vagnera - (Vagnera racemosa); Indianie Chippewa używali wewnętrznie wyciągu z korzenia tej rośliny do leczenia bólu w plecach i kobiecych słabości.
Valiente Bribri
Vaquabo Yaguabo
Varai - Indianie boliwijscy.
Varohio - Indianie meksykańscy.
Vejoz - Indianie z Argentyny (prowincja Chaco, Formosa i Salta). Zaliczani do rodziny językowej mataco-guaikuru i podrodziny mataco. W 1999 roku liczyli 8333 osoby.
Veliche Chilote
Venegara - Indianie wenezuelscy.
Viabu - Indianie peruwiańscy.
Viakshi - Indianie południowoamerykańscy.
Viatan - Indianie brazylijscy.
Viceita - Indianie kostarykańscy.
Vigitera - Indianie meksykańscy.
vilcacora koci pazur
Vilcapampa - Indianie peruwiańscy.
Vilcas Tanquihua
Vilela - Indianie argentyńscy.
violan - Jeden z najrzadszych i przez to najbardziej poszukiwanych kamieni ozdobnych na świecie. Jest to fioletowo-niebieska odmiana minerału diopsynu. Dotychczas znaleziono go jedynie w dwóch krajach; we Włoszech i w USA.
Viracocha (1) - Ósmy władca Inków.
Viracocha (2) - Pierwotnie bóstwo ludów mieszkających w rejonie Tiahuanaco i jeziora Titicaca (na przykład Indian Aymara), później najwyższy bóg, stwórca i zarządca świata oraz nauczyciel ludzi, odpowiednik Pachacamaca plemion nadbrzeżnych. Stworzył on niebo, ziemię i pierwszych ludzi-olbrzymów; następnie zesłał na świat wielki potop, z którego ocalało tylko dwoje ludzi; zakończył swoje dzieło stwarzając Księżyc, Słońce, zwierzęta oraz lepiąc z gliny ludzi normalnej wielkości. Wędrował po całym kraju i nauczał ludzi swoich praw oraz szerzył zdobycze cywilizacyjne. Gdy pojawił się wśród ludu Cana zamieszkującego okolice między obszarem Cusco a jeziorem Titicaca, chciano go ukamienować, gdyż tamtejszy lud nie lubił obcych. Rozgniewany Viracocha sięgnął wówczas z nieba ogień, który zaczął palić skały i tak dalece przeraził ludzi, że zaczęli go błagać o ratunek. Owo spalone wzgórze jest lawą z wulkanu Tinta w okolicach miasta Sicuani. Udał się na zachód (za Pacyfik); obiecał jednak przysłać swoich wysłanników (białych, brodatych mężczyzn), aby opiekowali się ludźmi. Świątynia Viracochy była w mieście Racche, natomiast w głównej świątyni Słońca w Cusco znajdowało się osobne sanktuarium ze złotym posągiem boga.
Vira rika - Nazwa własna Indian Huichole.
Viru - Indianie peruwiańscy.
Visa lika - Nazwa własna Indian Huichole.
Viuivaqueu - Indianie brazylijscy.
volborthyt - Ciemnozielony, żółty lub brunatny, uwodnionym minerał (wandan miedzi). Jego wystąpienia odnotowano m.in. na wyspie Vancouver w Kanadzie oraz w piaskowcach w Richardson (Utah, USA).
vonsenit - Bardzo rzadki minerał spotykany jedynie na obszarach działalności wulkanicznej. Został znaleziony i opisany po raz pierwszy w roku 1920. Na Ziemi Indian znajdowany bywa w okręgu Riverside w Kalifornii (USA).
Voto - Indianie kostarykańscy.
Vuntakutchin - plemię Indian Kutchin zajmujące obszar na północ od rzeki Porcupine na Alasce. Myśliwi i rybacy. Dziś mocno przekształceni w wyniku kontaktów z białymi.
Wabasha - Znany jako Joseph Wapasha. Przywódca grupy Czerwony Liść Indian Mdewakaton Santee Dakota Sioux. Dążył do kompromisowego współżycia z białymi.
wabeno - "Człowiek Świtu", osoba praktykująca magię leczniczą i myśliwską, robiący miłosne proszki itp., występująca wśród Indian Chippewa.
Wabunaki Abnaki
Waccamaw - Małe plemię żyjące pierwotnie wzdłuż rzeki Lower Pedee w Karolinie Południowej.
Wachipaeri - Indianie południowoamerykańscy, zaliczani do rodziny językowej arawak i podrodziny harakmbut. Wyróżni się też u nich pięć grup dialektycznych.
Waco - Honeches, Houeches lub Huanchane; Indianie ze wschodniego Teksasu. Zaliczeni do caddoańskiej rodziny językowej. Mieszkali w kopulastych domach krytych strzechą. Utrzymywali się głównie z myślistwa i uprawy kukurydzy.
Kliedy po raz pierwszy dotarli do nich Francuzi w 1719 roku, żyli przy rzece Arkansas, na terenie obecnego stanu Oklahoma. Do 1779 roku przenieśli się jednak do okręgu Brazos River w Teksasie. W 1859 roku przeniesiono ich na Terytorium Indiańskie, gdzie stowarzyszyli się z Indianami Wichita, a później zamieszkali w Rezerwacie Wichita-Caddo. W 1859 roku liczyli 114 osób i mimo, że stopniowo stapiali się z innymi, dużymi plemionami, to wciąż jeszcze było w 1894 roku 37 Indian Waco żyjących na Terytorium Indiańskim.
Wacouta - Przywódca Indian Wahpeton Santee Dakota Sioux. Dążył do kompromisowego współżycia z białymi.
Wahh Pai Sha - Czerwony Liść. W połowie XIX wieku był wodzem Indian Sioux Yanktonai.
Wahkiakum - Indianie zaliczani do czinukańskiej rodziny językowej, żyjący dawniej na północnym brzegu rzeki Columbia, w pobliżu jej ujścia. Ich terytorium sięgało w górę rzeki do cypla Oak. Jak podaje Stuart, byli oni gałęzią Indian Chinook, od których odłączyli się jakieś dwa pokolenia przed 1821 rokiem pod wodzą Wahkiakum'a od którego wzięli swą nazwę. Główna ich wieś mieściła się w pobliżu skały Pillar, nieco powyżej zatoki Gray. Według Boasa mieli dwie wioski koło tej skały - Tlagelak trochę poniżej i Chkwayalham dalej w dole rzeki. W 1805 roku Lewis i Clark oszacowali ich liczbę na 200 osób. Jako plemię przestali istnieć około 1850 roku, kiedy to Gibbs zanotował, że ich wódz był ostatnim już Indianinem Wahkiakum.
Wahklakim - Grupa Indian Chinook. Być może chodzi tu o Indian Wahkiakum.
Wah Na Tah - Uciekające Zwierzę; wielki i sławny wódz Indian Yanktonai Yankton Nakota Sioux. Walczył po stronie Anglików przeciwko Amerykanom podczas wojny 1812 roku i wyróżnił się w kilku potyczkach, za co otrzymał patent kapitana. Odtąd nosił europejskie ubranie oficerskie, buty z cholewami, zielone okulary, szablę i pistolety, czym stanowił niezwykły kontrast ze swymi półnagimi wojownikami. Uchodził za człowieka otoczonego nadludzką opieką - odkąd wyleczył się ze śmiertelnej rany (kula muszkietu przebiła mu brzuch i wyszła blisko stosu pacierzowego). Plemieniem rządził despotycznie i budził postrach. Jego słowo było prawem. Pobierał wysokie opłaty od białych kupców zimujących w jego obozie, ale w zamian otaczał ich swoją opieką. W tym okresie plemię liczyło około 400 chat. Urządzał wyprawy wojenne przeciwko Indianom Mandan i Gros Ventre. Podczas jednej z nich, przechodząc koło posterunku handlowego kupca Primeau, zażądał amunicji i spotkał się z odmową. Po przegranej bitwie, podczas której zabrakło mu kul, zabił Primeau i ograbił posterunek. Wan Na Tah zapadł na śnieżną ślepotę, która spowodowała całkowitą utratę wzroku i utworzenie się katarakty na obydwu oczach. Zastrzelony został przez jednego ze swych wojowników w 1848 roku.
Wai Ouay
Waicuri Guaycura
Waikatesu - Indianie południowoamerykańscy.
Wailaki - Indianie północno-wschodniej Kalifornii. Zaliczeni do atapaskańskiej rodziny językowej. Mieszkali w prostokątnych domach z desek. Utrzymywali się głównie z myślistwa i zbieractwa
Waimiri - Indianie z Brazylii (stan Roraima i Amazonia). Zaliczani do rodziny językowej caribe. Wyróżnia się u nich trzy grupy dialektyczne. . W 1999 roku liczyli 505 osób
waingartia - (Weingartia Werd.); rodzaj kulistych kaktusów o krótkich, nagich szyjkach. Pochodzi z Boliwii i północnej Argentyny.
Wainungomo Decuana
Waiwai - Indianie Gujany Brytyjskiej i Brazylii. Żyją u źródeł rzeki Essequibo, pod rządami misjonarskimi, w wioskach Kanashen i Yuka-Yuka. Pierwsze wzmianki o nich pochodzą z roku 1868, z książki pastora Bretta. W 1926 roku przebywał wśród nich Walter E. Roth a w roku 1958 - botanik N. Guppy. Około 1960 roku przebywał wśród nich Arkady Fiedler.
Beata Pawlikowska takie oto pozostawiła wspomnienia po pobycie u tych Indian:
"Płynęliśmy przez bardzo długich dziesięć dni, wiosłując od rana do wieczora, w słońcu i w tropikalnych ulewach, i wtedy zauważyłam dziwną rzecz: kiedy zaczynało się chmurzyć i zbierało się na deszcz, Indianie Wai-Wai, z którymi płynęłam, zaczynali się rozbierać. Zdejmowali z siebie, co się tylko dało, czyli niewiele, bo Indianie Amazonii specjalnie tekstylni nie są. Ale zdejmowali wszystko - czy to stare koszulki, czy spodenki, czy przepaski biodrowe i wszystko to czym prędzej chowali pod liście albo pod plastikową płachtę, która chroniła przed zamoczeniem dwa zapasowe worki z mąką maniokową.
A ja w tym samym czasie - czyli zanim zacznie padać - czym prędzej zaczynałam się ubierać i wkładałam na siebie oczywiście mój porządny płaszcz przeciwdeszczowy. I tak to się powtarzało przez dwa czy trzy dni. Jak miało lać, to Indianie się rozbierali, a ja się ubierałam. W tym płaszczu deszczowym było niewygodnie, trudno się wiosłowało, a my oczywiście nie zatrzymywaliśmy się, żeby przeczekać nawet największą ulewę. Cały czas płynęło się dalej, tym bardziej, że nie mieliśmy już prawie nic do jedzenie.
I pewnego dnia spróbowałam zrobić to samo, co Indianie: kiedy niebo znowu zrobiło się szare i zaczęły kapać pierwsze ogromne krople tropikalnego deszczu, Indianie się rozebrali i ja też. I wtedy odkryłam, że jest to najbardziej genialnym płaszczem przeciwdeszczowym".
Waiwin-Tara - Zły duch występujący w mitologii Indian Miskito. Niszczył plantacje, sprowadzał susze i powodzie, kaleczył ludzi, gdy rąbali oni drewno.
wajgela krzewuszka
Wajwajo Waiwai
Wakanasisi - Indianie zaliczani do czinukańskiej rodziny językowej zwani też Galakanasisi (Ga'l!ak!anasis - Tamci od dzięcioła). Mieszkali w miejscu zwanym Wakanasisi zlokalizowanym na północnej stronie rzeki Columbia w stanie Washington, prawie naprzeciw ujścia Willamette. Zanim się tam znaleźli, żyli w Lakstak na południowym brzegu rzeki Columbia, nieco poniżej Nakoaiki i nazywali się wtedy Gatqstax. Około 1840 roku ich wodzem był Kiesno imieniem którego nazywano czasem ich główną wioskę. Po epidemii z 1829 roku Indianie Wakanasisi ulegli dużej degradacji i przyjęli do siebie resztki kilku sąsiednich plemion. W 1849 roku nie było ich nawet stu, a na początku XX wieku już nie istnieli.
wakefieldyt - Wakefieldyt jest rzadkim, żółtym minerałem znajdowanym w asocjacji z kwarcem w pegmatytach w Wakefield (Quebek, Kanada).
Wakokayi - Oklahomskie miasto Indian Creek.
Wakotson - Indianie brazylijscy.
Wakuenai - - Indianie z Kolumbii (departament Vaupes i Guainia), Brazylii (stan Amazonia) i Wenezueli. Zaliczani do rodziny językowej arawak i podrodziny maipure. Nazwa znaczy tyle co "Ludzie naszego języka" i obejmuje Indian Dzawinai, Wariperidakena, Adzaneni, Kumadamnainai i Hohodene znad rzeki Isana i Guainia. Indianie ci wywodzą swoje pochodzenie z mitycznych sił, które wyszły z ziemi koło Hipana przy rzece Aiary. W 1999 roku Indianie Wakuenai z Wenezueli liczyli 2816 osób, a ci z Brazylii - 5460.
Walapai - Indianie Południowego Zachodu Ameryki Północnej. Zaliczeni do rodziny językowej hokan-yuman. Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, strzechą lub skórami. Utrzymywali się głównie z myślistwa i zbieractwa.
waleriana - (Valeriana), lub kozłek lekarski. Roślina z rodziny kozłokowatych. Występuje w około 250 gatunkach na półkuli północnej i w Ameryce Południowej jako bylina, krzew lub liana.
W Polsce pospolita jest waleriana lekarska, uprawiana dla celów leczniczych, jako lek uspokajający i rozkurczowy.
Walla Walla - Czyli Mała Rzeka. Indianie żyjący niegdyś w dolnym biegu Wallawalla i wzdłuż brzegu Kolumbii, od rzeki Snake, aż prawie do rzeki Uamtilla w stanie Washington i Oregon. Zaliczeni do rodziny językowej penutian-sahaptin. Mieszkali w półziemiankach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa. Lewis i Clark ocenili w 1805 roku ich liczbę na 1600 osób, lecz liczba ta obejmowała też i inne grupy, które teraz uznawane są za odmienne. Mocą traktatu z 1855 roku przeniesiono ich do rezerwatu Umatilla w Oregonie. Wzięli udział w powstaniu z lat 1855-58 po którym to zabito ich wodza o imieniu Peo-Peo-Mox-Mox. W 1910 roku liczyli 461 osób.
Walua - Indianie Wielkiej Kotliny Ameryki Północnej. Zaliczeni do rodziny językowej sahaptin. Mieszkali w półziemiankach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa i myślistwa.
Wampanoag - Lub Pokanoket; Indianie Ameryki Północnej. Zaliczeni do algonkińskiej rodziny językowej. Mieszkali w prostokątnych domach o cylindrycznych dachach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa i uprawy roślin. W 1620 roku żyli w 30 wioskach we wschodnim Masachusetts.
wampum - Nazwa pochodzi z języka algonkińskiego, od wyrazu wampompeag. Przed przybyciem białych wampum wytwarzany był przez Indian z muszel morskich porżniętych na kawałki, którym nadawano cylindryczny kształt i przewiercano otwory, a potem nawlekano na sznurek, jak paciorki, bądź też wytwarzano z nich pasy obrzędowe i wysoko cenione ozdoby. Wampum było w dwóch kolorach: białym i ciemnopurpurowym. Wartość białego była o połowę mniejsza od ciemnopurpurowego. Wampum był szeroko rozpowszechniony w północno-wschodnim regionie leśnym, głównie u Indian Algonquin i Iroquois. Miał różne zastosowanie: służył jako heraldyczny znak plemienny, stanowił gwarancję dotrzymania porozumień powziętych na międzyplemiennych naradach (delegaci wymieniali wampumy), był glejtem dla posła, zapewniającym bezpieczeństwo, był mnemonicznym zapisem i przekazem wydarzeń, służył do wytwarzania ozdób, a wreszcie pełnił rolę pieniądza obiegowego. Potem, gdy biali zaczęli zwozić szklane, kolorowe koraliki, Indianie zarzucili pracochłonne, artystyczne wyrabianie wampumów z muszli morskich, zastępując je szklanymi.
Wamsutta - Zwany także Aleksandrem. Starszy brat Króla Filipa i pierwszy mąż Wetamoo.
wanadynit - Minerał, ma zwykle jasnoczerwony lub pomarańczowoczerwony kolor, chociaż niektóre jego okazy mogą też być i brunatne, brunatno-czerwone lub żółte. Minerał ten odkryty został w meksykańskim Zimapan w 1801 roku, lecz pomyłkowo nazwany został wtedy erythroniumem. Obecna nazwa nadana mu została w roku 1830. Zaliczany jest do minerałów rzadkich i stanowi jedną z głównych rud wykorzystywanych w przemyśle do otrzymywania wandanu i (ubocznie) ołowiu. Tworzy kryształy słupkowe, niekiedy zakończone podwójnymi piramidami, oraz skupienia nerkowate lub włókniste. Czasami występuje w postaci zbitej. Wanadynit znaleźć można w Argentynie (Sierra de Cordoba), Meksyku (Zimapan) i USA (Arizona, Kolorado, Nowy Meksyk).
Wanapam - Indianie Wielkiej Kotliny Ameryki Północnej (stan Washington). Zaliczeni do rodziny językowej penutian-sahaptin. Mieszkali w półziemiankach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa i myślistwa.
Waneta - Wahanaataa, Wanotan lub Wawnahton, czyli Pierwszy W Walce; syn Czerwonego Grzmotu. Urodził się nad rzeką Elm w Dakocie Południowej około 1795 roku w jednej z grup Indian Yanktonai Dakota zwanej Pabaksa, czyli Obcięta Głowa. W wojnie 1812 roku ze swoim ojcem walczył po stronie Brytyjczyków, którzy za duże zasługi nadali mu rangę kapitana w armii brytyjskiej i zabrali na wizytę do Anglii. Sympatyzował z Brytyjczykami aż do 1820 roku, kiedy to próbował podstępnie zniszczyć Fort Snelling. 5 lipca 1825 roku podpisał traktat handlowy i wzajemnych stosunków w Forcie Pierre, a 17 sierpnia tegoż roku Traktat Praire du Chien, ustalający terytoria Indian Dakota. Zmarł w 1848 roku w okolicy ujścia rzeki Warreconne (obecnie Beaver Creek) w Dakocie Północnej.
wanilia płaskolistna - (Vanilla planifolia Andr.); pnącze - korzenioczepny epifit nadrzewny - o mięsistej wielometrowej łodydze i o mięsistych także, szeroko lancetowatych liściach. Kwiaty białawo zielonkawe lub żółtawo zielonkawe o charakterystycznej budowie storczykowatych, długości do 4 cm, w wielokwiatowych gronach kątowych. Sfermentowane i wysuszone torebki nasienne zawierają substancję zapachową - wanilinę. Pochodzi z dżungli południowo-wschodniego Meksyku, Brazylii i Florydy - tylko tam żyją pszczoły zapylające kwiaty tej rośliny.
Począwszy od podboju Meksyku przez Cortesa aż po dzień dzisiejszy wanilia odgrywała i odgrywa nadal ważną rolę w handlu "korzeniami".
Przez Indian Mexica wanilia użytkowana była i uprawiana już w czasach bardzo odległych. Wysoko ceniona, należała do rzadszych danin państwowych, składanych w darze władcy Meksyku. Bernal Diaz, oficer Cortesa, to pierwszy Europejczyk, który dowiedział się o wanilii, obserwując cesarza Montezumę. Cesarz pił czekoladę ze sproszkowanych nasion kakaowca z dodatkiem wanilii. W roku 1520 Montezuma po raz pierwszy poczęstował Cortesa złotą czarą czekolady, zaprawionej wanilią. Indianie Mexica zazdrośnie strzegli jednak sekretu preparowania owoców wanilii i aromatyzowania nią napoju; dopiero z czasem zdradzili go Hiszpanom.
Sami Indianie Mexica umieścili tę roślinę w jednym z medycznych przepisów Kodeksu Badianus.
O wanilii, jako o przyprawie do kakao, pisał franciszkanin Bernardino de Sahagun, około roku 1529.
Najlepsza wanilia na świecie produkowana jest w Meksyku, głównie przez Indian szczepu Totonaco. Mają oni z pokolenia w pokolenie przekazywaną znajomość wymagań ekologicznych wanilii, warunków uprawy oraz preparowania jej owoców. Jako najlepszych podpór pod nią używają młodych, niewysokich drzew dobranych gatunków.
Wanilia uprawiana jest dla owoców oraz wykorzystywana w lecznictwie. Owoc wanilii płaskolistnej, mający kształt laseczki, po odpowiednim spreparowaniu i wysuszeniu używany jest jako aromatyczna przyprawa do ciast, lodów, likierów itp.
Wanki - Indianie z Nikaragui i Hondurasu.
Waorani - Indianie ekwadorscy.
wapień - Wapień jest skałą osadową pochodzenia organicznego, składającą się głównie z kalcytu. Jest koloru żółtego, białego lub szarego. Bardzo rozpowszechniony na świecie. Powstaje w skutek nagromadzenia się na dnie mórz (niekiedy i jezior) szczątków organizmów(głównie skorupek otwornic, muszli małżów, ramienionogów, szczątków koralowców, mszywiołów, glonów) lub przez strącanie się węglanów zwody morskiej lub z wód źródlanych. Łącznie z dolomitem tworzy całe łańcuchy górskie.
Używany jest jako materiał budowlany, do wyrobu wapna, cementu, szkła i w przemyśle chemicznym, tekstylnym, cukrowniczym, garbarskim, hutniczym, papierniczym, kosmetycznym i in. Po zmieleniu stosuje się go jako nawóz.
Przedstawiciele kultury El Tajin wyrabiali z tej skały m.in. "palmy" będące atrybutem uczestników obrzędowej gry w piłkę. Huastecy i Indianie Maja często wykonywali z wapienia różnego rodzaju rzeźby.
Przedstawiciele kolumbijskiej kultury Calima wyrabiali niewielkie, złote dzbanuszki w których przechowywali zmieszane z wapnem liście koki.
Z wapienia wykonanych jest większość budowli i świątyń Indian Maya. Nie wiadomo kiedy Indianie ci dokonali odkrycia, iż wypalanie skał wapiennych daje wapno, podstawowy surowiec służący do produkcji zaprawy murarskiej. Zaprawę tą uzyskiwali mieszając wapno, kredę i wodę w ilościach pozwalających na osiągnięcie dowolnej konsystencji. Zaprawa służyła bowiem im nie tylko do wiązania bloków wykładzinowych, lecz także jako wodnista zawiesina do wylewania alei ceremonialnych i powierzchni placów.
Ritchie Calder w swojej książce "Spadkobiercy" pisze o godnym zastanowienia się fakcie dotyczącym wapna i Tolteków:
"Przesadnie pobożni kapłani ozdobili miasto licznymi i wspaniałymi świątyniami. Produkcja wapna do budowy tych przybytków wymagała tak ogromnej ilości drewna, że doprowadziło to do kompletnej dewastacji okolicznych lasów. Indiańska technologia wyrobu wapna wymagała dziesięciokrotnej ilości drewna w stosunku do uzyskanego materiału budowlanego. Dodać trzeba, że Toltekowie na pewno nie posiadali ani metalowych siekier, ani metalowych pił, gdyż ani jeden egzemplarz tych narzędzi nie zachował się do naszych czasów. W tych warunkach najprostszą metodą uzyskania potrzebnej ilości węgla drzewnego było podpalenie lasu, oszczędzało bowiem żmudnego wycinania drzew, Osobiście uważam to za udowodnione. Widok łysych wzgórz wokół dolin Meksykańskiej i Oaxaca przekonał mnie, że lasy zniszczono w znacznym stopniu jeszcze przed najazdem hiszpańskim".
Po dziś też dzień meksykańskie Indianki zaparzają ziarna kukurydzy w wodzie do której dodają wapno, robiąc to po to, aby opadły zeń łuski.
Wapishana (n) Wapixana lub Uapichana (n); Indianie z Gujany i Brazylii (stan Roraima, Para i Amazonia). Zaliczeni do rodziny językowej arawak i podrodziny maipure. Wyróżni się u nich cztery grupy dialektyczne. W 1999 roku Indianie Wapishana z Gujany liczyli 9000 osób, a ci z Brazylii - 5122.
wapiti - (Cervus elaphus canadensis) inne źródło podaje nazwę: (Desmodus rotundus). Ssak z rodziny jeleniowatych. Nazwa nadana przez Indian Shawnee. Pod względem wielkości wapiti zajmuje po łosiu na świecie drugie miejsce wśród płowej zwierzyny. Długość jego ciała dochodzi do 2,5 metra, a wysokość w kłębie do ponad 1,5 metra. Na zadzie posiada białe lustro. Tylko byki mają bardzo duże poroża, które zrzucają w każdą wiosnę, jednakże do okresu parzenia się, we wrześniu, odrasta im ono całkowicie. Łanie rodzą potomstwo w maju. Największymi ich wrogami były wilki, kojoty, pumy i niedźwiedzie. Obecnie najliczniej występują w Kanadzie.
Wapixana - Indianie z Gujany i Brazylii. Zaliczeni do rodziny językowej arawak i podrodziny maipure. Wyróżni się u nich cztery grupy dialektyczne.
Wappatoo - Plemiona z wyspy Sauvier leżącej u ujścia Willamette i jej okolic.
Wappinger - Indianie Północnego Wschodu Ameryki Północnej (stan New York, dolny bieg rzeki Hudson). Mieszkali w prostokątnych domach o cylindrycznych dachach. Utrzymywali się głównie z myślistwa, rybołówstwa i uprawy kukurydzy. W 1643 roku, na rozkaz gubernatora, koloniści Białych wymordowali Indian Wappinger, którzy właśnie poprosili Holendrów o opiekę przed Indianami Mohawk. Gdy uspokojeni "przyjacielskością" białych Indianie zaniechali ostrożności, Holendrzy zaskoczyli ich podczas snu i wymordowali. Z wyprawy tej przynieśli do Fortu Amsterdam około 80 głów mężczyzn, kobiet i dzieci, którymi nowoamsterdam-skie wdowy zabawiały się jak piłkami.
Wappo - Indianie z Kalifornii, znad Zatoki San Francisco. Zaliczeni do rodziny językowej penutian. Mieszkali w tipi. Utrzymywali się głównie ze zbierania żołędzi.
Warao - Indianie z Gujany. W 1999 roku liczyli 28705 osób.
Ward Nancy - Wybitna Metyska z narodu Indian Cherokee. Jej data urodzenia, jak i data śmierci, nie są znane. Ojcem jej był, zdaje się, brytyjski oficer noszący nazwisko Ward a matką Attakullakull, siostra naczelnego wodza Narodu Indian Cherokee. Była też prawdopodobnie krewną Briana Warda, jednego z pierwszych handlarzy wśród Indian Cherokee. W okresie wojny o niepodległość zamieszkiwała w stolicy Narodu - Echota, gdzie pełniła urząd "Ukochanej Kobiety" lub też "Pięknej Kobiety", upoważniający ją do przemawiania na naradach i decydowania o losie jeńców. Słynęła ze swej niewzruszonej przyjaźni do Amerykanów, zawsze dążąc do zawarcia pokoju między nimi a swoim ludem i często ostrzegając ich w porę przed planowanymi napadami Indian, tak jak przed wielką wyprawą na osiedla Waauga i Holston w 1776 roku. Pani Ben, pojmana w czasie tych działań i przywiązana do pala, ocalała dzięki jej wstawiennictwu. W 1780 roku, podczas drugiego powstania Indian Cherokee, umożliwiła ucieczkę licznym handlarzom, a w rok później została wysłana przez wodzów by zawrzeć pokój z Sevierem i Cambellem idącymi przeciw wsiom czirokeskim. W swoim raporcie Cambell mówił o niej jako o "sławnej Indiance Nancy Ward". Choć nie doszło do zawarcia pokoju, to wzięci później do niewoli jej krewni byli dobrze traktowani ze względu na rolę, jaką odegrała. Robertson, który odwiedził ą w tym czasie, opisuje jej "królewski i władczy" wygląd i sposób bycia oraz jej dom umeblowany stosownie do jej wysokiej godności. Gdy w 1819 roku Nuttall przebywał wśród Indian Cherokee z Arkansas, powiedziano mu, że założyła ona wśród narodu hodowlę bydła i że dzięki niej i jej dzieciom znacznie polepszył się byt Indian Cherokee. Powiedziano mu też, iż jej rada graniczyła z rozkazem a jej wpływ stanowił o sprawach życia i śmierci. Jakkolwiek pisał on w czasie teraźniejszym, to trudno przypuścić by żyła wtedy jeszcze, a sam Nuttall nic nie wspomniał o spotkaniu się z nią.
wardyt - Wardyt należy do mało znanych kamieni ozdobnych. Po raz pierwszy opisany został przez amerykańskiego mineraloga Davisa i pochodził z jedynego znanego dotychczas wystąpienia w Cedar Valley koło jeziora Utah (USA), gdzie występuje w niewielkich ilościach razem z uthalitem. Przybiera kolor bladozielony lub niebieskozielony.
Warekana - Indianie z Kolumbii (departament Guainia), Brazylii (stan Amazonia) i Wenezueli. Zaliczeni do rodziny językowej arawak i podrodziny maipure. W 1999 roku Indianie Warekana z Wenezueli liczyli 428 osób, a ci z Brazylii - 338.
Warrau Garau
waryscyt - Waryscyt jest minerałem rozpowszechnionym, ale kryształy automorficzne są rzadkie. Występuje przeważnie w postaci skupień promienistych i włóknistych oraz nerkowych form naciekowych. Rzadko tworzy niewyraźnie wykształcone kryształy o pokroju słupkowatym. Wypełnia szczeliny i próżnie skał wzbogaconych w glin, głównie w łupkach krzemionkowych i szarogłazach. Chociaż nawet najlepsze jego okazy są zbyt miękki, aby używać ich jako surowca jubilerskiego, lub do innych celów ozdobnych, często szlifowany jest on dla celów kolekcjonerskich. Tworzy on masywne skupienia lub też kryształy automorficzne o jasno-zielonej barwie dochodzącej do odcienia szmaragdowozielonego. Kryształy tego samego minerału znaleziono w 1894 roku na zachodnim wybrzeżu jeziora Utah i nadano mu nazwę utahlit, która obecnie stosowana jest jedynie w odniesieniu do zdobnych odmian waryscytu. Inna, wzbogacona w żelazo odmiana nosi nazwę reondyt.
Najlepsze okazy kryształów warsytu znalezione zostały w USA, przede wszystkim w Ely (Nevada) i Fairfield (Utah). Poza tym dobre okazy występują w stanach Arizona i Kalifornia. Godne uwagi waryscyty znajdowano także i w Boliwii oraz w Brazylii.
W Polsce promieniste i kuliste skupienia warscytu występują w kwarcytach kambru Gór Świętokrzyskich.
Wasama - Indianie południowoamerykańscy.
Wasco - Indianie zaliczani do czinukańskiej rodziny językowej. Nazwa pochodzi od słowa wacq!o oznaczającego kubek lub miskę wykonaną z rogu a odnoszącego się do skały mającej kształt kubka i wznoszącej się niedaleko od ich głównej wioski. Żyli dawniej po południowej stronie rzeki Columbia w sąsiedztwie The Dalles w oregońskim okręgu Wasco. Mieszkali w półziemiankach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa. Indianie ci, wraz z Indianami Wishram z północnego brzegu rzeki, byli najdalej na wschód wysuniętą gałęzią rodziny czinukańskiej. Oba te plemiona były praktycznie tego samego języka i kultury. Indianie Wasco na północnym wschodzie i na południu graniczyli z Indianami Sahaptin a na zachodzie z blisko spokrewnionymi Indianami Chiluktkwa i Kwikwulit. Posiadali wiele wiosek, z których kilka było jedynie zimowiskami wznoszonymi na czas wędrówki łososia. Posuwając się ze wschodu na zachód można odnotować następujące ich wioski i stanowiska rybackie: Hlagahacha, Iikhis, Wasco (kilka mil powyżej The Dalles), Wogupan, Natlalalaik, Gawobumat, Hliehala-imadik, Wikatk, Watsoku, Winkwot (w The Dales), Hlilwaihldik, Hliapkenun, Kabala, Gayahisitik, Itkumalemkt, Hlgaktahik, Igahu, Hliluktik, Gahlentlich, Gechgechak, Skhlalis.
Wyobrażenia religijne Indian Wasco skupiały się na manifestowaniu nadprzyrodzonej mocy uzyskanej od jednego lub kilku duchów opiekuńczych. Najważniejszymi tańcami były te, które tańczono z okazji menstruacji dziewcząt, ku czci duchów opiekuńczych, kiedy to każdy uczestnik śpiewał pieśni podarowane mu przez jego opiekuna. Innym ważnym tańcem był Taniec Skalpów. W ich mitologii najbardziej uderza rola, jaką odgrywa Kojot jako stwórca i heros kulturowy.
Indianie Wasco byli osiadłym ludem opierającym swą egzystencję głównie na rybołówstwie (kilka gatunków łososia, węgorza, jesiotra) a w mniejszym stopniu na zbieraniu jadalnych korzeni, jagód z najmniej na polowaniu. Połów łososia odbywał się wiosną i jesienią z pomocą sieci i oszczepu: mniejsze ryby łowiono na wędkę i do kosza. Dokładnie rozmieszczone stanowiska rybackie stanowiły własność prywatną. Złowieniu pierwszego łososia w sezonie towarzyszyła uroczystość mająca zapewnić pomyślne łowy przez cały rok. Suszone mięso łososia często magazynowano na zimę; było ono również ważnym artykułem handlu z sąsiednimi plemionami. Największych transakcji dokonywano przy wodospadach kilka mil powyżej The Dalles. Suszono też jagody i przechowywano je na zimę. Indianie Wasco słynęli ze swych wyrobów z drewna (miski, łyżki), rogu (łyżki, kubki) i z wyplatania koszów (także i toreb). Spiralną technikę wyplatania przyjęli od Indian Kliklitat używając przy tym korzeni cedru, różnych traw a po przybyciu białych - sznura i nici. Wykonywane przez nich rzeźby w drzewie i rogu przedstawiały postacie realistyczne, podczas gdy wzory na koszulach były częściowo geometryczne, przypominając tym koszykarstwo Indian północnej Kalifornii.
Dawny strój Indian Wasco składał się z płaszcza ze skórek niedźwiedzia, jelenia, wilka, kojota, szopa i górskiego kozła. Kobiety nosiły suknie bez rękawów wykonywane ze skóry szopa lub kojot, opaski biodrowe wykonywane ze skóry szopa oraz mokasyny z jeleniej skóry. Czapy i rękawice robiono ze skóry kojota.
Indianie Wasco używali do mieszkania dwóch rodzajów domów. Pierwszy z nich, zimowy, był półziemianką krytą cedrową korą i mającą wokół ścian drewniane platformy służące za łóżka. Drugi rodzaj domów letnich miał szkielet zrobiony z tyczek jodłowych krytych korą z cedru. Dom ten mógł mieć kilka palenisk i mieścić trzy lub cztery rodziny. Często też Indianie ci stawiali domy parowe którym przypisywano na wpół nadprzyrodzone znaczenie.
Dzieci Indian Wasco miały spłaszczane głowy poprzez uciskanie czoła. Przebijano im też uszy; każde z nich pięciokrotnie. Dorosłych, o nie spłaszczonych głowach, wyśmiewano gorzej niż niewolników. Tak w przypadku chłopców jak i dziewcząt, istniały uroczystości związane z osiągnięciem dojrzałości płciowej. Ci pierwsi "ćwiczyli się" by osiągnąć moc i opiekę jednego lub kilku duchów. Dziewczęta podlegały zwyczajowemu tabu, po czym następował taniec. Zmarłych chowano na platformach w "domach nieżywych" gdzie też czasami chowano żywcem niewolników aby towarzyszyli wodzowi w podróży na tamten świat. U Indian Wasco istniały trzy klasy społeczne: wodzowie (wodzostwo było dziedziczne), prości obywatele i niewolnicy (kupieni lub pojmani). Nie mieli organizacji klanowej czy też totemowej a duchy opiekuńcze były ściśle upersonifikowane. Zasadniczą jednostką społeczną była wioska.
W 1822 roku Morse oszacował ich liczebność na 900 osób. W 1855 roku Indianie Wasco podpisali układ i przenieśli się do rezerwatu Warm Springs w Oregonie, gdzie na początku XX wieku żyło ich około dwustu
Washakie - Wódz Indian Shoshone znany z przyjaznego nastawienia do białych. Znakomity taktyk i dyplomata. Urodził się w 1804 roku w Montanie a zmarł 20 lutego 1900 roku w Fort Washakie w Wyoming.
Około 1840 roku stanął na czele wschodniego odłamu Indian Shoshone, zwanego od tej pory grupą Washakie. Szybko zdał sobie sprawę z niemożności powstrzymania napływu białych osadników. Karawanom przechodzącym przez tereny Indian Shoshone nie tylko gwarantował bezpieczeństwo, ale i udzielał wszelkiej pomocy. Jednocześnie jego wojownicy, wyszkoleni na wzór kawalerii amerykańskiej, stanowili groźną siłę, z którą liczyli się tak biali, jak i ich indiańscy wrogowie, z którymi Washakie toczył ciągłe walki.
Polityka ugody z białymi wzbudziła sprzeciw części Indian Shoshone, którzy przyłączyli się do plemienia Bannock. Wiosną 1862 roku razem dokonali serii rajdów przeciw białym. W tym czasie Washakie ze swymi zwolennikami rozbił obóz pod Fort Bridger. Po klęsce Indian Bannock, przygarnął niedobitków i reprezentował ich podczas rozmów w Fort Bridger. W rezultacie Indianie oddali część swych ziem kolei Union Pacific. W 1876 roku, podczas wojny z Indianami Sioux, odwiecznymi wrogami Indian Shoshone, wielu wojowników Washakie służyło jako zwiadowcy armii amerykańskiej. Sam wódz aż do śmierci sprawował dyktatorską władzę w rezerwacie Indian Shoshone.
Washoe - lub Washo; Indianie, których ziemie leżały na terenach obecnego stanu Kalifornia, Luizjana i Newada. Zaliczeni do rodziny językowej hokan. Mieszkali w tipi. Utrzymywali się głównie ze zbierania dzikiej żywności, polowania na małe zwierzęta i z rybołówstwa. Jack London spłodził wiele artykułów na temat drogi Indian Washoe do cywilizacji. W 1970 roku liczyli około 200 osób. W 1985 roku było 463 Indian Washoe w newadzkiej Kolonii Carson i Dresslerville, oraz 203 w kalifornijskiej Kolonii Woodfords.
Wassau - lub Wassu. Indianie z Brazylii (stan Pernambuco i Alagoas). W 1999 roku liczyli 1024 osoby.
waszyngtonia - (Washingtonia filifera); szybko rosnąca, zimozielona palma o wysokości i szerokości do 25 metrów. Ma wachlarzowate, długoogonkowe, szarozielone liście. Na wierzchołku każdego fragmentu ma włókniste utwory. Na długich szypułkach pojawiają się latem kiście kwiatów kremowo-białych a zimą - czarne owoce, podobne do jagód. Znane są tylko dwa gatunki występujące na południu USA i w Meksyku.
Wateree - Jedno z pierwszych plemion Karoliny Południowej.
Watlala - Indianie zaliczani do czinukańskiej rodziny językowej. Żyli przy kaskadach rzeki Columbia (przynajmniej w późniejszym okresie) nad rzeką Hood (dawną rzeką Dog) gdzieś w połowie drogi pomiędzy kaskadami a The Dalles w oregońskim okręgu Wasco. Pierwsi podróżnicy mówią o kilku plemionach przy kaskadach lub w ich okolicy, ale że zaludnienie tego regionu ulegało częstym zmianom, gdyż były tu często nawiedzane łowiska rybne a wiele tak zwanych plemion było zwykłymi, często małymi wioskami, więc trudno przeprowadzić ich dokładne rozróżnienie. Po epidemii z 1829 roku Indianie Watlala pozostali zdaje się jedynym plemieniem a resztki innych przyjęły ich nazwę, chociaż biali zwali ich potocznie Indianami z kaskadów. W 1854 roku liczyli 80 osób. Rok później podpisali wraz z Indianami Wasco układ w którym widnieją jako Indianie Wasco Ki-gal-twal-la i Indianie Wasco Psiej Rzeki. Mocą zawartego porozumienia przenieśli się do rezerwatu Warm Spring, gdzie kilku z nich żyło jeszcze do początku XX wieku.
Określenia Watlala pewni pisarze (naśladując Hale'a) używają dla wszystkich Górnych Indian Chinook. Nazwy podane przez różnych badaczy na określenie plemion żyjących przy kaskadach lub w ich okolicy, które mogły odnosić się do Indian Watlala są następujące: Cathlakaheckit, Cathlathlala, Cathlayackty, Clahclellah, Katlagakya, Yehuh.
Waura - Indianie z Brazylii (stan Mato Grosso). Zaliczeni do rodziny językowej arawak i podrodziny maipure. W 1999 roku liczyli 240 osób.
Wauyukma - Indianie Wielkiej Kotliny Ameryki Północnej (schód stanu Washington). Zaliczeni do rodziny językowej sahaptin. Mieszkali w półziemiankach. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa i myślistwa.
wavellit - Wavellit jest minerałem fosforanowym, który noże być wykorzystywany do otrzymywania nawozów fosforowych. Najczęściej ma barwę zielonkawą. Może być także niebieski, brunatny, biały, żółty lub całkowicie bezbarwny. Często można go spotkać w skałach zawierających apatyt lub fosforanowe szczątki organiczne, szczególnie w łupkach i piaskowcach. Tworzy skupienia promieniste oraz naskorupienia i nacieki niekiedy o kształtach kulistych, groniastych i nerkowatych, które zawierają drobniutkie kryształy o pokroju włóknistym lub igiełkowym.
Wavellit nie ma większego, praktycznego zastosowania. Czasami np. w niektórych rejonach USA, gdzie tworzy nagromadzenia złożowe, wykorzystywany jest do wyrobu zapałek.
Znany jest z Llallaguna (Boliwia) i Ouro Preto (Brazylia). W USA występuje w Hot Spring County (Arkansas), El Dorado County (Kalifornia), Dunnellon (Floryda) oraz Holly Springs i Chester (Pensylwania).
W Polsce spotykany jest w piaskowcach kwarcytowych Gór Świętokrzyskich oraz z niektórych stanowisk na Dolnym Śląsku.
Wawami - Duch gór według wierzeń mieszkańców andyjskiego Ayachuco, którzy powiadają, że Wawami karmi stada lam a ludziom zsyła własną krew - wodę. W nocy Wawami wychodzi z wnętrza góry, odwiedza swych sąsiadów, którymi są inni Wawami. Ubiera się on w upierzoną skórę kondora, lecz na szyi ma pióra wygolone aż po różow naskórek. Chodzi w sandałach z łyka i w spodniach z wełny wikuni. Nocą wielu już go widziało. Jest wysoki, barczysty i milczący. Chodzi długim krokiem, a brzegi strumieni zasklepują się pod jego wzrokiem, żeby suchym szponem mógł przejść na drugą stronę. Od Wawami tubylcy przejęli swój strój: kapelusz ze stromo opadającym rondem, zwany maullo, ubierana pod niego czapkę z wełny alpaki barwionej roślinnym wywarem, wstążki przywodzące na myśl ptasie upierzenie i potrójne poncho opadające ku ziemi jak złożone na ciele skrzydła kondora. Przejęli też i język którym mówią.
wawrzyn - (Laurus nobilis); małe drzewo lub krzew dwupienny, rosnący do 10 metrów wysokości. Wiecznie zielony, o czarnej korze. Kwiat ma małe, białe lub różowe, wyrastające w kątach liści, zebrane w krótkie kwiatostany. Owocem jest czarna, jajowata i aromatyczna jagoda z oleistym nasieniem.
Nazwy polskie: bobek, bobkowe drzewo, bobkowe liście, laur szlachetny, laurowe drzewo, laurowe liście, wawrzyn bobek, wawrzyn wieńcowy, wawrzynowe drzewo, wawrzynowe liście, wawrzynowiśnia. Anglicy nazywają to Bay, Sweet Bay lub Laurel. Amerykanie roślinę tę określają nazwą Grecian.
Prawdopodobnie drzewo to, któremu przypisywano cudowną mac leczenia, było bardzo powszechnie używane przez Indian, ale niewiele zachowało się poświadczających to danych. Wiadomo tylko, że Indianie Choctaw z Luizjany gotowali w wodzie liście i łodygi w celu otrzymania wywaru przeciwgorączkowego. Speck doniósł też, że Indianie Houma gotowali liście na herbatkę używaną jako lek przeciwrobaczny. Indianie Creek i Seminole używali prawdopodobnie wawrzynu jedynie do leczenia polegającego na wyganianiu złych duchów śmierci i do zapobiegania chorobom. William Buchan zapisał, że niektórzy Indianie używali wawrzynu jako łagodzącego środka na wymioty.
Dziś liście wawrzynu używa się popularnie jako przyprawy a owoce są środkiem leczniczym.
Wawyachtonoc - Grupa Indian Mahican.
Wayana - Indianie z Gujany Francuskiej, Brazylii (stan Para) i Surinamu (dystrykt Sipaliwini). Zaliczeni do rodziny językowej caribe. Wyróżnia się u nich dwie grupy dialektyczne. W 1999 roku Indianie Wayana z Surinamu liczyli 370 osób, ci z Gujany Francuskiej 300 osób, a ci z Brazylii - 322.
Wayapi - Indianie z Gujany Francuskiej i Brazylii (stan Para i Amapa). Zaliczeni do rodziny językowej tupi i podrodziny tupi-guarani. W 1999 roku Indianie Wayapi z Brazylii liczyli 360 osób.
Wayoro - Indianie z Brazylii (stan Rondonia). Zaliczeni do rodziny językowej tupi i podrodziny tupari. W 1999 roku liczyli 40 osób.
Wazaizara Guaja
Wazhazhe Osage
ważka - Jeden z klanów, lub grupa, Indian White Mountain Apache nosiła nazwę Tuchtun, czyli Ważka.
wątroba - Indianie Cheyenne nazywali ja he'e.
wąż - Indianie Cheyenne nazywali go é'enovôtse. Indianie Araucan uważali węże na służących boga Huekufua. Duchem-Wężem w mitologii tych samych Indian był Kaikavilo, butny twórca trzęsień ziemi i tajfunów. Ma jedną, ale za to bardzo zgubną namiętność; jest śmiertelnie zakochany w rusałce Pire-Net. Ta natomiast, jako osoba płocha i lekkomyślna, często dla żartu chowa się. Kaikavilo, szukając jej, gniecie swym potwornym cielskiem skały, góry i rzeki; ba... zmienia nawet bieg morza. Dlatego też od czasu do czasu powstają różne anomalie pogodowe.
wąż koralowy - (Micrurus corallinus); występuje w dżunglach Ameryki Południowej.
WCIP - World Council of Indigenous Peoples; Światowa Rada Ludów Tubylczych.
WCIP i IITC przeniosły sprawy Pierwszych Amerykanów n arenę międzynarodową. Jako pro-rządowe organizacje, posiadające status obserwatorów przy ONZ, doprowadziły one między innymi do zorganizowania w Genewie w 1977 i 1980 roku dwóch międzynarodowych konferencji poświęconych rdzennym Amerykanom oraz prawom ziemskim rdzennych mieszkańców obu Ameryk, a także przyczyniły się do powstania WGIP przy Komisji Praw Człowieka ONZ. W ten sposób już nie tylko za pośrednictwem prasy i telewizji, ale także dzięki poważnym organizacjom i autorytetom moralnym do świadomości Europejczyków zaczęły docierać dramatyczne często fakty z życia i walki Pierwszych Amerykanów.
Wea - (Wée-ah). Indianie ze stanu Illinois i Indiana. Nazwa pochodzi być może od rodzimej nazwy Wawiaqtenang oznaczającej tyle co "Miejsce Skrzyżowania Dróg", lub być może od słowa wayahtonuki oznaczającego "Wirujący Ludzie"; a według innych tłumaczy - "Ludzie Okrągłego Kanionu". Może to jednak świadczyć o tym, że są spokrewnieni z Indianami Wawyachtonoc, grupy Indian Mahican, których nazwa znaczy to samo. Zaliczeni do algonkińskiej rodziny językowej. Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, strzechą lub skórami. Utrzymywali się głównie z uprawy kukurydzy.
W roku 1718 dotarli do nich po raz pierwszy Francuzi. Indianie Wea żyli wtedy w wiosce Oviatenon, leżącej przy rzece Wabash, gdzie też mieli pola na których uprawiali kukurydzę i dynię. Stosunki między tymi dwoma nacjami ułożyły się dobrze i Francuzi wkrótce założyli w pobliżu wioski placówkę handlową.
W roku 1757 Indianie Wea i Piankashaw wypracowali całkiem dobre stosunki z Anglikami, ale zostali wciągnięci w konflikt między dwoma siłami europejskimi.
W 1791 roku osadnicy Białych zniszczyli wioskę Oviatenon, a w roku 1818 Indianie Wea sprzedali swoją ziemię.
W 1832 roku Indianie Wea osiedli w Kansasie wraz z Indianami Piankashaw, z którymi też w roku 1854 zawiązali konfederację. W 1867 roku zostali przeniesieni na Terytorium Indiańskie, gdzie stopili się z dużą grupą Indian Peoria.
Weidyenye Mundurucu
Welch, James - Urodzony w 1940 roku Indianin Blackfeet z Montany. Jego matka była Indianką Gros Ventre. Absolwent Uniwersytetu Montany. Wydał kulka własnych tomików poetyckich oraz kilkanaście powieści poruszających współczesne problemy życia Indian w rezerwatach Montany.
wełnianka wąskolistna - (Eriophorum angustifolium); roślina z rodziny turzycowatych, wyrastająca do wysokości 1 metra. Występuje na mokrych łąkach w Europie, na Syberii, w Ameryce Północnej i w Afryce Południowej.
Wenatchi - Indianie Wielkiej Kotliny Ameryki Północnej (środek stanu Washington, przy rzece Columbia). Zaliczeni do saliszańskiej rodziny językowej. Mieszkali w półziemiankach. Nazwę ich nosi Narodowy Las Wenatchi.
Wendat Huron
Weneyug - Prorok i jeden z twórców tak zwanej pierwszej fali Tańca Duchów.
werbena - (Verbena hastota); roślina zielna, lub półkrzew. roślina zielna, lub półkrzew, Nazwy anglojęzyczne: Vervain, American blue vervain, verbena. Liście ma naprzeciwległe a kwiaty grzebieniaste, zebrane w kłosy. Występuje w wielu gatunkach.
V. officinalis, werbena lecznica, jest byliną lecznicą.
W Polsce rośnie werbena pospolita mająca właściwości lecznice. Spotkać ją można na zboczach, przydrożach i w kamienistych miejscach.
Kwiaty V. hastota używane były przez Indian Chippewa zewnętrznie do leczenia krwotoku z nosa. W tym celu wysuszone kwiecie "niuchano".
V. tenerta Spr. - werbena wątła - pochodzi z Brazylii. Dorasta do 15-20 centymetrów wysokości.
Niegdyś, w Europie, werbenie przypisywano moce czarodziejskie. Miała ona chronić przed zranieniem żelazną bronią. Dlatego też wojownicy nosili ją pod pancerzami w czasie bitwy.
Indianie Teton Lakota Sioux gotowali liście tej rośliny w celu pozyskania napoju na bóle żołądka a Indianie Omaha moczyli liście w celu zrobienia napoju. Indianie Menominee robili herbatkę z korzeni, aby oczyścić mętny mocz.
W dzisiejszej medycynie białych werbena uważana jest za środek wzmacniający menstruację przy zbyt słabym krwawieniu, zwiększający laktację, ogólnie wzmacniający w stanach osłabienia, podczas rekonwalescencji przy anemii, wspomagający przy chorobach skóry oraz padaczce.
werdelit - Kamień półszlachetny, będący odmianą elbaitu, jednego spośród turmalinów.
Najważniejsze wystąpienia werdelitu zostały znalezione w Brazylii, przede wszystkim w Aracual-Itinga, w Minas Novas oraz w Teofilo Otoni. Najładniejsze okazy z tego obszaru znane są jako "szmaragdy brazylijskie". W Polsce drobne, igiełkowe kryształy zielonego turmalinu znaleziono w pegmatytach strzegomskich.
Weskarini - Indianie z kanadyjskiej prowincji Quebek, zaliczeni w XVII wieku go grupy nazwanej ogólnie Indianami Algonquin. Żyli na północnym brzegu rzeki Ottaw, poniżej wyspy Allumette wraz z pewnym innym plemieniem, z którym, według "Relacji Jezuitów", byli ściśle związani.
Wesort - Indianie Północnego wschodu Ameryki Północnej (Maryland). Zaliczeni do algonkińskiej rodziny językowej. Mieszkali w prostokątnych domach o cylindrycznym dachu. Utrzymywali się głównie z uprawy kukurydzy.
West, Annie - Indianka Otoe/Creek. Poetka.
Wetamoo - Kobiecy wódz tych Indian Wampanoag z czasów Wojny Króla Filipa, którzy podlegali Squaw Sachemowi z Pocasset, jak ją powszechnie nazywano. Była żoną Aleksandra (Wamsutty), starszego brata Filipa i siostrą Wootonekauske, żony Filipa, i do śmierci Aleksandra w 1662 roku nosiła imię Namumpam. Później nazywano ją Wetamoo (Weetamoe, Weetamoo, Wetamoe, Wetamove). W wojnie z Anglikami stanęła po stronie Filipa, wspomagając go wojownikami i zaopatrzeniem. Po śmierci pierwszego męża, poślubiła Quinnapina. Uciekając przed Anglikami utonęła w potoku Tehticut 6 sierpnia 1676 roku. Głowę jej wbito na pal i obnoszono wśród pojmanych jej zwolenników. Jak powiedziała pani Rowlandson, która dostała się do niewoli Quinnapina, Wetamoo dużo czasu poświęcała swemu strojowi. Podczas tańca miała na sobie kurtkę pokrytą od lędźwi w górę wstęgami wampumów. Jej ręce od łokci do dłoni przystrajały bransolety. Na szyi nosiła kilka naszyjników, a z uszu zwisało jej kilka rodzajów biżuterii. Miała piękne czerwone pończochy i białe buty. Włosy posypywała prochem, a twarz malowała na czerwono.
wezuwian - Wezuwian jest kamieniem półszlachetnym o dużym zastosowaniu w jubilerstwie i innych rodzajach rękodzieła zdobniczego. Występuje w barwie brunatnej, ciemnozielonej lub żółtej. Tworzy skupienia ziarniste lub zbite. Kryształy są kruche, przeważnie tylko lekko prześwitujące lub nieprzezroczyste.
Ważne wystąpienia wezuwianu znajdują się w prowincjach Ontario i Quebek w Kanadzie oraz w stanach Maine (okolice Sanford) i New Jersey w USA. Wezuwian znajdowany w Kalifornii nosi nazwę californit. Znajdowany on tam bywa w rejonie Siskiyou County i Riverside. W ostatnich latach odmianę tą odkryto też i arkansaskim złożu Magnet Cove (Garland i Hot Spring County). Doskonale wykształcone kryształy występują także wśród niebieskawych wapieni kontaktowych w rejonie Helena Lewis i Clark County w stanie Montana. Wydobywany bywa też i w Brazylii oraz Meksyku, gdzie szczególnie interesujące wystąpienia słupkowe znaleziono na stanowiskach w rejonie Xalostoc i nad jeziorem Jaco w prowincji Chihuahua. W Polsce znaleźć go można m.in. w Nasławicach i na Garbach Izerskich na Dolnym Śląsku.
węgiel brunatny - Węgiel kopalny, zawierający 65-78 % pierwiastka węgla. Surowiec energetyczny i chemiczny. Otrzymuje się z niego m.in. półkoks, gazy przemysłowe, smoły wytlewne, benzyny, oleje opałowe i smarowe.
Indianie Haida z węgla brunatnego lub kamiennego uzyskiwali czerń często wykorzystywaną do malowania słupów totemowych.
węgiel kamienny - Węgiel kopalny zawierający 78-92 % pierwiastka węgla. Do węgla kamiennego zalicza się antracyt zawierający do 96% węgla. Ma niejednorodną budowę, można w nim wyróżnić kilka składników (odmian) petrograficznych: duryt, fuzyt, klaryt i witryt. Surowiec energetyczny i chemiczny. Służy do otrzymywania półkoksu, koksu, smoły, benzyny, gazów przemysłowych, benzolu.
Złoża węgla powstały w odległym okresie geologicznym zwanym karbonem, 360 - 325 milionów lat temu. W tym okresie nastąpił ogromny rozwój flory. Wielkie ilości nagromadzonych szczątków roślinnych zostały przykryte warstwami skał wskutek powolnych ruchów skorupy ziemskiej. W wilgotnym i ubogim w tlen środowisku biomasa przekształciła się w torf. Jeżeli pokłady torfu znalazły się na większych głębokościach, to pod wpływem ogromnego ciśnienia i wysokiej temperatury zachodziły w nich procesy geochemiczne i torf przeobrażał się w węgiel. Szacuje się, że warstwa węgla o grubości 30 centymetrów powstała co najmniej z czterometrowej warstwy roślinnych szczątków. Często też na powierzchni brył węglowych można znaleźć odciśnięty ślad roślin z tamtego okresu.
Na przełomie XIX i XX wieku kilka kopalń węgla otwarli na terenie swojego rezerwatu Indianie Blackfoot, sprzedając go z powodzeniem pobliskim wioskom i farmerom. Jedna z błyszczących odmian węgla kamiennego chętnie używana była jako materiał rzeźbiarski przez Budowniczych Kopców z Ameryki Północnej.
W 1954 roku górnicy z Iron Coal Company dokonali ciekawego odkrycia w miejscowości Wattis w stanie Utah. Były to dwa tunele o głębokości 2500 metrów mogące świadczyć o tym, że w odległych czasach nieznani ludzie wydobywali stąd węgiel.
Budżet współczesnych Indian Navaho, wynoszący ponad 56 milionów dolarów rocznie, pochodzi m.in. z dzierżawy złóż mineralnych - nafty, gazu, uranu, piasku, żwiru i węgla kamiennego. Zgadnie z umową zawartą z Utah International, wydobywającą na terenie ich rezerwatu węgiel kamienny metodą odkrywkową, kampania ta płaci Indianom 12,5 % bieżącej ceny za tonę wydobytego węgla.
węgorz - Stanowił jedno z głównych źródeł utrzymania Indian Wasco.
węgorz amerykański - (Anguilla rostrata); ryba z wód Ameryk.
węgorz elektryczny - (Electrophorus eledtricus); ryba żyjąca w mulistych wodach dorzecza Amazonki i Orinoko. Ciało pozbawione płetwy grzbietowej i brzusznych przypomina wyglądem węgorza europejskiego. Po bokach, na prawie całej jego długości znajdują się narządy elektryczne wytwarzające prąd o napięciu do 500 V, który może zabijać małe zwierzęta i paraliżować większe. Jego pokarmem są ryby i płazy, a także bezkręgowce.
wężówka amerykańska - (Anhinga anhinga); ptak Ameryki Północnej. Musi suszyć skrzydła po nurkowaniu.
Whilkut - Nazwa Indian Hupa stosowana wobec małego atapaskańskiego odłamu żyjącego w górnej części doliny potoku Redwood w północnej Kalifornii. Język ich nieznacznie różni się od języka Indian Hupa, od których dzieliło ich pasmo górskie. Mogliby być uważani nawet za cześć tego plemienia, gdyby nie fakt, że różnili się praktykami religijnymi i nie łączyły ich żadne stosunki polityczne. Poprzez ich terytorium prowadziły szlaki transportowe i dochodziło do częstych krwawych zatargów między nimi a Białymi. Resztki Indian Whilkut sprowadzono do rezerwatu Indian Hupa tuż po jego założeniu, lecz po 1870 roku powrócili oni do starych siedzib, gdzie na początku XX wieku było ich jeszcze 10-12 rodzin.
wiatr - W mitologii Indian Araucan demonem wiatru północnego był Nguen-huenu, Pan Ciszy.
wiąz - (Ulmus); drzewo lub krzew umiarkowanej strefy półkuli północnej. Nazwa angielska - elm. Indianie Mohawk nazywali go aka:ratsi. Ma sztywne, niesymetryczne liście, drobne kwiaty, zebrane w grona lub pączki, rozwijające się wcześniej niż liście, i o płaskich, okrągłe owocach - skrzydlakach. Rośnie w lasach. Występuje w kilkunastu gatunkach, wśród których są: wiąz czerwony (U. fulva), wiąz amerykański, lub wiąz biały - (U. americane L.), wiąz pospolity (U. minor), wiąz szypułkowy lub limak (U. leavis), wiąz górski (U. glabra). Wiąz ma cenne drewno, a jego odmiany ozdobne sadzone są w parkach. Wiąz U. crassifolia w języku angielskim zwany jest cedar elm.
Indianie Tarahumara robili m.in. z drewna wiązu swoje łuki.
Doktor Beach zanotował, że herbatkę z wiązu czerwonego używały indiańskie kobiety w ciąży "dla spokoju". Wspomniał też o częstym używaniu tego drzewa w medycynie białych i zapewniał, że "z racji swej pożyteczności, jest to daleko więcej warte niż złoto."
Indianie nauczyli białego człowieka używania kory wiązu nie tylko w postaci rozgrzewających okładów, ale także jako leku na gorączkę i biegunkę. Hunter zauważył, że Indianie z regionu Ozark używali wewnętrznej strony kory w przeziębieniach i wewnętrznych dolegliwościach. Używano też tego często przy owrzodzeniach i opuchliznach. Hunter przypuszczał też, że służył on za pożywienie i, że "żywi po dziś dzień".
Indianie doliny Missouri używali wywaru z kory wewnętrznej jako środka przeczyszczającego. Używali też oni drewna wiązu amerykańskiego (jak i innych gatunków) do robienia moździerzy i tłuczków służących do miażdżenia ziół na leki lub perfumy.
Indianie Catawba używali kory wiązu czerwonego do jedzenia oraz robili z niego maść na reumatyzm. Maść tę robiono zeskrobując świeżą korę i mieszając ją ze smalcem i "niedźwiedzim korzeniem". Indianie Houma natomiast mieszali korę wiązu amerykańskiego z czerwonym dębem do leczenia dyzenterii. Indianie Alabama gotowali korę wiązu czerwonego w wodzie, wraz z prochem strzelniczym, na lecznicze okłady poporodowe. Przy pomocy wiązu ból zębów zwalczali Indianie Creek. Indianie Mohegan moczyli korę wiązu amerykańskiego by leczyć kaszel i przeziębienia. Kora tego gatunku używana była też przez Indian Potawatomi. Żuli oni też korę wiązu czerwonego by pozyskać okłady w przypadku zapalenia oczu. Korę wiązu, jako leku, używali również Indianie Menominee, stosując go między innymi na zranienia. Indianie Ojibwa używali wewnętrznej strony kory do leczenia chorego gardła. Indianie Meskwaki używali tego na gorące okłady nakładane na obolałe miejsca lub oblewali te miejsca. Mieszali też to z innymi lekami. Z korzenia natomiast sporządzali herbatkę wspomagającą rodzenie, a z kory wiązu białego robili płyn leczący chore oczy. Indianie Penobscot moczyli i pili wywar z wiązu amerykańskiego na krwawienie z płuc, które Speck nazywał "zaburzeniem kiedyś powszechnym, ale dziś już rzadkim."
Wichita - (wich'-i-tah); Indianie północnoamerykańscy. Sami siebie nazywali Kitikitish co prawdopodobnie znaczy Prawdziwi Ludzie. Francuzi mówili o nich Pani Pique (Wytatuowani Indianie Pawnee), ponieważ praktykowali oni sztukę tatuażu. Zaliczani do kaddoańskiej rodziny językowej.
Prowadzili pół osiadły tryb życia, hodowali kukurydzę i dynie. Żyli w wioskach składających się z owalnych, krytych strzechą domów.
W 1541 roku Francisco Coronado zetknął się z Indianami Wichita w legendarnym Quiuiva, południowo-wschodnim wielkim zakręcie rzeki Arkansas w południowo-środkowym stanie Kansas. Nękani przez Indian Apache, i inne wrogie plemiona, przenieśli się na początku XVII wieku do północno-wschodniej Oklahomy. Mocno naciskani z kolei przez Indian Osage, przenieśli się później nad rzekę Red, w pobliże hiszpańskiego fortu i osiedli w okolicy rzeki Washita w zachodniej Oklahomie.
Jeszcze przed 1700 rokiem Indianie Wichita weszli w posiadanie koni.
W XVIII wieku stali się aktywnymi handlarzami wymieniając kukurydzę i dynie na konie, muły i jeńców. Indianie Comanche, Wichita i Skidi odnieśli 7 października 1759 roku zwycięstwo nad hiszpańskim wojskiem pułkownika Diego Parrilli.
W 1780 roku ich liczebność szacowano na 3200 osób.
W 1835 roku podpisali pokojowy traktat ze Stanami Zjednoczonymi. Na z góry wyznaczone tereny deportowano ich w roku 1859. Podczas wojny domowej przenieśli się do Kansasu, ale wrócili do Oklahomy w roku 1867. W latach 1889-90 przejęli pejotyzm od Indian Comanche.
W 1901 roku granice rezerwatu Indian Wichita zostały zmniejszone przez rząd Stanów Zjednoczonych, przez co spore obszary ich ziem zostały otwarte dla białych osadników. W 1937 roku liczebność ich szacowano na 385 osób a w roku 1989 naliczono w oklahomskim rezerwacie 869 Indian Wichita.
wiciokrzew - (Lonicera), przewiercień lub kapryfolium. Nazwa anglojęzyczna - honeysuckle. Krzew lub pnącze półkuli północnej, z rodziny przewiertniowatych. Dorasta do 2 metrów. Posiada rurkowate kwiaty. Występuje w licznych gatunkach, z których niektóre są uprawne. Inne gatunki mają trujące owoce - jagody, wywołujące silne torsje i biegunkę. Znany jest wiciokrzew czarny (L. nigra), wiciokrzew błękitny (L. coeruler).
Indianie Chippewa używali tej rośliny w lecznictwie, przy problemach z płucami.
widłak - (Lycopodium obscurum); kosmopolityczna roślina z klasy widłakowatych. Ma zazwyczaj płożące się pędy, z wzniesionymi widlastymi odgałęzieniami bocznymi i drobne, gęsto ułożone na łodydze liście. Rośliny te są szeroko rozpowszechnione, ale były dużo bardziej liczne w erze paleozoicznej, szczególnie w karbonie, kiedy przedstawicielami tej grupy były wielkie drzewa. Obecnie żyjące gatunki osiągają niewielkie rozmiary. Widłaki występują w wielu gatunkach naziemnych, ale w tropikach przybierają postać gatunków nadrzewnych.
Widłak jałowcowy, L. annotinum, osiągający 1 metr długości i rosnący w Europie, Azji północnej i Ameryce Północnej.,
Widłak goździsty (babimór), L. clavatum, rosnący w Europie, Azji, Ameryce, Afryce, na wyspach Mariańskich i na Hawajach,
Widłak alpejski, L. alpinum, porastający góry Europy, Małej Azji, północnej Azji i Ameryki Północnej. L. obscurum L. w języku angielskim nazywany jest ground-pine. Indianie Chippewa nazywali wykorzystywali tę odmianę widłaka do leczenia zesztywniałych stawów.
Indianie Potawatomi używali zarodników owocujących kwiatów widłaka L. clavatum w zaburzeniach menstruacyjnych, jako leku tamującego krew i jako leczniczego środka ściągającego.
Indianie Ojibwa używali wysuszonych liści L. complanatum jako środka cucącego.
Odmiana L. dendroideum gotowana była i pita jako środek przeczyszczający przez Indian Montagnais w przypadku żółtaczki i twierdzono, że był w tym bardzo efektywny. Ten sam gatunek miał też pewne lecznicze wartości dla Indian Penobscot.
Kłoski widłaków mają dziś zastosowanie w lecznictwie ludowym Białych a zarodniki są używane do obsypywania pigułek w aptekach, co chroni je od zlepienia, oraz jako zasypka dla dzieci. W przemyśle metalurgicznym, szczególnie zbrojeniowym, zarodniki są używane do wysypywania form przy odlewach precyzyjnych modeli.
widłoróg - (Antilocapra americana); żyje na prerii Ameryki Północnej. Występuje w trzech gatunkach: Osbornoceros osoborni, Ilingoceros alexandrae, Hayoceros falkenbachi.
widłoząb - (Dicranum); rodzaj mchu. Rośnie masowo w borach sosnowych. Nazwa anglojęzyczna - woodmoss. Indianie Chippewa wykorzystywali ją do celów praktycznych.
wiechlina - (Poa); rodzaj trawy porastającej między innymi subarktyczną tundrę Ameryki Północnej.
Wiele Błyskawic - Ojciec Charlesa Alexandra Eastmana.
Wiele Dotknięć - Wódz Indian Crow. Anglojęzyczno brzmiące jego imię to Plenty Coups, które też na język polski tłumaczone jest Dużo Ciosów. Pozostawił po sobie opowieść, której akcja najprawdopodobniej rozgrywała się w okolicy 1861 roku. Oto jej treść:
"Na jednej z wypraw po konie spotkaliśmy na Cloud Peak inną grupę tropiącą ślady obozu wroga i w końcu połączyliśmy swoje siły na wojennej ścieżce. Jedna grupa szła z Black Hills, a druga z zachodu. Ślady, jakie napotkaliśmy, były świeże i dobrze widoczne. Zostawiło je wiele rodzin, które były gdzieś przed nami. Przed zachodem Słońca Wilki (nasi zwiadowcy) przynieśli wiadomość o dużej wiosce znajdującej się nad Goose Creek. Ależ to była wioska! Sięgała od Goose Creek do rzeki Tongue. Pięć bębnów grało jednocześnie, a wielka polana była cała zapełniona końmi. Zobaczyłem na raz chyba najwięcej tipi w swoim dotychczasowym życiu. Nie mieliśmy szans w walce przeciwko tej wiosce, ale mimo to chcieliśmy ukraść im trochę koni. Spojrzałem na niebo; Księżyc już wzeszedł czekając na noc. Nasi wodzowie zwołali naradę, na którą po kolei się stawili. Skalny Dzwon skinął na mnie, Niedźwiedź W Wodzie zawołał Zakrywającego Swoją Twarz. Obaj podeszliśmy by otrzymać instrukcje. My dwaj, i kilku innych wybranych przez Pół Żółtej Twarzy i Ognisty Wiatr, mięliśmy iść do wioski i odciąć tak dużo koni, ile zdołamy. Reszta grupy miała pozostać w ukryciu na wypadek gdybyśmy zostali odkryci podczas odwrotu. Byłem bardzo dumny.
Ja, oraz Zakrywający Swoją Twarz, mięliśmy działać razem. Czekaliśmy jak się ściemni, ale zmierzch nie nadchodził. Zamiast tego, Księżyc stawał się coraz bardziej jasny. Bębny nadal grały informując nas, że wróg nadal tańczy i że jest zbyt zajęty zabawą by zwracać uwagę na konie.
Letnie noce są krótkie i świt mógł nadejść szybko. Nie mogliśmy więc czekać dłużej.
- Pozwólcie nam iść - powiedziałem.
W końcu spętaliśmy nasze konie. Nie lubiłem opuszczać swojego wierzchowca - był najlepszym koniem, jakiego kiedykolwiek miałem, ale też nie mogłem teraz go wziąć ze sobą.
Ruszyliśmy, ale nim się spostrzegłem, Zakrywający Swoją Twarz zniknął. Zostałem sam pośród tipi wroga. Najbliższe było tipi Pasiastych Lotek (czejeńskie). Nie ma co - wioska była ogromna, a Indianie Sioux nie byli sami. Mieli towarzystwo i myślę, że to mogło wywołać w nich pewność tego, że nikt ich nie zaatakuje. Tak wiele tipi przytłoczyło mnie. Poczułem się osamotniony. Postanowiłem znaleźć miejsce gdzie nie były one tak gęsto ustawione - nie mogłem jednocześnie patrzeć przed siebie, za siebie i na boki. Odszedłem już kawałek i znalazłem luźniejsze miejsce. Stało tam na uboczu jedno bardzo wysokie tipi przy którym był przywiązany bardzo wspaniały, gniady koń. Natychmiast zapragnąłem go mieć, ale miałem się na baczności, ponieważ spostrzegłem, że pokrycie tipi jest lekko podniesione. Zauważyłem też, że jest to domostwo Indian Arapaho.
(...) Mój wzrok skupiony był na gniadym koniu. Skubał on trawę przed tipi, do którego tyczki był przywiązany. Ktoś musiał go bardzo kochać, gdyż spał, trzymając sznurek pętający konia w ręku. Nie mogłem go za to winić. Pomyślałem, że gniady musiał być tak dobry jak Jeleń, mój koń - najlepszy wojenny koń, którego uwiązałem na końcu wioski. Żaden Indianin Sioux nie miał lepszego konia niż ten Indianin Arapaho. Podczołgałem się jak mogłem najciszej. Skóra tipi była podniesiona z przodu, a linka znikała w ciemnościach. Chciałem zajrzeć do środka, ale Księżyc tak świecił, że oświetlał wszystko wyraźnie dookoła. Zatrzymało mnie to z dala od tipi. Nie mogłem nić zobaczyć i nic usłyszeć. Czekałem na okazję. Leżałem płasko na ziemi obok gniadego i już podniosłem nóż by odciąć konia, gdy nagle coś poruszyło się wewnątrz. Opuściłem rękę z nożem. Indianin Arapaho wstał i spojrzał na swego konia, którego cień padał na mnie. Nie ośmieliłem się poruszyć. Pięć bębnów nadal grało (...) Nie mogłem zbyt długo pozostawać w tej pozycji. Nawet jeśli nie spostrzegł mnie Indianin Arapaho, to inni Indianie Crow mogliby zostać odkryci i mógłbym zostać wtedy złapany, lub nawet zabity. Zacząłem więc powoli wyczołgiwać się z końskiego cienia, dopóki nie oddaliłem się wystarczająco daleko, poza zasięg wzroku Indianina Arapaho. Odszedłem szybko w poszukiwaniu innego konia. Ten był kremowy, z białą grzywą i ogonem. To był dobry koń, ale nie tak dobry jak gniady. Był przywiązany do tipi jakiegoś Indianina Sioux - było ono ciemne i spokojne. Jego właściciel najprawdopodobniej tańczył. Podszedłem i odciąłem konia. Ale nadal chciałem gniadego; nie mogłem odejść z obozu bez niego. Pomyślałem, że spróbuję raz jeszcze. Kremowy koń był łatwy do zauważenia, zwłaszcza w taką księżycową noc. Miałem nadzieję, że pomoże mi to w kradzieży gniadego. Prowadziłem więc kremowego, zmagając się z nim i ukrywając za nim swoją postać, zwłaszcza przed spojrzeniem Indianina Arapaho. Ponownie dodarłem do gniadego, cały czas spodziewając się poczuć strzałę w boku lub zobaczyć błysk wystrzału z ciemnego otworu tipi. Oba konie zastanawiały się co się dzieje, dotykając się nosami. Ich ciepłe ciała napierały na moje boki, a ja wciąż wpatrywałem się w ciemną dziurę. Nic się nie poruszyło - być może mężczyzna zasnął. Nie przecinając liny wiążącej konia, założyłem mu na szyję swój własny powróz, spuszczając go obok jego nogi. Chwyciłem drugi jej koniec i zacząłem po cichu odchodzić, prowadząc kremowego. Szliśmy tak dopóki lina się nie napięła. Stanąłem i zacząłem powoli ciągnąć za linę. Srokacz czując, że ktoś go ciągnie, zaczął podążać w moim kierunku. Gdy się zbliżał, zwinąłem linę. Srokacz znalazł się w maksymalnym zasięgu liny Indianina Arapaho i nie mógł już iść dalej. Uważnie słuchałem i patrzyłem. Jeśliby Indianin Arapaho pociągnął za linę przywołując konia do siebie, pozostawiłbym linę przywiązaną do pyska srokacza i odszedłbym z kremowym. Ale on nie pociągnął. Srokacz stał z zawieszonymi linami i zastanawiał się, co się dzieje. Właściciel koni wciąż spał. Zaprowadziłem kremowego za srokacza i odciąłem linę krępującą srokacza. Zacząłem się wycofywać na skraj wioski, gdzie pozostawiłem mojego Jelenia. Byłem w połowie drogi, gdy rozległ się strzał, a potem następny. Wskoczyłem na srokacza i popędzając kremowego do biegu, myślałem o Zakrywającym Swoją Twarz. Skalny Dzwon był pierwszym Indianinem Crow jakiego napotkałem. Prowadził on Jelenia. Gdy się zrównaliśmy, rzucił mi linę do konia.
- Prowadź go ty. Może go ktoś potrzebować.
Cała wioska była rozbudzona. Słychać było wystrzały. Nie było czasu by zmieniać konie. Odrzuciłem lejce do Skalnego Dzwonu, ale on ich nie złapał. Jeleń został za nami - mój cudowny wojenny koń nie był już mój. Indianin Sioux, który go złapał, był szczęściarzem.
Myślałem, że Zakrywający Swoją Twarz został odkryty, ale to inna grupa wypędziła przestraszone konie na wioskę. Wiedziałem, że mamy dużo koni, ale nie czekałem aby z kimś porozmawiać, lecz uciekałem do miejsca, gdzie zostawiliśmy naszych dwóch strażników i nasze ubrania. (...) Gniady był szybki i jako pierwszy dojechał na miejsce.
- Przygotujcie się! - Krzyknąłem zeskakując z konia i zakładając nogawice i koszulę. - Nasi wracają!
Słyszałem tętent już gdy zakładałem koszulę. Zanim cały się ubrałem, widziałem już wskakujących na koń mężczyzn gotowych kierować pędzącymi wierzchowcami. Za nimi byli już wrogowie. Cięgle słychać było wystrzały. Całość prowadziło czterech Indian Crow. Jechali oni szybko jak wiatr w kierunku urwiska. (...) Stałem nieruchomo, a mój oddech nieomal mnie udławił, gdy pierwszy koń przeskoczył ponad krawędzią. Wszyscy przelatywali nade mną - konie i jeźdźcy - jak wir suchych liści niesiony przez wiatr. I zanim zrobiłem dziesięć kroków, wszyscy byli uratowani. Nie mogłem uwierzyć swoim oczom; był tylko jeden ranny - jego twarz była rozbita, a koń nieżywy.
W końcu poczułem się szczęśliwy; dojechaliśmy do punktu, gdzie mieliśmy najlepsze miejsce do odparcia ataku wroga.
Trzy dni później jechaliśmy przez wioskę śpiewając pieśń zwycięstwa, a nasi wodzowie, Siedzący Pośrodku Ziemi i Żelazny Byk, wyszli aby nas powitać, śpiewając pieśń pochwalną. Moje serce radowało się, ale Zakrywający Swoją Twarz, zorientowawszy się, że zwierzę, które ukradł, to klacz - czuł niesmak i zadeklarował się, że powróci i ponownie ukradnie konie."
Wielka Niedźwiedzica - Gwiazdozbiór. Istnieje opowieści Indian Micmac pt. "Wielka Niedźwiedzica i siedmiu myśliwych".
Wielka Stopa - Si-tanka, znany Stanozjednocznikom jako Big Foot. Zwany był również Cętkowanym Łosiem (Spotted Eagle). Zginął 29 grudnia 1890 oku na strumieniem Wounded Knee.
Wielka Wrona - Indian Sioux. Zimowe Kroniki odnotowały, że został on zabity przez Indian Crow w roku 1859/60.
Wielkie Drzewo (1) - Indianin Comanche. Wziął udział w dwudniowych walkach rozpoczętych 22 sierpnia 1874 roku w obozie Indian Noconee Comanche, których chciał rozbroić pułkownik Davison.
Wielkie Drzewo (2) - Adoette; urodzony w 1845 roku jeden z najsłynniejszych wodzów Indian Kiowa. Brał udział nieomal we wszystkich walkach i wyprawach tych Indian. Po napadzie nad Salt Creek na tabor kapitana Warrena 17 maj 1871 roku wraz z Stantą zesłany został na dwa lata do więzienia stanowego w Huntsville. Po wyjściu na wolność wziął udział w powstaniu lat 1874-75. Po kapitulacji osiadł na farmie i przyjął chrześcijaństwo występując przeciwko Tańcowi Ducha.
Wielkie Drzewo zmarł w latach 30-tych XX wieku.
Wielki Łuk - Zepko-eete; był jednym z najstraszniejszych wojowników Indian Kiowa. Urodził się nad Elk Creek w 1833 roku. W sprawach religii był wielkim sceptykiem, szczególnie, jeśli chodziło o czarowników. Z tej racji Indianie Kiowa traktowali go podejrzliwie i z obawą. Miał słabość do kobiet, co udowodnił porywając w 1851 roku żonę współplemieńca. W 1851 roku był już uznanym wodzem wojennym. Ugruntował swą sławę wyprawami na Indian Ute i Navajo. Na wyprawy wyruszał samotnie lub z jednym, dwoma meksykańskimi jeńcami, których adoptował. Ponieważ żył na Staked Plains wraz z Indianami Comanche Kwahadi i nie odwiedzał placówek wojskowych, mało był znany białym. 27 września 1874 roku wziął udział w potyczce z wojskiem USA w kanionie Palo Duro. Chociaż był wrogiem, to w 1875 roku Kopiący Ptak wysłał go jako wywiadowcę armii USA by sprowadził tych Indian, którzy jeszcze się nie poddali.
W 1886 roku Wielki Łuk poprowadził kilku współplemieńców do Antelope Hills, by za pozwoleniem agenta odzyskać stado prowadzone przez białych koniokradów. Otoczył i zabił złodziei odzyskując konie, mimo, że miał tylko kilka sztuk amunicji.
Wielki Orzeł - Był nieprzejednanym przeciwnikiem podporządkowania się białym.
Wielki Niedźwiedź - Wódz Indian Cree, których w 1885 roku poprowadził w szeregi powstańców Louisa Riela. Dowodząc swoimi ludźmi zdobył 2 kwietnia osiedle kolonistów Frog Lake zabijając dziewięciu ludzi i uprowadzając dwie kobiety. 24 kwietnia współuczestniczył w pokonaniu oddziału generała Middletona. W nocy z 21 na 22 czerwca Indianie Cree, wciąż prowadzeni przez Wielkiego Niedźwiedzia, dopadli w Camp David zapasy amunicji zabijając 70 żołnierzy. 8 sierpnia skapitulował honorowo przed pułkownikiem Grazertem. Indian nie uznano ich za buntowników i nikt nie został ukarany.
wieloryb - Występujący w mitologii Indian Haida Wieloryb Zabójca nazywany był scana i wierzono, że jest on początkiem i istotą zła. Prowadził on też uporczywą i niezmordowaną walkę z Ptakiem Grzmotu.
Najbardziej zaszczytnym zajęciem u Indian Makah było polowanie na wieloryby. Uczestniczyli w nim tylko naczelnicy i ich synowie. Łowcy przygotowywali się do polowania poprzez rygorystyczne posty łącznie z wstrzemięźliwością seksualną. Każdy z myśliwych musiał sobie zaskrobić przychylność ducha wspierającego, zwanego u Indian Makah Tumanos i występującego często w postaci zwierzęcej i ofiarowywać mu w darze pieśni-modlitwy. Modlitwa taka mogła być dziedziczona po ojcu lub dziadku.
Mężczyźni podpływali do walenia z tyłu i atakowali go harpunami utrzymywanymi na powierzchni wody przez pływaki z foczej skóry. Gdy ofiara była poraniona i osłabiona, jeden z myśliwych, włócznią zakończoną ostrą muszlą małża, przecinał ścięgna ogona wieloryba, tak, że zwierzę nie mogło dalej płynąć. Inny myśliwy skakał do wody i zaszywał pysk walenia, żeby nie wydobywały się ze gazy; to pomagało podtrzymać cielsko na wodzie podczas ciągnięcia go ku brzegowi.
Indianie Makah polowali na wieloryby w latach 20-tych XX weku, a rząd USA zakazał łowienia wali szarych w 1937 roku, aby ratować zagrożony gatunek. Wodzowie Indian Makah domagali się jednakże cofnięcia tej decyzji mówiąc, że wznowienie polowań na wieloryby mogłoby pomóc w integracji plemienia. W październiku 1997 roku uzyskali prawo do odłowu czterech (lub według innych źródeł - pięciu) wielorybów rocznie
wieloząb wiosłonos amerykański
wierzba - (Salix); dwupienne drzewo lub krzew. Lubi światło, szybko rośnie. Kwiaty ma owadopylne, zebrane w bazie. Liście jej są lancetowate lub eliptyczne. Indianie Mohawk nazywali ją o:se, wierzbę czarną nazywali - ose'ko:wa, a wierzbę czerwoną - onekwenhtara niwatahtshero:ten. Występuje w 300 gatunkach.
Wierzba wikliniarska, S. covda americana, dostarcza wartościowych pędów dla wilkiniarstwa. S. purpurea to wiklina purpurowa.
Wierzba zielona to S. herbacea.
Jeden z klanów, lub grupa, Indian White Mountain Apache nosiła nazwę Koihatin, czyli Wierzba.
Indianie Chippewa używali samych korzeni, lub w kombinacji z innymi korzeniami, do leczenia biegunki. Palili ją też w fajkach.
wierzbówka kipczyca - (Epilobium augustifolium); Indianie Chippewa używali zewnętrznie liści tej rośliny do leczenia stłuczeń. W tym celu świeże, lub wysuszone, liście zwilżano i stosowano jako okład. Taki sam okład służył też do usuwania drzazg
wierzkowiska arnika
wiesiołek - (Oenothere); dwuletnia roślina zielna z Ameryki Południowej i Północnej. Wyrasta do 1,5 metra wysokości. Jest mniej lub bardziej owłosiony. Ma mięsisty korzeń w kształcie buraka.
Wiesiołek dwuletni, O. biennis, ma żółte kwiaty. Dorasta do 60-90 centymetrów wysokości. Pochodzi z Ameryki Północnej.
Wiesiołek wąskolistny, O. parviflora (lub Onagra muricata) dorasta do 40-80 centymetrów. Pochodzi z Ameryki Północnej.
Wiesiołek zawleczony do Europy rozprzestrzenił się prawie na całym jej obszarze. Uważany jest za dzikie warzywo. W jesieni lub na wiosnę, zanim wyrośnie pęd kwiatowy, zbiera się jego korzenie i przyrządza je na wiele sposobów: gotowane i pocięte jako sałatę albo na jarzynę. Dodaje się je również do ryb i dziczyzny. Liście są niejadalne.
wietlica - (Athyrium filix-foemina); Indianie Chippewa wietlicę nazywali "lekiem Winabojo" i twierdzili, że to on dał im tę roslinę. Wykorzystywali ja do leczenia dolegliwości związanych z zatrzymaniem moczu. W tym celu należało wziąć cztery kawałki korzenia i szybko je zagotować. Pozyskany wyciąg podawano do picia zaraz po ostygnięciu.
wiewiórka - Indianie Cheyenne nazywali ją no'ee'e.
wiewiórka czarna - Indianie Seneca nazywali ją jo'kda:gö.
wiewiórka czerwona - (Tamiasciurus hudsonicus); żywi się szyszkami, grzybami, jajami i pisklętami ptaków. Żyje w Ameryce Północnej. Indianie Seneca nazywali ją joni:sgyö:n.
wiewiórka czikari - (Tamiasciurus douglasi); występuje w Ameryce Północnej.
wiewiórka latająca - Indianie Seneca nazywali ją tha:wa:sö:n.
wiewiórka rudobrzucha - (Sciurus auregaster); występuje w Ameryce Północnej.
wiewiórka szara - (Sciurus carolinensis); żyje w lasach Ameryki Północnej.
wiewiórka ziemna - Indianie Seneca nazywali ją jiö'gwai's.
wigginsja - (Wigginsia D.M. Porter); jest to nowa nazwa znanego rodzaju kaktusów Malacocarpus SD. Pierwotna jego nazwa pochodziła z roku 1849. Okazało się jednak, że nie może być używana, ponieważ już wcześniej użyto jej do oznaczenia innej rośliny. Dlatego też nastąpiło przemianowanie tego rodzaju na rodzaj Wigginsia. Są to rośliny kuliste, zwykle rosnące pojedynczo. Wierzchołek mają pokryty gęstymi, wełnistymi włoskami. Z areol wyrastają spod tych włosków żółte, talerzykowato rozpostarte kwiaty. Do lat 80-tych XX wieku opisano 12 gatunków tego rodzaju. Później dopisano jeszcze kilka.
wigoń (1) - Delikatna wełna z sierści wigonia.
wigoń (2) - (Vicugna vicugna), zwany też wikunią. Ssak z rodziny wielbłądowatych i przeżuwacz spokrewniony z lamą i alpaką. Żyje w niewielkich stadach prowadzonych przez jednego samca po suchych, stepowych płaskowyżach Andów (Ekwador, Peru, Boliwia) na wysokościach 3500 - 5000 metrów n.p.m. Nazwa wywodzi się z języka Indian Keczua, od ich nazwy tego zwierzęcia - wikúńa.
wigwam - Szałas Indian okolic Wielkich Jezior i terenów położonych na wschód od nich, zbudowany z wygiętych w łuk prętów pokrytych korą, matami plecionymi z sitowia albo skórami. Nazwa wywodzi się z języka Indian Abnaki i Massachusetts, od słowa wîkwâm, znaczącego dosłowni "ich mieszkanie".
wiktoria - (Victoria); rodzaj rośliny z rodziny grzybieniowatych. Występuje w dwóch gatunkach wodnych z Ameryki Południowej. Jest częstym składnikiem lasów igapo. Wiktoria królewska lub amazońska (Victoria regia, Victoria amazonica), występująca w dorzeczu Amazonki, ma ogromne pływające liście o średnicy do 2 m, na brzegu lekko podwinięte, kwiaty białe średnicy 40 cm, kwitnące nocą przez 2 kolejne dni, nasiona jadalne. Wiktoria brazylijska (Victoria cruziana) z dorzecza Parany ma liście nieco mniejsze, ale o silniej podwiniętych brzegach (do 10 cm). Oba gatunki są uprawiane w ogrodach botanicznych całego świata jako szczególna atrakcja.
wikunia wigoń
wilczek krótkouchy - (Aelocynus microtis); ssak z rodziny psowatych. Zamieszkuje stepy i rzadkie lasy strefy podzwrotnikowej Ameryki południowej.
wilcze ziele arnika
wilczomlecz - (Euphorbia pulcherrima) zwana też poinsencją lub gwiazdą betlejemską. Jest to podkrzew z rodziny wilczomleczowatych. Pochodzi z Meksyku i Ameryki Południowej. Ma duże, pojedyncze liście, zebrane szkarłatnie w górnej części łodygi i tworzące dekoracyjną rozetę wokół małych, niepozornych kwiatów. Hodowany jest jako ozdobna roślina szklarniowa.
wilk - (Canis lupus); ssak z rodziny psowatych. Indianie Cherokee nazywają go waya, a Indianie Cheyenne - hó'nehe, a Indianie Seneca - otha":yö:nih. Indianie Caddo nazywali wilka Tasha i taką też nazwę nosił jeden z dziesięciu ich klanów.
Latem żywi się drobnymi gryzoniami, ptakami, gadami. Zjada także owady i owoce. Występuje w Eurazji i Ameryce Północnej od tundry po strefę podzwrotnikową.
Zwierzę to pojawiło się w okresie mustierskim, prawie 50000 lat temu.
Na początku XVIII wieku podano opis wioski Indian Bayogoula, w której znajdowały się dwie świątynie u drzwi których stały między innymi figury przedstawiające wilki.
Łój otrzymywany z wilka Indianie wykorzystywali do celów leczniczych.
wilk grzywiasty - (Chrysocyon brachyurus); ssak drapieżny z rodziny psowatych, zamieszkujący bardzo już nielicznie pampasy i trawiastą sawannę na obszarach leżących od północno-wschodniej Brazylii po północną Argentynę. Wielkością przypomina wilka, ale waży tylko około 20 kg. Ma bardzo smukłą sylwetkę, długie nogi i uszy. Sierść ma barwę rudoczerwoną, jedynie grzywa i dolna część nóg są czarne. Prowadzi nocny tryb życia polując na gryzonie i ptaki, ale odżywia się także różnorodnym pokarmem roślinnym.
wilkoksja - (Wilcoxia Br. et R.); rodzaj kaktusów rosnących w postaci małych krzaczków w Teksasie, północnym i środkowym Meksyku i na Półwyspie Kalifornijskim. Opisane są w 8 gatunkach.
Willopah Kwalhioqua
Wina'lagilis - Duch Wojownik, jeden z Duchów Kanibali Indian Kwakiutl, opiekun Bractwa Hamasta, którego moc pozwalała wtajemniczonym być odpornym na ból i cierpienie, i sprowadzić na wrogów "niewidzialne", śmiercionośne choroby.
Winnebago - (Win-ne-ba'y-go). Indianie Północnego Wschodu Ameryki Północnej. Nazwa pochodzi od zniekształconego przezwiska algonkińskich Indian Ojibway stosowanego wobec tego plemienia, a brzmiącego Winipig - Brudna Woda. Ich rodzima nazwa to Ho-tcha'ng-gara, co znaczy Dużo Łowiący Ludzie. Żyli na zachodnim brzegu jeziora Michigan. Zaliczeni do rodziny językowej siouan-chiewere. Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, strzechą lub skórami. Utrzymywali się głównie z myślistwa i uprawy kukurydzy.
W ich micie kosmogonicznym stwórca uspokoił wirującą ziemię rozmieszczając cztery wiatry w czterech kierunkach kardynalnych, a następnie obciążając cztery krańce ziemi czterema olbrzymimi wężami. Stwórcy pomagało czterech pomocników. Odbyte zostały cztery podróże w celu usunięcia złych duchów ku czterem krańcom świata.
Jedna z ich legend mówi, że byli kiedyś o wiele większym plemieniem, ale zostali wyniszczeni przez silniejszych Indian Illinois.
Biali po raz pierwszy poznali tych Indian nad zatoką Green. Żyli tam wtedy w otoczeniu ludów mówiących językami algonkińskimi. Utrzymywali dobre stosunki z Francuzami, a potem z Anglikami, ale wystąpili przeciwko osadnikom Stanozjednoczników, którzy pod koniec XVIII wieku weszli na ich ziemie. W 1827 roku rozpoczęli tak zwaną Wojnę Indian Winnebago, ale ją przegrali.
W 1822 roku liczebność ich oszacowano na 5800 osób. Między 1828 a 1840 rokiem scedowali swoje ziemie w Wisconsin i przenieśli się do Minnesoty.
Wojna i epidemia ospy zmniejszyła ich liczebność w 1832 roku do około 25 osób.
Od 1837 roku rozmieszczeni byli po stanie Iowa, Minnesota i Dakota Południowa, aż do chwili ustanowienia dla nich rezerwatu na terenie Nebraski w 1864 roku.
W 1865 roku zostali deportowani na tereny Indian Omaha. W latach 1892-1901 przejęli religię pejotyzmu.
W 1933 roku Indianie ci liczyli 1212 osób. Pozostałych 1456 rozsypanych było w Wisconsin, gdzie ich największe skupiska były w okręgu Adams, Jackson, Shawano i Marahon. Ogólna liczba plemienia wynosiła wtedy 2668 osób.
W 1970 roku było 1813 Indian Winnebago w Nebrasce i 1330 potomków plemienia, którzy powrócili do Wisconsin. W 1985 roku Rezerwat Winnebago w Nebrasce miał 1183 członków a Indianie Winnebago z Wisconsin liczyli 1912 osób.
winobluszcz - (Parthenocissus); drzewiaste pnącze z rodziny winoroślowatych o czepnych wąsach opatrzonych w przylgi. Kwiaty ma zielone, zebrane w baldachogrona. Ma niejadalne, zwykle granatowe, jagody. Uprawiany jest jako roślina ozdobna.
Winobluszcz pęciolistkowy, P. quinqefolia, ma sine jagody. Pochodzi z Ameryki Północnej.
Indianie Chippewa łodygi winobluszcza P. quinquefolia cięli na małe kawałki i gotowali, Między korą zewnętrzną a drewnem jest słodka substancja, którą to Indianie ci zjadali trochę na sposób podobny do jedzenia kukurydzy z kolby. Wodą, w której ugotowano winobluszcz, dalej była gotowana, aż do pozyskania syropu. Gdy zabrakło cukry, w syropie tym gotowano dziki ryż.
winorośl - (Vitis); roślina z rodziny winoroślowatych. Pnącze, rzadziej krzew, o długich, drewnianych pędach z wąsami czepnymi. Kwiaty ma zebrane w groniaste kwiatostany. Występuje w wielu gatunkach w klimacie umiarkowanym, subtropikalnym i częściowo tropikalnym. Największe znaczenie gospodarcze ma winorośl właściwa (latorośl winna), uprawiana w wielu odmianach ze względu na jadalne owoce (winogrona) spożywane na surowo i służące do wyrobu soków i win.
Winorośl V. vulpina L. Indianie Cheyenne nazywali hoh pah tsi nă' mins (hohp, soczysty). Jej dzikie winogrona jedli zawsze świeże, nigdy ich nie suszyli.
Indianie Chippewa używali wewnętrznie korzenia winorośli jako ogólnego leku dla diabetyków. Moczonym zaś korzeniem leczyli reumatyzm stawów.
Wintun - lub Winta; Indianie z Kalifornii. Zamieszkiwali Górę Shasta i rejon górnego dopływu rzeki Sacramento. Zaliczeni do rodziny językowej panutian-wintun. Mieszkali w kopulastych domach krytych korą, strzechą lub skórami. Utrzymywali się głównie z myślistwa i uprawy kukurydzy. Dzielili się na Indian Wintun wzgórz, Północnych Indian Wintun (zwanych też Wintu lub Trinity Wintun) oraz na Rzecznych Indian Wintu.
W 1970 roku było 179 Indian Wintun w Kalifornii. W 1985 roku było 101 osób na Ranczerii Cortina, 72 osoby na Ranczerii Colusa, 133 osoby na Ranczerii Grindstone i 49 osób na Ranczerii Rumsey.
wiosłonos amerykański - (Polyodon spathula) lub wieloząb; ryba wschodniej części Stanów Zjednoczonych.
wireo czerwonooki - (Vireo olivaceus); ptak lasów liściastych Ameryki Północnej.
wiśnia amerykańska - Indianie Mohawk nazywali ją teiakonia'tawne:'eks.
wiśnia z Barbados - (Malpighia glabra), zwana także acerolą. Niski, wiecznie zielony krzew z Ameryki Środkowej, uprawiany na niewielką skalę dla jadalnych owoców.
witheryt - Minerał. Większość okazów witherytu jest biała; zdarzają się jednak szare lub jasnożółte. Wykorzystywany jest do otrzymywania różnych związków baru. Powstaje przez krystalizację z gorących, krążących w skałach, roztworów wodnych w żyłach hydrotermalnych.
Do najważniejszych miejsc jego występowania na Ziemi Indian należą m.in. stan Kalifornia oraz miejscowość Cave In Rock leżąca w stanie Illinois (USA).
Witoto - Indianie z Kolumbii i Brazylii. Zaliczeni do rodziny językowej witoto i podrodziny o takiej samej nazwie. Wraz z kilkunastoma innymi plemionami wchodzą w skład odrębnej rodziny witotoańskiej języków makrokaraibskich. Zamieszkują oni (około 20 tys.) obszary Kolumbii i Peru (zachodnią część Amazonii między dopływami Napo i Caqueto). Prowadząc półkoczowniczy tryb życia nadal zajmują się zbieractwem, myślistwem i rybołówstwem, oraz prymitywną uprawą roli.
wiwianit - Wiwianit jest minerałem powstającym w środowisku zawierającym fosforany z rozpuszczanych szczątków organicznych. Jego kryształy mają najczęściej pokrój słupkowy lub tabliczkowy i występują zazwyczaj w postaci skupień gwiaździstych lub kulistych. Spotykany jest często także w postaci ziemistej lub sproszkowanej, głównie na torfowiskach. Jest bardzo popularny wśród zbieraczy, ale wymaga specjalnego traktowania, gdyż wystawiony na działanie światła i powietrza zmienia swoją barwę. Od bardzo dawna stosowany jest przez artystów jako barwnik niebieski. Niegdyś określany był nazwą "niebieska ziemia żelazna".
W Polsce stosowano go kiedyś na wsiach do malowania domów.
Spotyka się go m.in. w osadach bogatych w skamieniałości zwierząt, gdzie zastępuje częściowo pierwotny materiał kości. Rozpowszechniony jest na całym świecie. Najładniejsze jego kryształy pochodzą z Poopó (Boliwia). Znajdowany jest też i w USA - Mullica Hill (New Jersey) i Leadville (Kolorado).
W Polsce rozpowszechniony jest w rudach bagiennych na niżu a w postaci ładnych kryształów znaleziony został m.in. w Łukowie.
Wiyot - Indianie z północnej Kalifornii. Żyli nad jeziorem Blue. Zaliczeni do algonkińskiej rodziny językowej. Mieszkali w prostokątnych domach z desek. Utrzymywali się głównie z myślistwa, zbieractwa i rybołówstwa.
wizja - Wizje o niedźwiedziach miały prawdopodobnie szczególne znaczenie w leczeniu. Orla Tarcza, Indianin Sioux, powiedział, że swą wiedzę o leczniczych ziołach otrzymał od niedźwiedzia, który wpierw przekazał mu instrukcje dotyczące sporządzania większości używanych przez niego lekarstw do leczenia chorych a w późniejszym czasie nauczył go sporządzania lekarstw dla dzieci.
wizon norka amerykańska
włosy - Indianie Cheyenne włosy, tak jak i głowę, nazywali me'ko. Na przestrzeni czasu niektóre plemiona północnoamerykańskie zmieniały zwyczaje co do golenia głów, noszenia i czesania włosów, nieraz przejmując w części lub całkowicie obce wzory. Ponadto u mężczyzn często dominowały indywidualne upodobania. Ogólnie można jednak przyjąć zasadę, że mieszkańcy krainy lasów przeważnie golili głowy całkowicie lub częściowo, podczas gdy Indianie wielkich równin (a w każdym razie już od czasu zdobycia koni) w większości nosili długie włosy, a nieraz nawet sztucznie je wydłużali wplatając we własne - włosy z ogonów zwierzęcych. Należy jednak zaznaczyć, że w niektórych plemionach zamieszkujących wielkie równiny, członkowie różnych stowarzyszeń dla odróżnienia się naśladowali zwyczaje mieszkańców lasów i golili głowy, pozostawiając jedynie czuby bądź sam lok skalpowy jako ceremonialne symbole. Jeśli chodzi o Indian równin to długie włosy nosili Indianie Blackfoot, Cree, Hidatsa, Mandan, Arikara, Crow, Dakota, Cheyenne, Iowa, Ponca, Apache, Comanche.
Usuwanie włosów z okolic podbrzusza i innych miejsc było praktykowane tak przez mężczyzn jak i kobiety, a mężczyźni ponadto wyrywali zarost na twarzy. Wyrywane owłosienie, jako "nieczyste", wolno było jedynie zakopać w ziemi. Nie mogło ono być spalone, ponieważ palenie czegokolwiek symbolizowało ofiarę dla sił nadprzyrodzonych. Pogardliwymi indiańskimi nazwami dla białych ludzi były między innymi "Owłosione Piersi" i "Zarośnięte Usta", co wyrażało wstręt Indian do zarostu na twarzy i do owłosienia na ciele.
Indianie Chippewa wyciągiem z korzenia rośliny dirca palustris myli włosy, aby były mocniejsze i aby lepiej rosły.
Po śmierci Indianina Sioux przechowywano jego lok włosów, by wyciągnąć go po roku na ceremonię "Ocierania Łez", która miała na celu pogodzenie się ze stratą i żalem, oraz oddać cześć zmarłemu.
WNIA - Women's National Indians Association; Krajowe Stowarzyszenie Kobiet Indiańskich.
W ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku pojawiły się wśród białych Amerykanów grupy, które pragnęły, kierując się uczuciami humanitaryzmu, poprawić los Indian. W 1883 roku powstało WNIA, które w ciągu trzech lat rozrosło się do 83 oddziałów. Stowarzyszenie to wydawało własne pismo, w którym domagało się właściwego traktowania Indian, a zwłaszcza przestrzegania praw wynikających z podpisanych traktatów. Żądało też od Kongresu zwiększenia funduszów na szkolnictwo dla Indian, nadania im praw obywatelskich oraz indywidualnego podziału ziemi.
Wociare Uaiquiare
woda - Indianie z Karoliny używali zimnej wody jako leku na reumatyzm. Indianie Montagnais aplikowali ją na miejsca ze stanami zapalnymi. Rytualne użycie wody do ochrony przed chorobami zanotowano wśród plemion mieszkających między Meksykiem a stanem New York. Indianie używali także wód rwących strumieni jako leku na reumatyzm, malarię, bóle pleców, bóle głowy, bóle w piersiach lub żołądku, a także na słabe, lub chore, oczy.
wojna - Wojna w życiu Indian miała wysoką wartość, aczkolwiek odmienną od powszechnie przedstawianej w kinie i opisach historycznych. Była ona dla mężczyzn głównie akceptowanym kulturowo sposobem na wykazanie się czterema podstawowymi wartościami Indian Lakota. Odwaga wpajana była chłopcom od najwcześniejszych lat dziecięcych. Wytrzymałość, hart i śmiałość to cechy wdrażane im w tiyospaye przez matkę, ojca, dziadków i babki.
Wydaje się, że brawura była powszechnie akceptowana. Wewnątrz kręgu tipi i obozu, lakoccy mężczyźni byli kochającymi i opiekuńczymi synami, mężami i ojcami. Ich głównym obowiązkiem była ochrona rodziny, grupy i wreszcie narodu. Wojna służyła za ujście dla agresji. Poza tym była doskonałą okazją do zdobycia honoru, prestiżu i szacunku dla mężczyzn, a przez to samo dla żon, sióstr, matek i innych krewniaczek.
Nie trzeba tutaj przypominać również tak dobrze znanych wyczynów, jak dotknięcie wroga i pozostawienie go przy życiu. Charakterystyczny jest tutaj zwyczaj szczerego opowiadania o wojennych wyczynach danego wojownika, gdzie jednak wyliczanie czynów mogło być zakwestionowane przez innych. W opowieściach o wojennych wydarzeniach i czyichś dokonaniach tkwiła świętość (wakan).
Poza wsparciem materialnym, tj. pożywieniem, ubraniem itd., kobiety dostarczały wojownikom ogromne wsparcie psychiczne. Wyruszającej wyprawie towarzyszyło charakterystyczne tremolo kobiet. Były też często w grupie śpiewaków obwieszczających powrót zwycięskich wojowników. Przygotowywały jedzenie na uczty i często tańczyły z trofeami wojennymi lub skalpami na kijach, co uwidacznia szacunek, jakim mężczyźni darzyli kobiety. Śpiewały także wdowy. Te, które utraciły swych ukochanych w bitwie, witały wyprawę rytualnym zawodzeniem. Kobiety publicznie okazywały żałobę - obcinały warkocze, raniły członki, a czasem poświęcały pierwszą kostkę palca. Postępowanie to było dla Indian Lakota również demonstracją odwagi.
Prawdomówność i uczciwość były składnikami instytucji zwanej wakte gle oglala. Opowieści o czynach wojennych umacniały prestiż wojownika, ale jednocześnie honorowały kobiety z jego rodziny i tiyospaye. Zdarzało się, że krewna otrzymywała skalp wroga, który honorował ją i wzbudzał szacunek u otoczenia. Pozostałości tego systemu takie jak opowieści o wyczynach z I i II wojny światowej, dźwięk kobiecego tremolo oraz grzmot bębnów, pozwalają wyobrazić sobie, czym był on w dawnych czasach. Opowiadaniom towarzyszyło również rozdawanie rzeczy - nie przyjaciołom, ale biednym, pokrzywdzonym przez los, starszym, lub washigla, czyli "tym, którzy są w żałobie".
Wojna nad Rzeką Czerwoną - Powstanie Indian z kilku plemion osadzonych w rezerwatach Oklahomy i Teksasu (1874-1875). Byli to głównie Indianie Comanche, Kiowa, Arapaho i Cheyenne. Nie chcąc przystosować się do narzuconych warunków i stylu życia, wielu wojowników, szczególnie młodych, uciekło z rezerwatów i zaatakowało osiedla białych. Wypady prowadzone głównie pod wodzą Satanta i Wielkiego drzewa kosztowały życie kilkudziesięciu osadników i spowodowały interwencję wojskową. Około 3 tysiące kawalerzystów i piechurów wzięło udział w kampanii przeciw Indianom skoncentrowanym w dolinie Red River w Teksasie. Stoczono 14 bitew i większych potyczek. Wiosną 1875 roku resztki Indian, które przetrwały walki i ciężką zimę, poddały się i wróciły do rezerwatów.
Wojna Wodza Józefa - W czerwcu 1877 roku rząd USA postanowił wysiedlić południowych Nez Perce z ich ziem w Wallowa Valley w Oregonie i przenieść do rezerwatu Lapwai w Idaho. Indianie stawili opór. Przeciw nim wyruszyło wojsko pod dowództwem generała O. O. Howarda. Stojący na czele plemienia Wódz Józef był znakomitym dowódcą i pokonał Howarda 17 czerwca w bitwie w kanionie White Bird. Podobnie stało się 11 lipca nad rzeką Clearwater.
Widząc jednak, że siły białych rosną w końcu lipca Indianie ruszyli przez góry Bitter Root, chcąc przekroczyć granicę kanadyjską. 9 sierpnia nad rzeką Big Hole w Montanie zaatakowały ich oddziały generała J. Gibbona. Odparłszy wojsko Józef poprowadził plemię dalej na południe, pobił Howarda w Camas Mesdows i skręcił na północ w rejon Yellowstone. 13 września w kanionie Creek stoczył walkę z pułkownikiem S. Sturgisem i ruszył w kierunku granicy. Nie dotarł jednak do niej. Kilkanaście kilometrów od celu, w górach Bear Paw, Indian otoczyło wojsko generała N. Milesa.
Wobec wyczerpania wojowników, braku żywności i amunicji, bez szans na przebicie się, Wódz Józef skapitulował. Heroiczny marsz Indian Nez Perce dobiegł końca. Dysponując tylko 300 wojownikami, ochraniając kobiety i dzieci, Wódz Józef przebył 3500 kilometrów staczając kilkanaście bitew i potyczek. Do walki armia zmobilizowała 5000 żołnierzy i artylerię. Straty Indian wynosiły 239 zabitych, w dużej części kobiety i dzieci. Wojsko straciło 266 żołnierzy.
wolframit - Wolframit jest szaroczarnym lub brunatnawoczarnym minerałem o wyraźnym, półmetalicznym połysku. Tworzy najczęściej kryształy słupkowe lub tabliczkowe o doskonałej łupliwości oraz skupienia blaszkowate i włókniste. Wykorzystuje się go na skalę przemysłową jako najważniejszą rudę wolframu.
Spotkać go można w kwaśnych skałach magmowych, w pegmatytach a także w żyłach kwarcowych. Największe, znalezione kryształy wolframitu miały długość 20 cm.
Na Ziemi Indian znaleźć go można m.in. w Boliwii (La Paz) i w USA (Arizona, Kolorado, Kalifornia, Nowy Meksyk, Dakota Południowa). W Polsce występuje w niewielkich ilościach w Karkonoszach.
wollastonit - Minerał, który zwykle tworzy zbite, ziarniste lub włókniste skupienia zbudowane z igiełkowych, jedwabiście błyszczących kryształów. Zazwyczaj też ma barwę białą lub szarawą, czasem może być także jasnozielony lub nawet bezbarwny.
Występujący w ilościach na tyle dużych, aby opłacała się jego eksploatacja przemysłowa, wollastonit wykorzystuje się do wyrobu płytek ceramicznych, służących do wykładania podłóg i ścian a także do wyrobu izolatorów elektrycznych oraz niektórych odmian porcelany. Jest także stosowany, 26 do produkcji osłon elektrod spawalniczych i farb.
Wollastonit występuje głównie w zmetamorfizowanych wapieniach zawierających domieszkę kwarcu. Czasem spotyka się go także w alkalicznych skałach magmowych. Niekiedy jest głównym minerałem skałotwórczym dużych mas skalnych.
Duże jego wystąpienia na Ziemi Indian znajduje się m.in. w kalifornijskim okręgu Ingo County oraz w Pensylwanii (USA) a także w Kanadzie (Quebek) i Meksyku (Pichucalco).
W Polsce występuje w skarnach Rozdroża Izerskiego w Sudetach.
Won Aisa - Nasz Ojciec, dobry duch występujący w mitologii Indian Miskito. Stwórca świata i ludzi. Nie zajmował się każdym człowiekiem oddzielnie i był tak oddalony, iż nie było sensu prosić go o cokolwiek i oddawać mu cześć.
woniawiec balsamowy balsamowe drzewo
woniawiec tolutański balsamowe drzewo
Wootonekauske - Żona Króla Filipa i siostra Wetamoo.
Wounded Knee - Gdyby nie Taniec Duchów, religia obiecująca powrót zmarłych Indian, żądni zemsty Indianie Dakota rozpoczęliby wojnę. Oni jednak wierzyli, że ich wódz powróci. Po jego śmierci rozproszyli się po innych rezerwatach w obawie przed aresztowaniami za walkę z policją.
Około 130 Indian Hunkpapa przyłączyło się do Wielkiej Stopy wodza słynącego z zawierania pokoju między skłóconymi plemionami.
Wielka Stopa wódz Minneconjou obozował wtedy (17 grudnia 1890) nad Cherry Creek, nie wiedział, że tego samego dnia, gdy przyjął zbiegów z obozu Siedzącego Byka w Waszyngtonie wydano rozkaz aresztowania go.
Wódz, gdy tylko się dowiedział o śmierci Siedzącego byka zwinął obóz i ruszył w stronę obozu Czerwonej Chmury w nadziei, że wpływowy wódz udzieli schronienia jemu i jego ludziom będącym gorliwymi wyznawcami tańca duchów.
W drodze stan chorego na gruźlicę Wielkiej Stopy pogorszył się i musiał on odbywać podróż na wozie. Na domiar złego natknął się na cztery oddziały 7 pułku kawalerii Stanów Zjednoczonych pod dowództwem majora Samuela Whitside'a. Major miał rozkaz aresztowania Wielkiej Stopy, nie obawiał się jednak jego tylko jego młodych wojowników uzbrojonych w nowoczesne Winchestery. Skierował więc wodza i jego ludzi nad Wounded Knee Creek do obozu kawalerii gdzie miano dokonać rozbrojenia Minneconjou i aresztowania Wielkiej Stopy.
Wieczorem 28 grudnia 1890 Indianie pod eskortą kawalerii dotarli do Chankpe Opi Wakpala (Wounded Knee). Gdzieś w pobliżu tego strumienia spoczywało serce Szalonego Konia. Tancerze tańca duchów wierzyli, że wódz wojny Szalony Koń powstanie razem z wiosenną trawą. Tymczasem Minneconjou rozbili obóz nad wąwozem w pobliżu stacji pocztowej. Niepokój ich narodził się, gdy kawaleria otoczyła ich obóz pierścieniem swoich namiotów, ustawiając na pobliskim wzgórzu cmentarnym cztery karabiny maszynowe systemy Hotchkiss wycelowane w ich obóz. Niepokój wzrósł jeszcze bardziej, gdy w nocy dotarła reszta oddziałów 7 pułku z oficerami: Moylon'em, Varnum'em, Wallace'm, Godfrey'em i Edgerly'm. Wojownicy pamiętali tych butnych oficerów z pamiętnej bitwy nad Little Bighorn i obawiali się, że teraz kawalerzyści zapragną zemścić się za tamtą porażkę.
"Rano rozległ się sygnał trąbki, ujrzałem żołnierzy wsiadających na konie i okrążających nas, ogłoszono, że wszyscy mężczyźni mają wyjść na rozmowę, po której zostaną odprowadzeni do agencji w Pine Ridge. Naszego wodza wyniesiono z namiotu." (Wasumaza)
Pułkownik Forsyth przejąwszy naczelne dowództwo oddzielił wojowników od obozu z kobietami i dziećmi. Żołnierze przystąpili do przeszukania obozu. "Wchodzili do namiotów, wynosili nasze tobołki i rozrywali na strzępy" (Wódz Pies). Poddawano także kobiety rewizjom osobistym twierdząc, że mogą ukrywać broń pod ubraniami.
Wojownicy w kręgu narad coraz bardziej posępnieli, nie chcieli walczyć, świadczyły o tym bawiące się dzieci. Bali się jednak, że gdy oddadzą broń zostaną wszyscy zabici.
Po przeszukaniu obozu Forsyth kazał wojownikom pojedynczo wstawać, podchodzić do oficerów i oddawać broń ukrywaną pod derkami. W tej dramatycznej chwili powstał szaman Żółty Ptak, krążąc wśród wojowników odśpiewał po indiańsku pieśń tańca duchów, zapewniając, by nie bali się śmierci, gdyż kule kawalerzystów odbiją się od ich koszul duchów i polecą na prerię, a jeśli zginą to i tak niedługo odrodzą się ponownie razem z ich sławnymi przodkami.
Dwóch pierwszych wojowników nie miało przy sobie broni, dopiero trzeci Czarny Kojot poderwał się z nowym Winchesterem krzycząc, że to jego broń i, że ją odda, gdy mu oddadzą tyle ile za nią zapłacił. "Gdyby go wtedy zostawili w spokoju, oddałby broń tak, jak tego żądali. Chwycili go jednak okręcili i pchnęli w kierunku wschodnim, mimo to wydawał się obojętny na wszystko. Lufa jego karabinu nie była skierowana na nikogo. Chciał go położyć. Gdy usiłowano wyrwać mu broń rozległ się strzał..." (Wasumaza).
W chwili wystrzału szaman Żółty Ptak podniósł z ziemi garść pyłu i rzucił w powietrze. Na ten sygnał kilku młodych Minneconjou poderwało się z ziemi unosząc spod derek karabiny. Huknęły strzały. Przez kilka pierwszych chwil Indianie i żołnierze strzelali sobie w twarze, później nastąpiła walka wręcz. Ze wzgórz odezwały się karabiny maszynowe omiatając obóz z kobietami i dziećmi. "Próbowaliśmy uciekać, ale strzelali do nas jak byśmy byli stadem bizonów. Wiem, że są także dobrzy biali ludzie, ale żołnierze muszą być podli, żeby zabijać dzieci i kobiety. Indiańscy wojownicy nie postąpiliby tak z białymi dziećmi..." (Louis Niedźwiedź Łasica). "Uciekałam z tego miejsca biegnąc za tymi, którzy uciekali przede mną, mój dziadek babka i brat zginęli od kul, gdy przebiegaliśmy przez wąwóz, a mnie przestrzelono wówczas prawe biodro, gdy już leżałam na ziemi niezdolna do ucieczki, kula przeszyła mi przegub prawej ręki, mała dziewczynka przybiegła do mnie i wczołgała się pod mój koc, wtedy to ujęli nas żołnierze..." (Hakiktawin).
Walka trwała krótko, niewielu Indian miało broń a karabiny maszynowe szybko zmasakrowały obóz z kobietami i dziećmi. Wielka Stopa zginął na samym początku, mimo to później w czasie walki przebiegający żołnierze oddawali do niego strzały. Córkę Wielkiej Stopy zastrzelił w namiocie jeden z oficerów.
Żołnierze z okrzykiem "pamiętaj Custera" rzucili się w pogoń za uciekającymi, zabijali wszystkich bez względu na wiek, czy płeć, niektórzy pastwili się nad ciężarnymi kobietami rozpruwając im bagnetami brzuchy.
Po bitwie okazało się, że z 350 Indian Dakota zginęło 285, z żołnierzy 20 a 30 odniosło rany, głównie od własnych kul. Tych Indian, którzy przeżyli masakrę odwieziono wozami do Pine Ridge i ulokowano w kościele.
Dwa dni po masakrze grupa Indian Oglala z doktorem Karolem Estmanem (Indianinem Santee) przeszukała pobojowisko. Wśród stosów okaleczonych trupów znaleziono jeszcze żyjących pięcioro dorosłych i dwoje dzieci.
Trzydziestu białych podjęło się pochować poległych Indian, dostawali dwa dolary za zwłoki. Zdzierali koszule duchów z trupów na pamiątkę. Po wrzuceniu wszystkich do jednego dołu zrobiono sobie nad nim wspólne zdjęcie a następnie przysypano ziemią.
W 1903 roku Indianie Dakota na zbiorowej mogile postawili pomnik z napisem: "Ten pomnik został zbudowany przez krewnych, którzy ocaleli, oraz Indian Oglala znad rzeki Cheyenne dla upamiętnienia masakry grupy wodza Wielka Stopa w dniu 29 grudnia 1890 roku. Pułkownik Forsyth dowodził wojskami Stanów Zjednoczonych. Wielka Stopa był wielkim wodzem Indian Dakota. On często mówił "Pozostanę w pokoju do końca moich dni" dokonał wielu dzielnych czynów dla białych ludzi i czerwonych ludzi. Wiele niewinnych kobiet i dzieci, którzy nie popełnili niczego złego umarło tutaj."
Nad Wounded Knee cały naród niegdyś potężnych Indian Dakota umarł symboliczną śmiercią. Była to ostatnia walka w dziejach Indian Dakota.
"Nie widziałem jeszcze wtedy, co się skończyło. Gdy patrzę w przeszłość widzę wciąż jeszcze z wysokiego wzgórza mego sędziwego wieku zmasakrowane ciała kobiet i dzieci tworzące stosy, lub porozrzucane wzdłuż krętego wąwozu. Widzę to teraz tak wyraźnie jak widziałem wówczas młodymi oczami. I wiem, że coś jeszcze umarło tam w tym krwawym błocie, i zostało pochowane w zamieci. Marzenie naszych ludzi. Piękne marzenie... Krąg wspólnoty mego narodu rozprysł się na kawałki. Nie ma też środka. Święte drzewo umarło." (Czarny Łoś).
Dla wielu Indian Sioux pamięć o masakrze nad Wounded Knee z 1890 roku pozostaje ciągle krwawiącą raną. Mimo upływu 113 lat Ameryka nie przeprosiła dotąd Indian za zbrodnię popełnioną na bezbronnych starcach i kobietach z małymi dziećmi. Zamiast tego przyznała Medale Zaszczytu 23 żołnierzom 7 Pułku Kawalerii uważanych do dziś za bohaterów narodowych.
Wounded Knee 1973 - 27 lutego 1973 roku przywódcy AIM i ich 200 uzbrojonych zwolenników rekrutujących się głównie z założonej na początku lutego organizacji OSCRO zajęli pod groźbą użycia broni Wounded Knee w celu udramatyzowania ubóstwa, korupcji i prześladowań w Pine Ridge.
10 marca zdjęto blokadę osiedla, ale już 11 marca rozejm się załamał i federalni powrócili na wzgórza wokół Wounded Knee. Kiedy federalni rozpoczęli drugą rundę Means oświadczył, że trzej Indianie Oglala, wódz Frank Fools Crow, Matt King i Frank Kills Enemy, wyjechało do Nowego Jorku w poszukiwaniu poparcia dla ich sprawy w ONZ.
Wowinapa - Syn Małej Wrony. Mała Wrona powracając z Kanady do Minnesoty (w celu ukradzenia kilku koni) zabrał ze sobą
szesnastoletniego wówczas Wowinapę. Gdy zastrzelono ojca, Wiwinapa został schwytany przez białych. Pozwolono mu jednak dołączyć do kilku rodzin Indian Santee Dakota, które za duże zasługi oddane białym podczas powstania z 1862 roku uzyskali prawo pozostania na stałe w Minnesocie. Do dziś potomkowie tych Indian żyją tam jako rolnicy. Wowinapa przyjął chrzest i w późniejszych latach przyczynił się do powstania Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Młodych Mężczyzn Indian Dakota.
wół piżmowy - lub ovibos. W okresie zlodowacenia żył na wielkich równinach Eurazji i Ameryki Północnej. Jego pożywieniem były głównie mizerne rośliny i porosty wygrzebywane spod śniegu. Stanowił jedno z głównych źródeł utrzymania dla Indian Chipewyan.
wrona -(Corvus brachyrhynchos). Indianie Cheyenne nazywali ja ókohke, a Indianie Cherokee - kagu. Indianie Caddo nazywali wronę Kagaih i taką też nazwę nosił jeden z dziesięciu ich klanów.
Wroni Niedźwiedź - Kangi-mato; Crow Bear. Żyjący w połowie XIX wieku Indianin Sioux, ojciec Dzielnego Bawoła. Był znanym pieśniarzem i leczniczym człowiekiem, który dożył wieku 80 at. W jednej ze swych wizji ujrzał on niedźwiedzia i główna, ułożona prze niego pieśń dotyczy tego faktu lub też skierowana jest do niedźwiedzia. Pieśń tę śpiewał on każdego ranka, czego wymagała jedna z jego wizji. Wizja ta wymagała też, aby każdy, kto przechodził koło niego (nawet podczas palenia lub jedzenia) mijał go będąc odwróconym do niego twarzą. Jeśli ktokolwiek przypadkowo przechodził obok będąc zwróconym do niego tyłem, jego psychiczna reakcja była natychmiastowa; zaczynał szczękać zębami i tracił przytomność. Trzeba było udzielić mu pomocy by przywrócić mu świadomość. Oto słowa jego pieśni:
Anpao wan
Hinapelo
Wanyanka yo
Patrzę
Jak wstaje
Świt
wrotycz pospolity - (Tanacetum vulgare); Indianie Cheyenne roślinę tą nazywali "żółtym lekiem": e hyo' is se' e o (e ove, żółty). Sporządzony z niej lek używali wobec osób, które były słabe i czuły się roztrzęsione. Liście i kwiaty rozdrabniali i robili z nich wyciąg, który podawali choremu do picia.
Indianie Chippewa używali słabego wywaru z korzenia do leczenia zapalenia ucha. Płyn taki wkraplano do ucha na ciepło.
Indianki Chippewa piły wyciąg z liści w przypadku zatrzymania się okresu. Indianie ci wrotycz nazywali "napojem młodej kobiety". W dawnym czasach lek ten podawali pannom.
Ci sami Indianie używali także wewnętrznie liści wrotycza do leczenia gorączki. W tym celi liście moczono razem z taką samą ilością liści kocimiętki właściwej.
wstęgor pacyficzny - (Trachypterus rexsalmonorum); ryba Ameryki Północnej.
wulfenit - Powszechnie występujący minerał, mający głównie znaczenie jako materiał kolekcjonerski. Jeśli jednak występuje w większych ilościach, może być wykorzystywany jako ruda molibdenu. Zabarwienie ma żółte, ale może też być szary, pomarańczowy lub czerwony. Tworzy zwykle kryształy tabliczkowe, rzadziej o pokroju krótkich słupków. Należy do minerałów wtórnych, tworzących się w wyniku wietrzenia (utleniania) molibdenitu pod działaniem tlenu i krążących wód.
Najładniejsze jego kryształy pochodzą m.in. z meksykańskiego Mapimi. Skupienia ładnych kryształów wulfenitu znane są również z Pensylwanii (Phoenixville), Arizony, Dakoty Południowej i Utah (USA).
wurtzyt - Minerał. Stanowi strukturalną odmianę występującego w przyrodzie siarczku cynku - sfalerytu. Ma ciemną, brunatno czarną barwę. Występuje w skupieniach zbitych, przybierając niekiedy postać promienistą lub igiełkową. Jest minerałem rzadkim i nawet w dużych złożach rudy cynku występuje w niewielkich ilościach.
Ważniejsze jego wystąpienia na Ziemi Indian obejmują Lipez i Oruro (Boliwia), Quebestia (Peru) oraz Butte (Montana, USA).
W Polsce towarzyszy wystąpieniom sfalertu na obszarze śląsko-krakowskim.
Wusita Wichita
Wyandot Huron
wychuchol - Rodzaj kreta ziemnowodnego, występującego w Eurazji, Azji i Ameryce Północnej.
wydra - Indianie Seneca nazywali ją däwë:ëdö.
wydra amerykańska - (Lutra canadensis); ssak Ameryki Północnej, znakomicie przystosowany do życia w wodzie.
wydra morska - W odległych czasach wodzowie Indian Kwakiutl nosili okrycia z futer wydr morskich, które niekiedy przysługiwały także myśliwym, którzy te skóry zdobyli. Płaszcze z kory oblamowane białym futrem lub też stroje ze skór wydry nosili Indianie Makah.
wydrzyk pasożytny - (Stercorarius parasiticus); ptak występujący na północy Eurazji i w Ameryce Północnej. Jest ptakiem wędrownym. Odżywia się pokarmem zwierzęcym, atakuje inne ptaki i zabiera im zdobycz, pożera ich jaja i pisklęta, zjada ryby, skorupiaki i inne bezkręgowce.
Wyjący Wilk - Indianin Cheyenne. Wziął udział w drugiej bitwie pod Adobe Walls 27 czerwca 1874 roku.
Wynochee - Indianie z Północno-Zachodniego Wybrzeża Ameryki Północnej. Zaliczeni do saliszańskiej rodziny językowej. Mieszkali w prostokątnych domach z desek. Utrzymywali się głównie z rybołówstwa.
Wypalacze Koszów - Określanie anglojęzyczne - Basket Makers. W literaturze polskiej zwani są także Koszykarzami lub Anasazi.