoshone - Znani także jako Snakes, czyli Węże, z powodu uprawianego tańca węża. Zaliczani do rodziny językowej aztec-tano. Zamieszkiwali Idaho, Wyoming, Utah, Nevadę i skrawek Kalifornii.
Kiedy konie dotarły do Indian Shoshone, uczyniły ich życie łatwiejszym, umożliwiając penetrowanie większego obszaru w poszukiwaniu pożywienia. Mogli też polować na bizony w Wyoming, suszyć mięso i przewieźć je na zamieszkane przez siebie tereny. Konie umożliwiły im także dotarcie do bogatych w łososia strumieni w Idaho, jak również na prerie, gdzie poszukiwano jadalnych bulw.
Po nabyciu Luizjany od Francji prezydent USA, Jefferson, wysłał ekspedycję pod dowództwem kapitanów Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, w celu zbadania terytoriów na północ od połączenia Missisipi z Missouri oraz wytyczenia szlaku do Pacyfiku. Lewis i Clark pierwsi przeszli w poprzek kontynent. Ekspedycja wyruszyła z St. Louis. W okolicy rzeki Missouri dołączył się do niej francuski kupiec Touissaint Charbonneau razem ze swym małym dzieckiem i szoszońską żoną Sacagaweą, która oddała ekspedycji nieocenione usługi. W 1805 roku ekspedycja dotarła do osady Indian Shoshone, której wodzem był brat Sacagawei. Indianie Shoshone odtąd byli bardzo przyjaźni dla białych. Po odstąpieniu swych terytoriów rządowi USA Indianie Shoshone zostali osadzeni w rezerwatach Lemhi i Fort Hall w Idaho oraz w rezerwacie Wind River w Wyoming. W 1845 roku ich liczebność szacowano na 4500 osób. W 1876 roku, John Gregory Bourke napisał odnośnie Indian Shoshone:
"Przygalopowali do kwatery głównej i wykonali w linię lewo front we wspaniałym stylu. Żadni wyszkoleni żołnierze cywilizowanej armii nie wykonaliby tego manewru ładniej." W 1890 roku w Agencji Zachodnich Indian Shoshone pracował jako lekarz doktor Carlos Montezuma. W 1930 roku liczebność Indian Shoshone oszacowano na około 3994 osoby.
Shoto - Indianie (lub odłam plemienia) napotkani przez Lewisa i Clarka w 1806 roku na północnej stronie rzeki Columbia w niewielkiej odległości od rzeki, niemal naprzeciwko ujścia Willamette. Zamieszkiwali 8 chat w liczbie 460 osób.
Showewagu - Był Indianinem Cayuse.
Shuara Jivaro
Shucuru Chucuru
Shumnac - Osada i grupa Indian Tigua Pueblo.
Shuswap - Indianie północnoamerykańscy. W 1885 roku przyłączyli się do powstania Louisa Riela.
Siacuas Magach
siarka - W przyrodzie siarka występuje zarówno w związkach jak i w stanie rodzimym. Jest drugim, obok saletry, najmłodszym (z geologicznego punktu widzenia) surowcem chemicznym. Po rozgrzaniu pali się, wydzielając silny, nieprzyjemny zapach. Ma kolor jasnożółty, czasem brązowy. Wydobywana jest przez wypłukiwanie złoża gorącą wodą.
Służy m.in. do produkcji kwasu siarkowego, zapałek, środków leczniczych, do wulkanizacji kauczuku. Stosowana jest też do wyrobu środków owadobójczych, papieru i materiałów wybuchowych.
Znajdowany jest w skałach w pobliżu wulkanów i gorących źródeł.
W Ameryce Łacińskiej największe jej złoża występują w Meksyku i północno - zachodniej Argentynie. W znacznej mierze są to złoża powstałe na skutek czwartorzędowej działalności wulkanicznej. Wiele spośród tych pokładów, szczególnie w Andach argentyńskich, boliwijskich i chilijskich, eksploatowanych jest w wygasłych kraterach wulkanów wysokogórskich, stanowiąc tym samym element aktywizacji gospodarczej sąsiednich, słabo rozwiniętych rejonów, zamieszkiwanych najczęściej przez ludność trudniącą się prymitywnym rolnictwem albo hodowlą kóz i owiec. Ładne okazy siarki znaleziono też m.in. w Luizjanie (USA).
W Polsce, na Podkarpaciu, znajduje się jedno z największych złóż siarki rodzimej.
Przemysław Burchard, zwiedzając około 1970 roku kopalnię siarki "El Vinagre" w kolumbijskim mieście Cali zauważył:
"Stały personel kopalni składa się z 250 osób, okresami - 300. Są to Indianie. Angażuje się ich nie tylko dlatego, że mieszkają blisko. Dzięki pewnym cechom fizycznym, Indianie andyjscy dobrze znoszą pracę na dużych wysokości. Ich zalety to zdyscyplinowanie, obowiązkowość, solidarność i gotowość niesienia pomocy.
- Kiedy raz zaczęły pękać filary - opowiada sztygar - wszyscy porzucili robotę, ale nie po to, aby uciekać, lecz żeby nieść ratunek górnikom na przodku (...).
Górnicy indiańscy zarabiają - jak na Kolumbię - nieźle. Zależnie od funkcji dzienna płaca wynosi 35 - 46 pesos, dając na miesiąc przeciętnie 1 000 pesos, czyli tyle, ile otrzymują kwalifikowani robotnicy przemysłowi w stołecznej Bogocie".
Siaviri Gae
Siberi - Indianie boliwijscy.
Sicacao - Indianie wenezuelscy.
Sicasica - Indianie boliwijscy.
sickleryt - Sickleryt jest fosforanem litu, manganu i żelaza i ma wtórną genezę. Jest bardzo podobny do ferrisicklerytu. Znaleziony został m.in. w Kalifornii w USA.
Sicluna - Indianie peruwiańscy.
Sicuane - Indianie kolumbijscy.
siedem- Liczba mająca różne znaczenie w indiańskich wierzeniach.
Po dodaniu do sześciu kierunków punktu centralnego powstaje najpełniejszy liczbowy symbol uniwersum. Indianie Mandan jako synonimu "całości" używają określenia "siedem różnych rodzajów". Ciekawe, że liczba siedem bardzo często pojawia się w strukturze społecznej wielu plemion północnoamerykańskich Indian. Na grupę Indian Sioux składało się siedem plemion, plemię Lakota tworzyło siedem szczepów. Plemieniem Omaha rządziła rada złożona z siedmiu wodzów. Wsie Indian Mandan i Hidatsa dzieliły się na dwie części, z których jedna nazywała się stroną Trzech Klanów, druga - stroną Czterech Klanów.
W micie Indian Lakota Święta Biała Kobieta Bizon przyniosła na ziemię święty kamień, na którym zostało wyrzeźbione siedem okręgów. Symbolizowały one siedem wielkich ceremonii, których Ptesan Win nauczyła naród Lakota. Liczbę siedem u Indian Lakota reprezentowało również siedem strzał symbolizujących siedem kierunków świata: zachód, północ, wschód, południe, niebo, ziemię i Ducha (środek).
W plemieniu Seneca siódemkę reprezentowało siedem kamieni: kamień krwi, kamień żyzności, kamień słońca, kamień rozkwitania, kamień wody, kamień dobroczynności i kamień uzdrowienia.
Szczególnie wiele przykładów symbolicznego wykorzystania liczby siedem znaleźć można u Indian Cherokee. Zgodnie z mitami tego plemienia ludzie są potomkami orłów i przybyli na ziemię z nieba. Dlatego po śmierci muszą przebyć siedem firmamentów niebieskich, tzw. Siedem Wzniesień, aby powrócić do miejsca poczęcia. Dawny czirokeski dom narad składał się z siedmiu boków symbolizujących siedem firmamentów niebieskich. W ciągu roku urządzano siedem głównych ceremonii religijnych, ale siódmą tylko co siedem lat. Najświętszą formułę modlitewną, tzw. modlitwę poczęcia życia, powtarzało siedmiokrotnie siedmiu przedstawicieli siedmiu klanów Indian Cherokee przez siedem kolejnych poranków. Indianie ci dzielili dobę na siedem przedziałów czasowych. Święta fajka palona podczas narad plemiennych przez przedstawicieli siedmiu klanów posiadała siedem otworów. Ognisko w domu narad rozpalano siedmioma gatunkami drewna. Indianie Cherokee rozróżniali siedem podstawowych kolorów, z których każdy miał symboliczne znaczenie: biały oznaczał szczęście i pokój; czerwony - zwycięstwo w walce, czarny - rozpacz, śmierć i brak nadziei; niebieski - zimny wiatr z północy, nieszczęście lub samotność; brązowy - środek Ziemi, moc magiczną i stan równowagi; żółty - nadprzyrodzoną siłę oraz szlak wiodący przez siedem firmamentów; zielony - życie.
Liczba siedem często pojawia się w mitach opowiadających o genezie zjawisk astronomicznych, jak np. w opowieści Indian Micmac pt. "Wielka Niedźwiedzica i siedmiu myśliwych" czy w irokeskim micie o pochodzeniu gwiazdozbioru Plejady. Jednakże takie wykorzystanie liczby siedem nie będzie przedmiotem analizy w tej pracy, gdyż podaje symboliczne uzasadnienie jedynie niewielkiego fragmentu kosmosu, a nie jego całości - jak to miało miejsce w przypadku wcześniej zanalizowanych symboli numerycznych.
siedmiopalecznik błotny - (Comarum palustra).
Siedzący Byk - Tatanka Yotanka, znany Stanozjednocznikom jako Sitting Bull. Urodził się około 1834 roku nad rzeką Grand w Dakocie Południowej. Jego ojciec, Skaczący Byk, zwany także Cztery Rogi, był mniejszym wodzem w grupie Indian Hunkpapa Teton Lakota Sioux.
Siedzący Byk po urodzeniu otrzymał imię Skaczący Borsuk. Jako dziesięcioletni chłopiec wykazał duże zdolności łowieckie podczas swego pierwszego polowania na bizony. Gdy miał lat 14, odbył z ojcem wyprawę przeciwko Indianom Crow i zdobył pierwsze odznaczenie za dotknięcie ciała zabitego wroga. Po powrocie z wyprawy ojciec urządził ucztę na jego cześć, na której nadał mu imię Cztery Rogi i rozdał wiele koni. Imię to nosił aż do 1857 roku, czyli do rozpoczęcia praktyki szamana-jasnowidza i przepowiadacza przyszłości. Odtąd też nosił imię Siedzący Byk.
Dzięki sukcesom w zawieraniu pokoju z innymi plemionami Siedzący Byk szybko zdobył sobie uznanie w grupie rodowej i został wodzem Indian Hunkpapa. Został nawet przywódcą Stowarzyszenia Dzielnego Serca - jednego z popularnych wśród Indian Równin związku wojowników. Był jednym z najbardziej zdolnych, uczciwych indiańskich polityków. Brał czynny udział w wojnach na Wielkich Równinach w latach 60-tych. Pierwszą potyczkę z białymi stoczył w czerwcu 1863 roku podczas powstania Indian Sioux Santee w Minnesocie.
Gdy Siedzący Byk miał około 30 lat, jego grupa przeprawiła się przez Yellowstone i stanęła obozem na jej północnym brzegu. W nocy oberwanie chmury uczyniło rzekę wprost nie do przebycia. Rankiem, następnego dnia, pewna młoda kobieta zaczęła głośno rozpaczać, gdy spostrzegła, że jej ulubiony wierzchowiec pozostał na drugim brzegu, gdzie widać było, jak rżał i grzebał nogą. Kilku młodzieńców zaoferowało swoją pomoc, lecz wszyscy twierdzili, że rwący nurt naraża ich na zbyt wielkie niebezpieczeństwo. Siedzący Byk nie przemówił słowa, lecz poszedł pół mili w górę rzeki i rzucił się w wodę. Na oczach spoglądających z brzegu ludzi popłynął na południową stronę.
Kiedy wyczerpany, lecz cały, wydostał się z rzeki, zbliżył się do spłoszonego konia.
- Wnuczku - powiedział - przyszło mnie, bym cię ocalił. Nie uciekaj ode mnie. Ktoś oczekuje cię na drugim brzegu.
Po przedłużeniu wodzy sznurem znalezionym na miejscu dawnego obozowiska, Siedzący Byk odpoczął, aby nabrać sił przed następną przeprawą.
- Wnuczku - zwrócił się znów do konia - postaraj się, pozwól mi się poprowadzić. Jeśli ja i ty dostaniemy się bezpiecznie na drugą stronę, sprawię, że plemię zatańczy na twoją cześć.
Dosiadł konia i pogrążyli się w rozszalałej rzece. Prąd zniósł ich pół mili w dół, lecz bezpiecznie osiągnęli północny brzeg. Wszyscy wyruszyli naprzeciw z okrzykami i pieśniami, aby uczcić człowieka, który wykazał się nie tylko życzliwością, ale i odwagą. Spełnili też jego obietnicę, co nazwano Tańcem Świętego Konia.
Kiedy inny Indianin Sioux, Jeden Byk, miał sześć lat, Siedzący Byk podarował mu pięknego srokacza. Chłopiec nazwał go Itanchan, czyli Wódz, i zaopiekował się nim z całym oddaniem. Kiedy Wódz osiągnął wiek dwóch lat, Jeden Byk zaczął go szkolić pod wierzch, Nie używał nigdy bata ani ostrych słów, nie robił też niczego, co mogłoby go drażnić, toteż uczynił z niego jednego z najszybszych koni w obozie, przedmiot zazdrości wszystkich oraz wielu odrzuconych propozycji kupna.
Pewnej nocy Wódz zniknął ze stada. Jeden Byk szukał go zrozpaczony przez trzy dni, ale bez powodzenia. Siedzący Byk dowiedział się, co zaszło. Poprzysięgał "odwrócić każdy kamień", żeby znaleźć zaginionego pony. Mówiąc to, miał na myśli święty kamień. Po zbudowaniu szałasu pary zaprosił innych szamanów z wioski, by wzięli udział w obrzędzie inipi. Wewnątrz ciemnego szałasu, pośród duszących oparów śpiewali pieśni świętego kamienia, podczas gdy Siedzący Byk modlił się do swego kamienia, aby mu pomógł znaleźć pony. Kiedy wyszli na zewnątrz, Siedzący Byk oświadczył, że kamień powiedział mu, iż pewien chciwy człowiek zaprowadził Wodza do wąwozu leżącego jakieś pięć mil na zachód od wioski i przewrócił go na bok, na ziemię. Leży tam teraz - żywy, lecz śmiertelni zraniony. Wszyscy pobiegli na miejsce i ujrzeli zwierzę jeszcze oddychające. Kiedy Jeden Byk zapłakał, Wódz zarżał i zdechł.
Nie zrobiono nic, by znaleźć winowajcę, gdyż doprowadziłoby to do odwetu i przyczyniło się do większej niedoli niż śmierć konia. Aby zapobiec dalszym niepokojom, Siedzący Byk obdarzył Jednego Byka innym srokaczem.
Siedzący Byk stał się dobrze znany białym w 1866 roku, kiedy to dowodził napadem na Fort Buford. W latach 1864-76 brał udział w wyprawach przeciwko Indianom Crow i Shoshone oraz białym najeźdźcom.
Latem 1875 roku Siedzący Byk do szałasu Tańca Słońca podjechał na wspaniałym czarnym koniu bojowym, podarowanym mu przez Lód. Zygzakowate pasy białej gliny biegły od zadu zwierzęcia w dół prawego biodra i nogi oraz od czubków uszu do kącików pyska. Grzbiet do nóg jeźdźca roił się od białych plam, przedstawiających grad.
W 1876 roku Siedzący Byk nie zgodził się na osiedlenie w rezerwacie. Podczas zbrojnej kampanii Stanów Zjednoczonych doszło do sławnej bitwy nad Little Big Horn. Trafna przepowiednia Siedzącego byka o mającej nastąpić bitwie zyskała mu uznanie i zaszczyty, ponieważ jego jasnowidzenia miały dla Indian większe znaczenie niż zbrojne uczestnictwo w bitwie.
Wkrótce po wygranej bitwie nad Little Big Horn Siedzący Byk został zaatakowany przez armię generała Miles. Część wojowników poddała się a inni, z Siedzącym Bykiem na czele, zbiegli do Kanady, gdzie przebywali do 1881 roku. Rząd kanadyjski nie zgodził się na utrzymywanie uchodźców i bojąc się wpływu Siedzącego Byka na Indian kanadyjskich, naciskał na niego, by wrócił do Stanów Zjednoczonych. Po przyobiecaniu amnestii, o czterech latach pobytu w Kanadzie, wódz na czele 150 pozostałych Indian wrócił, poddał się w Forcie Bufford, i osiadł w rezerwacie.
Do 1883 roku Siedzący Byk więziony był w Forcie Randall. W 1883 roku wygłosił sławne przemówienie: "Nienawidzę wszystkich białych... Jesteście złodziejami i kłamcami. Zagrabiliście naszą ziemię i uczyniliście nas wygnańcami..."
Choć zakopał topór wojenny, dalej nieustępliwie egzekwował prawa Indian, sprawiając ciągłe kłopoty kierującemu rezerwatem. W pewnym momencie sławny "Buffalo Bill" Cody postanowił zaangażować wodza do swej rewii. Władze rezerwatu bez trudu zgodziły się na to, chcąc pozbyć się na trochę kłopotliwego mieszkańca. Siedzący Byk, choć nienawidził białych, dosyć szybko przystosował się do ich świata. Zażądał 50 dolarów tygodniowo i stałej dostawy ostryg, w których bardzo zasmakował. Dodatkowo sprzedawał swoje fotografie po 50 centów sztuka. Pieniądze przeznaczał na potrzeby rodziny i rodaków w rezerwacie, kupując żywność, lekarstwa i koce. Pojawienie się na scenie pogromcy Custera i jednego z najbardziej znienawidzonych Indian wzbudziło sensację. Publiczność zbierała się tłumnie na każdym przedstawieniu i mądry wódz już wkrótce zażądał podwyżki. Siedzący Byk lubił występować i pokazywać się. Zaprzyjaźnił się też z Codym, lecz po jednym sezonie władze nakazały wodzowi powrót do rezerwatu. Na pożegnanie Buffalo Bill dał mu pięknego, tresowanego wierzchowca.
W rezerwacie Siedzący Byk nadal nie mógł pogodzić się z przegraną walką. Pod jego wpływem Indianie Sioux odmówili sprzedania części rezerwatu w 1888 roku i z jego inicjatywy Kopiący Ptak propagował obrzęd Tańca Ducha w Agencji Standing Rock. Biali bali się kolejnego wystąpienia Indian. Widząc w Siedzącym Byku potencjalnego przywódcę rebelii, postanowiono go aresztować. Było to zupełnie bezpodstawne, gdyż nie włączył się on nawet do tego ruchu. 15 grudnia 1890 roku zjawił się w obozie patrol indiańskiej policji, by wodza aresztować i odstawić do więzienia. Otaczający go wojownicy zaczęli protestować. Wybuchła strzelanina. Czerwony Tomahawk i Głowa Byka zastrzelili Siedzącego Byka oraz jego syna Stopę Wrony.
Siedzący Orzeł - Wanbliliyo'take; Sitting Eagle. Znachor Indian Sioux. Jego święte zawiniątko zrobione było z pięciu antylopich skór. Po jego śmierci przeszło ono wraz ze swą zawartością w posiadanie jego siostrzenicy, Ziemskiej Leczniczej Kobiety. Zrobione było one z pięciu antylopich skór. Znajdowało się w nim siedem leczniczych woreczków (o długości jednej stopy) zawierających małe kawałki kości orła i łosia. Na zewnętrznej stronie każdego woreczka umieszczony był mały znak, który określał, co każdy z nich zawiera. Siedzący Orzeł podczas leczenia chorych posługiwał się orlimi szponami, zwłaszcza przy chorobach szyi. W tym celu mieszał on małe ilości kostek zeskrobywanych z orlich szponów wraz z gorącą wodą i sporządzony z tego wywar dawał choremu do wypicia. Kość łosia używana była przypuszczalnie podczas leczenia poważnych uszkodzeń kości ludzkich. Wywar w kości łosia przygotowywał inaczej niż też z orlich szponów, lecz również zażywany był on doustnie.
sieversia - (Sieversia ciliata); nazwa angielska - Prairie-smoke. Indianie Chippewa używali korzenia tej rośliny do leczenia koni. Po wysuszeniu i sproszkowani, dokładano go do karmy. Podawano do jedzenia przed podróżą, aby koń nie stracił oddechu. Wysuszonego i przeżutego korzenia używali też zewnętrznie jako środka wzmacniającego dla ludzi. Korzenie te, żute przed podjęciem się jakiegoś znacznego wysiłku, działają jako silny środek pobudzający.
Sigua - Indianie panamscy.
Sikena Chiquena
sikorka - Gatunek Parus atricapillus w języku angielskim zwany jest chickadee. Charzkteryzuje onsię ciemną koroną głowy. Indianie Cheyenne zauważyli, że sikorka ta zjada powszechnie nasiona rośliny chrysopsis, i stąd też roślinę tą nazywali "rośliną chickadee".
Silam - Indianie nikaraguańscy.
Siletz - Indianie zaliczani do saliszańskiej rodziny językowej, żyjący nad rzeką o tej samej nazwie w północno-zachodnim Oregonie. Później ich nazwą objęto wszystkie plemiona z rezerwatu Siletz należącej do różnych rodzin językowych.
Siliama - Indianie boliwijscy.
Silko, Leslie Mormon - Urodzona w 1948 roku w Albuquerque Indianka z plemienia Laguna Pueblo. Poetka i powieściopisarka. Ukończyła Wydział Prawa na Uniwersytecie Nowego Meksyku, gdzie obecnie pracuje (dane z 1998 roku). Wydała tom wierszy "Laguna Women" i powieść "Ceremony". Wiele jej opowiadań i wierszy zamieszczono w różnych antologiach.
silphium - (Silphium); dość pospolite byliny kwitnące latem. Zimotrwałe. Indianki Chippewa używały wyciągu z korzenia S. perfoliatum w przypadku zatrzymania okresu. Dużego zaś kawałka korzenia Indianie ci używali do leczenia krwotoku z rany. Wysuszony korzeń ścierano wtedy na proszek i robiono z niego mokry kompres.
Simacu Urarina
Simaraca - Indianie wenezuelscy.
silphium - (Silphium); dość pospolite byliny kwitnące latem. Zimotrwałe.
simaruba - (Simaruba officinals); różne gatunki tej rośliny używane były przez Indian Maya do leczenia licznych chorób.
Similaton - Indianie hondurascy.
Simirinch - Indianie peruwiańscy.
Simoo Sumo
Sinabo (1) - Indianie peruwiańscy.
Sinabo (2) - Indianie boliwijscy.
Sinabu - Indianie peruwiańscy.
Sinacantan - Indianie gwatemalscy.
Sinca Xinca
Sinchi Roca - Drugi władca Inków.
Sindagua - Indianie kolumbijscy.
Sinipe Chunupi
sinningia - (Sinningia); bylina ozdobna z bulwiastym kłączem, pochodzenia brazylijskiego. Należy do rodzaju ostrojowatych. Posiada owłosione liście. S. hybrida, zwana gloksynią lub marcinkiem, ma duże, dzwonkowate kwiaty różowej barwy. Uprawiana jest w doniczkach. S. speciosa charakteryzuje się wspaniałymi kwiatami. Pochodzi z dziewiczych lasów dorzecza Amazonki. Znana jest w handlu pod niewłaściwą nazwą gloksynii.
Sinsiga - Indianie kolumbijscy.
Sioni - Indianie z Kolumbii, Ekwadoru i Peru.
Sioux - Jedno z najpotężniejszych plemion Równin. Nazwa pochodzi z języka algonkińskiego i jest skrótem słowa nadoweisiweg - wrogowie, które to zostało przekręcone przez francuskich kolonistów na Nadouessioux, a potem na Sioux. Indianie Chippewa nazywali ich Ab-boin-ug (przypiekacze) z powodu zwyczaju Indian Sioux torturowania jeńców a z tych samych względów Indianie Ute mówili o nich "Ucinacze Rąk", zaś Indianie Crow, Arapaho, Caddo i Comanche nazywali ich "Mordercy" oraz "Podrzynacze Gardeł". W słynnym języku gestów pojęcie "Indianie Sioux" wyrażał ruch dłoni jakby przecinającej gardło.
Sami Indianie Sioux nazywali siebie "Sprzymierzeńcy". W dialekcie Indian Santee nazwę tę wymawiano Dakota, w Yankton - Nakota, a w Teteon - Lakota. Często w źródłach pisanych nazwę Sioux uogólnia się z nazwą Dakota, co niekiedy stwarzać może duże niezrozumienie szczegółów faktograficznych. W celu uniknięcia tego rodzaju nieporozumień wypadałoby wyżej wspomnianą pierwszą grupę nazywać Santee Dakota Sioux, drugą - Yankton Nakota Sioux, a trzecią - Teton Lakota Sioux i tak to będę starał się robić w całej tej pracy, choć nie wykluczam, że sam niekiedy wpadnę w pułapkę tychże samych, niezbyt ścisłych określeń i jakiegoś Indianina Nakota nazwę Indianinem Dakota. Podkreślam tylko: nazwy "Dakota", "Lakota" lub "Nakota" są nazwami trzech grup całego narodu indiańskiego określanego zniekształconą nazwą "Sioux", choć w pojęciu przedstawicieli tychże trzech grup mogły one odnosić się do całego narodu Indian Sioux.
W czasach odkrycia Ameryki przez Kolumba naród Indian Sioux najprawdopodobniej zamieszkiwał tereny na południowym wschodzie kontynentu Ameryki Północnej, prawdopodobnie gdzieś w okolicach Florydy.
Choroby szyi leczone były przez leczniczych ludzi Indian Sioux wywarem sporządzony z małej ilości kostek zeskrobywanych z orlich szponów, podawanym choremu doustnie, a wywar w kości łosia podawany był doustnie przypuszczalnie osobom o poważnych uszkodzeniach kości.
Wizje o niedźwiedziach miały prawdopodobnie szczególne znaczenie w leczeniu. Orla Tarcza, Indianin Sioux, powiedział, że swą wiedzę o leczniczych ziołach otrzymał od niedźwiedzia, który wpierw przekazał mu instrukcje dotyczące sporządzania większości używanych przez niego lekarstw do leczenia chorych, a w późniejszym czasie nauczył go sporządzania lekarstw dla dzieci.
Przenikające do Ameryki Północnej konie Indianie Sioux nazywali go pierwotnie sunka wakan, czyli tajemniczy pies.
Napierani przez inne szczepy, z kolei rugowane przez białych osadników, Indianie Sioux powędrowali na północny-zachód w poprzek kontynentu i osiedlili się na zachodnich krańcach Wielkich Jezior, skąd znów musieli ustąpić Indianom Chippewa. Podczas długotrwałych wojen i etapowych migracji na zachód Indianie Sioux utworzyli różne podziały, dzieląc się zasadniczo trzy główne, wyżej już wymienione grupy. Indianie Sioux początkowo prowadzili osiadły tryb życia oparty na rolnictwie, myślistwie i rybołówstwie. Jednak w wyniku ciągłych walk z plemieniem Ojibwa wyparci zostali na tereny Minnesoty (Santee), a Teton i Yankton nawet dalej, na Wielkie Równiny. Tam z czasem porzucili tradycyjny, rolniczo-osiadły tryb życia, zmieniając się w plemię wędrowne, zależne od polowań, głównie na bizony. Mieszkali w namiotach. Mężczyźni byli myśliwymi i wojownikami skupiającymi się w licznych stowarzyszeniach i związkach zarówno militarnych, jak i o podłożu duchowym. Jak większość Indian Równin mieli bardzo rozwinięte życie duchowe, najważniejszym rytuałem był Taniec Słońca. Od momentu spotkania z białymi stawiali im niezwykle zacięty opór. W rezultacie pierwszego Traktatu z Fort Laramie w 1851 roku Indianie Sioux Santee oddali część ziem w Minnesocie i osiedli w rezerwatach. Zimą 1862 roku warunki życia Grupy Santee stały się nie do zniesienia. Rządowe dostawy żywności i odzieży znikły po drodze, a wszelkie interwencje indiańskiej starszyzny pozostawały bez echa. Skazani na śmierć z głodu i zimna Indianie opuścili rezerwaty i pod wodzą Małej Wrony poderwali się do walki zabijając 450 osadników. Po interwencji wojska zmuszeni zostali do przeniesienia się do rezerwatów w Dakocie i Nebrasce. Po odkryciu złota w Kalifornii w 1848 roku, biali zaczęli coraz częściej pojawiać się na terenach grup Teton i Yankton. Armia próbowała zbudować łańcuch fortów wzdłuż Szlaku Bozemana. Wódz Indian Oglala, Czerwona Chmura, poprowadził swych wojowników do walki o po serii starć doprowadził do wycofania się wojska i spalenia fortów. W kolejnych traktatach zagwarantowano Indianom Sioux wieczyste prawa do ziem w Dakocie Południowej, na zachód od Missouri. Jednak gdy po odkryciu złota w Black Hills poszukiwacze, a potem armia, rozpoczęli penetrację i zajmowanie indiańskich terenów. Indianie Sioux ponownie stanęli do walki. Po początkowych zwycięstwach (bitwa nad Little Big Horn) musieli się jednak poddać i osiąść w rezerwatach. W altach 1890-91 duży wpływ na Indian Sioux wywarł Taniec Ducha, w którym widzieli szansę na lepsze życia i wyrwanie się spod dominacji białych. Jednak interwencja armii i masakra w Wounded Knee w grudniu 1890 roku położyła kres tej ostatniej próbie oporu.
W 1980 roku ich liczebność szacowano na 78608 osób a w roku 1990 na 107321.
Sipo Cipo
Siquisaye - Indianie wenezuelscy.
Sirgara - Indianie wenezuelscy.
Sirineri - Indianie peruwiańscy.
Siriono - Indianie boliwijscy.
Sisinga Sinsiga
Sisinpari - Indianie peruwiańscy.
sit - (Juncus); Indianie Cheyenne sit J. balticus nazywali ho oma' wishemen oh' to wits (no oma', szata; wishe, przez co; men oh' to wits, ozdoba z kolcy ursona lub inna rzecz do ozdabiania odzieży). J. tenuis ( lub J. macer) to sit miękki. Jest rośliną gęsto kępkową. Kłącza ma krótkie. Pęd kwiatowy jest miękki, prawie walcowaty. Kwiaty są zielonawożółte. Wyrasta do 10-30 centymetrów wysokości. Pochodzi z Ameryki Północnej.
Z kłącza, z którego wyrastają łodygi, wystają bardzo świecące, ładne korzonki, które w dawnych czasach używane były do dekorowania, poprzez przyszywanie, odzieży, lub innych skór. Ci sami Indianie w dawnych czasach wyplatali też z situ koszyki.
sitowie - (Scirpus validus); na korzeniu tego pędu jest mała bulwa, wyrastająca na zagięciu korzenia. Jeśli pędy są wyrywane w środku lata, to bulwy te mają słodkawy smak i mogą być zjadane na surowo. Tak też czynili Indianie Chippewa. Ci sami Indianie robili z sitowia też maty a również i zabawki. Kosze i maty z sitowia wplatały dziewczyny i kobiety Indian Nez Perce.
Indianie Cheyenne sitowie S. nevadensis nazywali "piękną (lub wspaniałą) rośliną"; mo um' stăts (mo oma znaczy wspaniały). Była to aluzja do jej kształtu i sposobu rośnięcia. W dawnych czasach kobiety tkały z sitowia maty, które były rozpościerane jako koce, na prymitywne, drewniane łoża. Później robiono z nich pokrowce na karabin, które też często używane były jednocześnie i jako podkłady pod koce. Korzenie tego pędu Indianie Cheyenne również i zjadali. Są one białe, mają od 6 do 8 cali długości i są łatwe do wyrywania. Zewnętrzna powłoka korzeni była odrzucana, a korzeń był zjadany na surowo. Dwa, lub trzy korzenie wystarczały za posiłek.
Situfa - Indianie kolumbijscy.
Siuci - Indianie brazylijscy.
Siva'ka - Indianin Sioux. Zanotowano wykonaną przez niego pieśń zatytułowaną "Noszę coś świętego" a powiązaną ze Stowarzyszeniem Łosia:
Część 1:
ta'ku
wakan'
koman'ya
kelo'
sito'mniyan
wanma'yank
au' we
coś
świętego
okrywa mnie
wszystko
patrzy na mnie
nadchodząc
Część 2:
ćangle'ska wan
koman'ya kelo'
sito'mniyan
wanma'yank
au' we
obręcz (tęcza)
okrywa mnie
wszystko
patrzy na mnie
nadchodząc
Siva'ka mówiąc o niektórych aspektach lecznictwa stosowanego przez Indian, zaznaczył:
"Niedźwiedź jest żywego temperamentu i jest gwałtowny na wiele sposobów a do tego jeszcze zwraca on uwagę na rośliny, na które inne zwierzęta uwagi nie zwracają. Niedźwiedź wykopuje je na własny użytek. Jest jedynym zwierzęciem, które je korzenie z ziemi i bardzo też lubi żołędzie, świdośliwy i wiśnie. Te trzy rośliny są też często mieszane przy sporządzaniu leków. Jeśli ktoś lubi wiśnie, mówimy, że jest podobny d niedźwiedzia. Uważamy niedźwiedzia za wodza wszystkich zwierząt pod względem leków roślinnych. Dlatego też, jeśli komuś przyśni się niedźwiedź, to osoba ta będzie szpecem w stosowaniu roślin do leczenia chorób. Niedźwiedzia uważa się za zwierzę dobrze zaznajomione z roślinami i dlatego żadne inne zwierzę nie ma tak dobrych pazurów do wykopywania korzeni."
Skagit - Indianie północnoamerykańscy, żyjący w rezerwacie Tulalip.
skalenie - Skalenia są minerałami bardzo pospolitymi, spotykanymi nieomal wszędzie na Ziemi. Występują także i na Księżycu. Stosowane są jako minerał ścierny do produkcji porcelany i szkła. Stanowią ponad 50% skorupy ziemskiej.
skalnica - (Saxifraga jamesi Torr.); roślinę tą Indianie Cheyenne nazywali "czerwonym lekiem"; mah is se' e yo (ma' i, czerwony; is se' e yo, lek). Wysuszoną roślinę ścierali w dłoniach i w ten sposób otrzymany drobny proszek gotowano. Herbatkę podawano osobom mającym krwotok z płuc. Pito ją jednorazowo w takiej ilości, w jakiej pacjent mógł to zrobić. Sposób ten szybko usuwał problem.
skalpowanie - Zdobywanie trofeum wojennego w postaci skóry z włosami z czaszki zabitego wroga. Jest to szczątkowa pozostałość szeroko niegdyś rozpowszechnionego na Ziemi zwyczaju zdobywania trofeum w postaci głowy. Wierzono, że głowa była siedzibą ludzkiej duszy i skupiała w sobie magiczne siły tak za życia człowieka, jak i po jego śmierci. Siły te zdobywca głowy lub skalpu mógł wykorzystywać dla dobra swego rodu bądź plemienia. Poza znaczeniem kultowo-magicznym trofea te stanowiły u niektórych ludów najważniejszy dowód męstwa i odwagi.
Początkowo skalpowanie praktykowały tylko niektóre plemiona indiańskie zamieszkujące puszcze wschodniej części kontynentu (Huron, Iroquois, Choctaw, Chickasaw, Seminole); z Indian preriowych jedynie szczepy Teton Dakota i Cree uważały skalp za najważniejsze trofeum wojenne.
Do rozpowszechnienia zwyczaju skalpowania przyczynili się biali osadnicy napływający z Europy, gdy dążąc do likwidacji plemion zaczęli wyznaczać nagrody pieniężne za skalpy. W czasie wojen pomiędzy osadnikami angielskimi, francuskimi i hiszpańskimi walczące strony płaciły również za skalpy białych. Wtedy już skalpowali tak Indianie jak i biali.
Wysokość nagród za skalpy była różna: w angielskiej kolonii Massachiuttetts w 1703 roku płacono 12 funtów za sztukę, a w 1722 podwyższono cenę do 100 funtów. Podczas wojny Francuzów i Indian z Anglikami, angielski generał Braddock ustanowił nagrodę 200 funtów za skalp wodza Indian Delaware, Shinngassa, popierającego Francuzów, a 100 funtów za skalp jezuickiego misjonarza działającego wśród Indian Ohio. Były to bardzo wysokie nagrody, skoro za skalp białego francuskiego żołnierza płacono w tym czasie 5 funtów. W kolonii Pensylwania w 1765 roku płacono 130 dolarów za skalp Indianina, a w 1866 roku w Arizonie 250 dolarów za skalp Indianina Apache.
Osławione, specjalne noże skalpownicze wytwarzane były przez białych.
skała - Skała, to luźne lub zwięzłe nagromadzenie jednego lub kilkunastu minerałów, powstałe wskutek określonego procesu geologicznego i stanowiące odrębną jednostkę geologiczną w budowie skorupy ziemskiej. Zależnie od sposobu powstawania, skały dzielą się na: magmowe, osadowe i metamorficzne.
Szamani posługiwali się wieloma przedmiotami, w których widzieli skupienia mocy świata. Często też jako miejsce przebywania duchów wskazywane były skały, zapewne ze względu na ich twardość a czasem nawet sami szamani przechowywali kawałki tychże skał.
Józef Siemiradzki w swych relacjach w 1891 roku, dotyczących Indian Mapuche, zauważa: "Oddają też cześć skałom pewnym (...)".
Indianie Apache, zamieszkujący suche pustynie Arizony i Nowego Meksyku, sprowadzali deszcz czerpiąc wodę z pewnego źródła i wylewając ją w wyznaczonym miejscu na pewnej skale. Wierzyli, że wkrótce po takim obrzędzie pojawią się chmury i spadnie deszcz.
Titicaca, to bóg, którego nazwa znaczy tyle co Ołowiana Skała. Uosabia się go ze skałą jeziora Titicaca, którego nazwa również pochodzi od nazwy tej skały.
Imię innego boga peruwiańskiego - Ricrahuanca (Rikra Wanka) - znaczy tyle co Skrzydlata Skała.
skapolit - Większość okazów skapolitu jest zbyt miękka aby móc stosować je jako kamienie jubilerskie. Bywają więc szlifowane jedynie dla celów kolekcjonerskich. Jako klejnot wykorzystywana jest tylko jego odmiana zwana wernerytem. Skapolit może być niebieski, szary, różowy, purpurowy, biały żółty lub całkowicie bezbarwny. Znajdowany bywa m.in. w kopalni Antonio Coelho z brazylijskiego stanu Espiryto Santo oraz w Quebeku i Ontario (Kanada) a także nad brzegami Jeziora Górnego i na terenie Pensylwanii (USA). W Polsce spotykany jest w dolnośląskich skałach metamorficznych.
skaryfikacja - Tatuaż bliznowy. Indianie Mochica nacinali skórę policzków i warg. Nacinanie skóry obok oczu, nosa i ust stwierdzono także u ludu Salinar.
Skidi - Skedee, Awahi, lub jak jeszcze podają inne źródła; Skiri. Grupa Indian Pawnee mieszkająca w Nebrasce w prehistorycznych jeszcze czasach. Sami siebie nazywali Wilkami. Badania archeologiczne wykazują, że Indianie Pawnee zamieszkiwali Quivirę i tereny leżące na północ od niej, nad rzeką Kansas, na blisko dwieście lat przed przybyciem tam Hiszpanów. Tam też podzielili się na dwie grupy, z których jedna udała się na zachód polować na bizony, zaś druga na północny wschód, zakładając szereg małych osiedli we wschodniej Nebrasce i nad Missouri w zachodniej części stanu Iowa. Odłam zachodni pobudował wioski prostokątnych, krytych ziemią domów, głównie nad dopływami rzeki Republican w południowo-zachodniej Nebrasce. Byli to historyczni Indianie Skidi. Utrzymywali się z polowania i uprawy ziemi. Tak samo jak i Indianie Natchez, mieli zwyczaj torturowania jeńców rozciąganych na szafocie. Byli też między innymi wyznawcami kultu Gwiazdy Porannej, której składali w ofierze dorastające dziewczyny lub chłopców z wrogich plemion, co ich zdaniem miało zapewnić obfite zbiory i tym samym podtrzymać życie.
Indianie Skidi w zupełnej niemal izolacji, utrzymując jedynie kontaktu z kaddoańskimi pobratymcami znad rzeki Red oraz pozostałymi Indianami Pawnee znad Missouri. Byli raczej niezależną grupą Indian Pawnee, walcząc nawet niekiedy z pozostałymi grupami. W pewnym okresie czasu ich pokojowa egzystencja zaczęła być przerywana najazdami Indian Apache. W 1650 roku mieszkali w 22 różnych wioskach. Około 1670 roku posiadali już tyle koni i żelaznego oręża, że stali się postrachem wszystkich sąsiednich plemion.
Około 1740 roku oddzieliła się od nich grupa, która nazwana została Indianami Arikara.
W 1750 roku zawiązał się sojusz między Indianami Comanche i Tawehash znad rzeki Red a Indianami Skidi Pawnee, który zadał klęskę Indianom Osage. Sojusz ten utwierdziło zwycięstwo, jakie Indianie Comanche, Wichita i Skidi odnieśli 7 października 1759 roku nad hiszpańskim wojskiem pułkownika Diego Parrilli.
Między 1770 a 1775 rokiem do Indian Skidi dołączyły pozostałe grupy Indian Pawnee. Skidi powitali ich bez zbytniego entuzjazmu, pozwalając im jedynie na przebywanie na terenach leżących na południe od Platte i nie chcąc uznać wodzów Indian Chaui za przywódców wszystkich Indian Pawnee. Doszło wówczas do wojny zakończonej ciężką klęską Indian Skidi, którzy musieli przystać na warunki dyktowane przez pozostałych. Nie położyło to jednak ostatecznego kresu niezależności Indian Skidi, którzy jeszcze w połowie XIX wieku sprzeciwiali się poleceniom wydawanym przez wodzów grupy Chaui. Zawsze też wioski swe stawiali dalej na zachód od reszty plemienia, a polowali i zimowali na swych terenach nad Platte, podczas gdy pobratymcy udawali się w tym celu na południe, nad rzekę Republican i inne dopływy rzeki Kansas. Indianie Skidi nazywali ich Wielkimi Tarczami, mówiąc, że z braku odwagi zasłaniają się tarczą wielkich rozmiarów.
Pod koniec XVIII wieku Indianie Kiowa, szukając unormowania swej sytuacji, zwrócili się w stronę hiszpańskiego Teksasu. W roli ich wysłanników wystąpili Indianie Skidi, którzy mieli tam dostęp przez swych przyjaciół, Indian Wichita i Taovay znad rzeki Red, od dawna handlujących z Hiszpanami. W lutym 1795 roku kilkunastu Indian Skidi złożyło wizytę gubernatorowi Manuelowi Munozowi w San Antonio. Powiedzieli mu, że krzywdy jakich doznali od Stanozjednoczników sprawiły, że opuścili swą ojczyznę i że mówią w imieniu trzydziestu trzech innych narodów, które chcą przyjaźni Hiszpanów.
Pedro de Nava, zarządzający sprawami wewnętrznymi Nowej Hiszpanii, z entuzjazmem odniósł się do perspektywy sojuszu tak wielu indiańskich narodów z Hiszpanami, wymierzonego przeciw Stanozjednocznikom. Niestety niedołężny, stary gubernator Teksasu nie potrafił nawet odpowiednio przedstawić sytuacji swym zwierzchnikom, a tym bardziej odpowiedzieć w zadawalający sposób na propozycję Indian. Widząc jego bezradność, Indianie Skidi przerwali rozmowy w San Antonio, lecz nie porzucili planów sojuszu z Hiszpanami. Ich wódz Yrisac zaprowadził przedstawicieli tych trzydziestu trzech narodów do Laredo, a potem do stolicy Nuevo Santander (obecnego stanu Tamaulipas) na rozmowy w o wiele zdolniejszym gubernatorem tej prowincji. Jednak hrabia de Sierra Gorda, zupełnie zaskoczony i nie posiadający tłumaczy biegle mówiących językami północnych ludów, nie był w stanie dać im zadowalającej odpowiedzi. Goście, rozczarowani, odjechali do domu i Pedro de Nava mógł tylko opłakiwać straconą przez swych podwładnych sposobność zawarcia strategicznych sojuszów z Indianami.
Około 1797 urodził się Petalesharo, czyli Wódz Wodzów, późniejszy znany przywódca Indian Skidi. Był synem Lachelesharo, czyli Starego Noża, naczelnego wodza grupy Skidi. Znany z niezwykłych czynów, jakich dokonał na wojennej ścieżce, był mężczyzną pięknej postawy i ujmującego sposobu bycia. Należał do zdecydowanych przeciwników krwawego obrzędu Gwiazdy Porannej.
Wczesną jesienią 1800 roku Indianie Skidi przekroczyli północną granicę Nowego Meksyku wraz z Indianami Kiowa i Północnymi Indianami Apache w łącznej sile blisko siedmiuset wojowników i stadem dwóch tysięcy koni. Nie była to z pewnością zwykła wyprawa wojenna. Niemniej wypuszczając się ze swej bazy u podnóża Gór Skalistych, narobili wystarczająco dużo szkód w okolicy Abiquiu, aby rozwścieczyć Indian Jicarilla i Ute. Ci ostatni przybyli ze skargą do władz hiszpańskich proponując wspólną wyprawę przeciw intruzom. Zanim jednak genizaros i hiszpańscy żołnierze odkryli ich obóz, najeźdźcy zdążyli w spokoju odejść na północ. Indianie Comanche podejrzewali, że najeźdźców z północy prowadził ich jeniec z plemienia Indian Skidi, którego wychowywali d dzieciństwa, a który przy pierwszej okazji wydał w ręce Indian Skidi sześciu wojowników Indian Comanche i uciekł do swoich. Mieszkańcy Nowego Meksyku i ich indiańscy sprzymierzeńcy zachodzili w głowę, kiedy narody północy znów uderzą i przygotowywali się na najgorsze.
W lipcu 1803 roku w Santa Fe zatrzymała się grupa Indian Comanche w drodze do swych domów po trwającej dziewięćdziesiąt sześć dni, niepomyślnej wyprawie przeciw Indianom Kiowa i Skidi, których nie mogli znaleźć.
W czerwcu 1805 roku do Santa Fe przybyło dwóch wodzów Indian Arapaho starać się o pokój, sojusz i handel z Nowym Meksykiem w imieniu swoim oraz w imieniu swych nowych sojuszników, Indian Skidi i Cheyenne. Spotkali się oni tam z większą niż dotychczas gościnnością oraz ofertą trwałego sojuszu i handlu na tych samych warunkach, jakie obowiązywały z innymi zaprzyjaźnionymi narodami. Wodzowie każdego plemienia mieli wkrótce pojawić się tam, aby potwierdzić traktat.
Kiedy w 1817 roku Indianie Skidi mieli zamiar w obrzędzie tym złożyć ofiarę z kobiety porwanej Indianom Comanche, Petalesharo oznajmił, że życzeniem jego ojca jest aby zerwano z tym obyczajem. Powiedział też, że jeśli to konieczne, to on sam poświęci swoje życie w zamian za życie branki. Następnie zerwał więzy, odwiózł w bezpieczne miejsce, wyposażył w drogę i pokazał jak trafić do swoich. Sława jego czynu rozniosła się szeroko i kiedy w 1821 roku przybył wraz z innymi wodzami Indian Pawnee do Waszyngtonu, przyjęto go tam z wielkimi honorami. Był nawet gościem prezydenta Jamesa Monroe'go. 4 lutego 1821 roku wygłosił przemówienie do prezydenta Stanów Zjednoczonych, Jamesa Monroe'go, o następującej treści:
"Mój Wielki Ojcze, przebyłem daleką drogę, aby się z Tobą zobaczyć. Widzę ciebie i moje serce się raduje. Wysłuchałem twoich słów - weszły one jednym uchem i nie uciekną drugim, i zaniosę je do moich ludzi takimi, jakimi wyszły z twoich ust.
Mój Wielki Ojcze, będę mówił prawdę. Wielki Duch spogląda na nas z góry i wzywam Go na świadka tego wszystkiego, co może się zdarzyć między nami w tej chwili. Skoro jesteśmy tutaj, odwiedziłem twoich ludzi, wasze domy, statki na wielkim jeziorze i wiele wspaniałych rzeczy, daleko wykraczających poza moje zrozumienie, które wydają się być zrobione przez Wielkiego Ducha i umieszczone w waszych rękach. Jestem zobowiązany memu Ojcu tutaj, który zaprosił mnie z mojego domu, pod skrzydłami którego chroniłem się. Tak, mój wielki Ojcze, wędrowałem z Twoim wodzem, szedłem za nim i stąpałem jego szlakiem. Ale jest jeszcze jeden Wielki Ojciec, któremu jestem bardzo zobowiązany - jest to Ojciec nas wszystkich. To on stworzył nas i umieścił nas na tej ziemi. Jestem wdzięczny Wielkiemu duchowi za wzmacnianie mojego serca przy podejmowaniu takiego przedsięwzięcia i za życie, które mi dał. Wielki duch stworzył nas wszystkich, moją skórę stworzył czerwoną, a twoją białą. Umieścił nas na tej ziemi i życzył sobie, aby każdy z nas żył własnym życiem. Stworzył białych, aby uprawiali i żywili się hodowanymi zwierzętami, lecz nas czerwonoskórych stworzył, abyśmy wędrowali po puszczy i po równinach, abyśmy się żywili dzikimi zwierzętami i ubierali w ich skóry. Chciał także, żebyśmy chodzili na wojnę po skalpy, kraść konie i triumfować nad naszymi wrogami, abyśmy zachowali pokój w swoim kraju i pomnażali wzajemnie swoje szczęście. Wierzę, że nie ma ludzi jakiegokolwiek koloru skóry na tej ziemi, którzy by nie wierzyli w Wielkiego Ducha, w nagrody i kary. Czcimy Go, ale czcimy Go inaczej, niż wy to robicie. Różnimy się od was w wyglądzie zewnętrznym i zachowaniu, jak również w obyczajach. Różnimy się od was pod względem religii. Nie mamy żadnych domów, jakie wy macie, w których się czci Wielkiego Ducha. Gdybyśmy takie mieli dziś, musielibyśmy jutro mieć inne, gdyż nie mamy stałego miejsca zamieszkania - nie mamy stałych domostw z wyjątkiem naszych wiosek, w których pozostajemy jedynie dwa miesiące z dwunastu. My jak zwierzęta wędrujemy przez kraj, podczas gdy wy, biali, osiedlacie się pomiędzy nami a niebem, ale mimo to, mój Wielki Ojcze, kochamy Wielkiego Ducha - uznajemy jego najwyższą władzę, nasz pokój, nasze zdrowie i nasze szczęście zależą od niego i nasze życie należy do niego, stworzył nas i może nas zniszczyć.
Mój Wielki Ojcze, niektórzy twoi dobrzy wodzowie, jak ich nazywają misjonarze, zaproponowali wysłać do nas pewną liczbę swoich dobrych ludzi, by zmienili nam obyczaje, aby nas nauczyli pracować i żyć, jak to robią biali ludzie. Nie skłamię - mam zamiar powiedzieć prawdę. Kochasz swój kraj - kochasz swoich ludzi - kochasz sposób ich życia i myślisz, że twój lud jest dzielny. Jestem podobny do ciebie, mój Wielki Ojcze, kocham swój kraj, kocham moich ludzi, kocham sposób ich życia i uznaję siebie i moich wojowników za dzielnych. Oszczędź mnie więcej, Ojcze. Pozwól mi cieszyć się moim krajem i polować na bizony i bobry oraz na inną dziką zwierzynę w moim kraju, a będę handlował ich skórami z twoimi ludźmi. Wychowałem się i długo żyłem w ten sposób bez pracy i żywię nadzieję, że pozwolicie mi umrzeć bez niej. Mamy pełno bizonów, bobrów, jeleni i innych dzikich zwierząt - mamy też pełno koni, mamy wszystko, czego chcemy - mamy pełno ziemi, jeśli utrzymacie swoich ludzi z dala od niej. Mój Ojciec ma kawał ziemi, na którym żyje, Council Bluffs [chodzi tu o misjonarzy] i my życzymy mu, żeby się nim cieszył - mamy dość ziemi bez tego, ale życzymy sobie, aby mieszkał blisko nas, aby nam dawał dobre rady, aby otwierał nasze oczy i uszy, żebyśmy mogli iść ciągle właściwą drogą - drogą do szczęścia. Łagodzi on wszystkie spory między nami i białymi oraz między czerwonoskórymi, skłania białych do tego, żeby byli sprawiedliwi wobec czerwonoskórych i sprawia, że czerwonoskórzy są sprawiedliwi wobec białych. Zapobiega rozlewowi krwi ludzkiej i przywraca pokój i szczęście na tej ziemi. Już nam posłałeś takiego ojca, to starczy. On nas zna i my go znamy, mamy do niego zaufanie, ciągle mamy oczy na niego zwrócone i od chwili gdyśmy usłyszeli jego słowa, będziemy jego słów słuchać bardziej uważnie.
Jest za wcześnie, mój Wielki Ojcze, aby wysyłać twych dobrych ludzi [chodzi tu o innych misjonarzy] do nas. Jeszcze nie głodujemy - życzymy sobie, abyś nam pozwolił cieszyć się polowaniem aż do chwili, gdy zwierzyna w naszym kraju się wyczerpie, do chwili, gdy dzikie zwierzęta wyginą. Pozwól nam wyczerpać nasze obecne zasoby, zanim nas nauczycie ciężko pracować i przerwiecie nasze szczęście - niech mi wolno będzie dalej tak żyć, jak żyłem, a potem przejdę z dzikiej głuszy mojego obecnego życia do Dobrego lub Złego Ducha, przetrwanie moich dzieci może się stać tak niepewne, że będzie potrzebna pomoc tych dobrych ludzi.
Był czas, kiedy nie znaliśmy białych - wtedy nasze potrzeby były mniejsze niż teraz. Zawsze panowaliśmy nad nimi - nie chcieliśmy niczego, czego nie mogliśmy dostać. Zanim się zetknęliśmy z białymi, którzy dokonali takiego zniszczenia w naszej zwierzynie, mogliśmy położyć się, zasnąć, a kiedy się obudziliśmy, mogliśmy znaleźć bizona pasącego się koło naszych oczu - lecz teraz zabijamy je dla skór, karmiąc wilki ich ciałem. W końcu sprawiamy, że nasze dzieci będą płakały nad ich kośćmi.
Tu, mój Wielki Ojcze, jest fajka, którą wam ofiarowuję, gdyż mam zwyczaj ofiarowywać wszystkim czerwonoskórym, będącym z nami w pokoju. Jest ona wypełniona takim tytoniem, do palenia którego przywykliśmy zanim poznaliśmy białych ludzi. Jest on przyjemny, jest to dzika roślina z najbardziej na zachód położonych części naszego kraju. Wiem, że suknie, leginy, mokasyny, niedźwiedzie pazury itd. są dla was mało wartościowe, ale chcemy, abyście je mieli u siebie i żebyście je umieścili w najważniejszej części waszej chaty tak, że kiedy odejdziemy i kiedy darń pokryje nasze kości, jeśli nasze dzieci będą musiały odwiedzić to miejsce, jak my robimy teraz, to żeby mogły ujrzeć i poznać z przyjemnością pozostałości swoich ojców i zastanowić się nad czasami, które przeminęły."
W 1822 roku Petalesharo wraz z grupą swoich ziomków oraz z wodzami innych plemion, przybył do Waszyngtonu na zaproszenie rządu USA. Przy tej okazji dziewczęta z Seminarium Mss White ofiarowały mu srebrny medal dla upamiętnienia jego szlachetnego i odważnego ocalenia w 1817 roku branki z plemienia Comanche. Na jednej stronie medalu wyryte było rusztowanie oraz zdumieni przywódcy ceremonii, a na drugiej Petalesharo uprowadzający brankę. Znany artysta, Charles Bird King namalował też wtedy jego portret.
Wzajemne, niezbyt przychylne dla siebie nawzajem nastawienie plemion pauniskich nie pozostawało bez wpływu na ich stosunki z sąsiednimi ludami. W walkach z Indianami Ottawa Południowi Indianie Pawnee nie mieli co liczyć na pomoc grupy Skidi, ich przyjaciół. Oni z kolie nie kiwnęli palcem, kiedy Skidi toczyli ciężkie walki z Indianami Omaha i Ponca. Dochodziło do takich sytuacji, że kiedy na samym początku XIX wieku Indianie Ponca wyruszyli przeciwko grupie Skidi, wodzowie grupy Chaui obiecali im, że nie będą się do tego wtrącać. Na pomoc Grupie Skidi ruszyli ich niedawni jeszcze wrogowie, Indianie Omaha dowodzeni przez Voleura i razem odparli i zwyciężyli napastników, czemu bezczynnie przyglądali się ze swej wioski po południowej stronie Platte wojownicy z grupy Chaui. Jest to bezsprzecznym dowodem na to, że Indianie Chaui nie uważali Indian Skidi za współplemieńców, ale tak samo potrafili się zachować wobec grupy Kitkehahki.
We wrześniu 1825 roku, Petalesharo podpisał wraz z ojcem traktat ze Stanami Zjednoczonymi, choć jego imienia nie ma w oficjalnych dokumentach.
W 1834 roku wśród Indian Skidi rozpoczął swą działalność prezbiteriański duchowny, Samuel Allis. Podczas epidemii czarnej ospy, zimą 1837/38, Allis zaszczepił blisko dwa tysiące swych podopiecznych, ratując od śmierci nieomal wszystkich.
22 kwietnia 1838 roku Indianie Skidi ostatni raz dokonali tego obrzędu ku czci Gwiazdy Porannej, a jego ofiarą padła czternastoletnia Haxi z plemienia Indian Oglala Yankton Nakota Sioux.
Około 1841 roku zmarł Petalesharo wraz ze swym ojcem na ospę, która zawleczona podobno rozmyślnie przez handlarzy z Santa Fe, pochłonęła wiele ofiar wśród Indian Pawnee. Nadany Petalesharo pamiątkowy medal pochowany został wraz z nim. Jednak w roku 1844 medal wyjęto z mogiły i obecnie znajduje się prawdopodobnie w zbiorach Amerykańskiego Stowarzyszenia Numizmatycznego w Nowym Jorku.
W latach 1851-57 Indianie Skidi i niektóre grupy z pozostałych trzech odłamów żyli w dwóch rozsypujących się gminac